Nabarvené Ptáce (2019)

Bizarre surrealistische oorlogsfilm, waarin een zwijgzaam jongetje een mythische reis maakt door het bezette Oost-Europa van WOII. Zijn vele ontmoetingen resulteren doorgaans in nare toestanden als seksueel misbruik, verminking, moord en allerlei andere vrolijke zaken. Het gaat er derhalve niet zachtzinnig aan toe, al wordt één en ander wel verrassend smaakvol en subtiel in beeld gebracht. Visueel is de film overigens absoluut indrukwekkend, met verpletterend mooi zwart/wit camerawerk. De door het leven getekende kop van Udo Kier heeft er nog nooit zo expressief uitgezien. Maar met een speelduur van bijna drie uur is deze verder grotendeels plot- en dialoogloze film een behoorlijk taaie zit.

Het prachtige en frisse zwart-wit is een verademing als een wonderlijk contrast wanneer je ondertussen

overvloedig wordt onthaald op gruwelheden in alle soorten en maten. Het camerawerk ook

geregeld, met name bij een massaslachting, formidabel. Het arme joch maakt, van de regen in de drup,

nogal wat mee, en de film roept tot op zekere hoogte associaties op met Idi I Smotri. Met bekende

namen als Stellan Skarsgard, Udo Kier, Harvey Keitel en Barry Pepper waarvan de laatste wellicht

stiekem getypecast als scherpschutter wat hij nl. ook speelde in Saving Private Ryan.

Bij mij geldt uiteindelijk ook dat de film toch wat te lang duurde, bij een weliswaar boeiend maar

ook nogal eenzijdig verhaal en wordt het op den duur vooral nogal een opsomming van akeligheden

die de hoofdrolspeler moet ervaren. Evenwel mede dankzij het fraaie visuele tot aan het einde toe genoten van deze heavy film. Toch weer zo'n typische Oostblok oorlogsfilm die op bizondere wijze

weet te imponeren.

Opmerkelijke film, zonder twijfel één van de betere uit 2019. Lijkt vooral geschikt voor het filmhuis in plaats van de grotere bioscoopketens, doch denk ik dat The Painted Bird ook massaal gewaardeerd zal worden door het meer volwassen publiek. Fantastisch gebruik van zwart wit beelden(nog meer imponerend dan in Schindler's List), camerawerk is ook van grote klasse. Heftig verhaal zonder veel dialoog, zag laatst het epos Barry Lyndon weer waar een voice over een duidelijke, simpele meerwaarde had, dit had ook bij deze film absoluut een positieve toevoeging kunnen zijn. Gewelddadig nogal, zit ook op het randje van effectbejag, maar dat maakt dit dan wel tot een kijkervaring die je niet licht zult vergeten, ondanks dat het me onwaarschijnlijk lijkt dat dit allemaal echt gebeurd is. Jammer wel dat het centrale personage nogal onbewogen blijft met al het geweld om hem heen, maar als je je realiseert dat dit waarschijnlijk zijn manier van zelfbescherming is om deze waanzin te overleven, kun je het een plaats geven. Het vergeven van enkele tamelijk onbeduidende bijrollen aan bekende acteurs(zelfs new yorker Harvey Keitel duikt op als een europese priester) had voor mij niet gehoeven, leid af van het verder van zichzelf toch sterke verhaal.

Wow wat een bijzonder indrukwekkende film is me dit. Heerlijk (g)rauwe film die zich afspeelt in een al even (g)rauwe periode, nl WOII. De film bevat veel harde, gewelddadige en misselijkmakende handelingen en gebeurtenissen, maar alles wordt net niet zo expliciet gebracht, dat het echt mega smerig wordt en de exploitation-tour zou opgaan. Het zwart-witte beeld, daar had ik eerst wat schrik voor, dat dit ging tegenvallen, omdat ik eigenlijk weinig heel oude films zie en heb gezien en je prachtig Dolby vision en 4k gewend bent, maar het tegendeel was waar, het past perfect bij deze film en is gewoon een meerwaarde, prachtig camerawerk in het algemeen. Film slaat meteen toe, met een gewelddadige scène en lanceert je voor een pikzwarte toch door het Slavische landschap vol menselijk verderf. Petr Kotlár als Joska speelt zijn rol FABULEUS, echt wereldklasse. Je voelt je van begin tot eind, één met dit jongetje. En het feit dat dit gedrag vd mens pure realiteit was en is, maakt het allemaal des te weerzinwekkender. Alles is ook mooi opgedeeld, bij wie de jongen nu gaat vertoeven en de lange speelduur is nooit een issue, integendeel, deze film steekt zo sterk ineen, dat deze makkelijk een kleine 3u kan hebben. Dit zijn zo van die uitzonderlijke films, die na het kijk nog blijven nazinderen en die toch echt iets met ne mens doen.

Voor de rest niet gekend met deze Tsjechische regisseur Václav Marhoul, toch eens door z'n ander werk bladeren en z'n toekomstig werk in het oog houden.

Dikke 10/10 voor dit meesterwerk.

Indrukwekkende film over een jongen die heel wat meemaakt. Het eerste uur speelt zich af op het platteland en heeft een middeleeuwse sfeer vol armoede en bijgeloof; daarna blijkt de film toch in de moderne wereld af te spelen als de Duitsers en de Tweede Wereldoorlog hun intrede doen, maar enig verschil maakt dat eigenlijk niet want de thematiek van barbarij, geweld en (vrouwelijke!) wellust blijft identiek (waarbij overigens de communisten niet minder wreed en gewelddadig zijn dan de nazi’s). Wellicht heeft de film aldus een boodschap dat de mens c.q. het leven inherent gewelddadig is, dat we altijd geneigd zijn de duivel in de ander te zien, dat we zondig zijn, dat de wereld vol vuiligheid zit of dat uit geweld alleen meer geweld voortkomt.

Maar bovenal bestaat de film uit een stuk of tien (ik ben de tel kwijtgeraakt) nogal separate miniverhalen, omdat elk nieuw verhaal of hoofdstuk weer ergens anders afspeelt met andere hoofdpersonen (naast de jongen) en ook een eigen afronding heeft, welke verhalen sterk doen denken aan losse sprookjes maar die tegelijkertijd wel een excessieve maar niet een geheel onrealistische werkelijkheid tonen. De film is ietwat traag zodat de film heel lang duurt, maar de verhalencyclus blijkt een heuse moderne Odyssee, waarbij de jongen na de vele omzwervingen en avonturen weer thuis komt en daarmee ook z’n identiteit terugvindt (en die identiteit kan men in verband brengen met de ‘geverfde vogel’ uit de titel), hetgeen de epische lengte – naast het feit dat de kwaliteit van de verhalen constant is zodat een selectie moeilijk te maken is – rechtvaardigt.

PS. De bioscoop vermeldt dat de film uitsluitend toegankelijk is voor bezoekers van 18 jaar en ouder (en menig recensent waarschuwt op vergelijjkbare wijze voor deze ‘shockfilm’ die boordevol gruwelijk geweld zou zitten), hetgeen wat vreemd is want de film bevat in het geheel geen expliciet geweld of seks (zelfs de dieren worden er niet echt mishandeld). Zoals gezegd zijn de verhalen een soort sprookjes of mythologie die altijd al gewelddadige elementen als hun kern hebben gehad, maar die in mijn tijd zelfs aan kinderen werden voorgelezen! Ikzelf genoot als kind zelfs van sprookjes en ik kan getuigen dat ze mij geen trauma hebben bezorgd (zelfs niet toen mij werd verteld hoe Roodkapje werd opgegeten door de wolf of hoe Hans en Grietje werden vetgemest om te worden opgegeten door een heks), zodat ik het overdreven vind om dergelijke sprookjes, waartoe ook deze ‘gewelddadige’ film behoort, alleen geschikt te achten voor personen van 18 jaar en ouder.

Non stop bijna drie uur ellende. Tja, je moet er voor in de stemming zijn en dat was ik nu niet bepaald. Had deze film daarom beter nu niet moeten gaan bekijken, zeker niet omdat dat hele corona gedoe waarmee we elke dag geconfronteerd worden mij nu ook niet bepaald in een vrolijke stemming brengt. Slecht is de film natuurlijk niet, maar het duurde wel allemaal erg lang en ik vond het ook niet bepaald interessant wat ik allemaal voorgeschoteld kreeg. Al die dorps- en plattelandsellende waarmee je geconfronteerd werd. ja, ik geloofde het op een gegeven moment wel. Film moest het voor mij daarom helemaal hebben van die scènes waarin je direct met de oorlog geconfronteerd werd. Die waren zonder meer erg sterk.

3,0*

Fraai gefotografeerd en met een aantal sterke vertolkingen, onder anderen van Udo Kier als een meedogenloze echtgenoot en Harvey Keitel als een ogenschijnlijk goedwillige priester. Maar hoewel regisseur/scenarist Václav Marhoul zegt dat dit een film over liefde is, valt daar verdacht weinig van te merken.

Door de emotieloze vertolking van Petr Kotlár als de jonge vluchteling die onderweg is 'naar huis' si dit vooral een opeenstapeling van gruwelijkheden en mishandelingen waar de kleine vluchteling ooggetuige, dan wel slachtoffer van is. Je wordt als kijker murw gebeukt door alle ellende zonder dat er sprake lijkt te zijn van enige emotionele ontwikkeling. Er is een sterk einde, maar door de troosteloze en langdradige benadering van Marhoul heeft dat bij lange na niet de impact die het zou moeten hebben. Lees liever het boek (nog) eens.

Xenofobie, vernedering, moord, misbruik... de bizarre reis van de jonge outcast is een aaneenschakeling van nonstop misère. En dat bijna drie uur lang, dus je moet wel even zin maken voor zo'n lange ongemakkelijke zit. Toch intrigeert The Painted Bird, want de fraai geschoten zwart-wit beelden en gebrek aan woorden zetten overtuigend de toon.

Ik had hoge verwachtingen, en hoopte een beetje op een soort van Idi i Smotri, maar zo raak is deze film helaas niet. Ik ben het eigenlijk op alle punten wel met mrklm eens, al ben ik wat milder. De film ziet er fantastisch uit, met prachtig zwart-wit en een donker, achterlijk aandoend Oost-Europa. Weliswaar speelt de film zich tijdens de Tweede Wereldoorlog af, maar daar is in de eerste helft vrij weinig van te merken - het had zich net zo goed twee eeuwen eerder af kunnen spelen. Maar goed, dat is een zijstraatje; want ondanks de prachtige beelden en ook een prima cast kon de film me emotioneel veel minder raken.

The Painted Bird toont bijna elke ellende en narigheid die de mens elkaar aandoet: het begint met huiselijk geweld en vernedering, maar we gaan verder met verkrachting, verminking, kindermisbruik, dierenmishandeling, moord, bestialiteit, genocide, en dan mis ik er vast nog een paar. Maar het voelt als een geforceerde lijst gruwelijkheden aan, waar het steeds weer wachten op een nieuwe etappe ellende is om de misantropie er wat verder in te rammen. Marhoul maakt ook de keuze om heel veel close-ups van gezichten te maken, met name van dat jochie, en dat werkte voor mij niet; het voelde meer als effectbejag om steeds maar "Zie je wel! Het kan nog erger! Kijk maar!" in je gezicht te schreeuwen. Lijdensporno wil ik het nog net niet noemen, maar het gaat wel die richting op. Alsnog heb ik genoten van de visuele aspecten van de film, en er zitten ook zeker fraaie scenes in - waaronder bijvoorbeeld een zeer mooi einde. Maar een teleurstellinkje was dit voor mij wel.

"The Painted Bird" doet denken aan de Russische Drama / Oorlog film "Idi i Smotri (Come and See)" uit 1985, want ook deze film speelt zich af tijdens de Tweede Wereldoorlog ergens in Oost-Europa en ook hier ligt de focus op een jongetje dat alleen maar gruwelijkheden meemaakt. Regisseur Václav Marhoul suggereert de gruwelijkheden meer dan dat hij ze laat zien, maar desondanks zal deze meedogenloze film te heftig zijn voor menige kijker.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog in Oost-Europa, wordt een joodse jongen (Petr Kotlár) door zijn ouders ondergebracht bij zijn bejaarde tante Marta (Nina Sunevic). Als zij komt te overlijden en het huis afbrandt, moet hij het alleen zien te redden. Geteisterd door honger en kou trekt het kind mishandeld en weggejaagd door de primitieve bevolking (die helemaal niet zitten te wachten op de komst van een ongeluksbrenger zoals hij) van dorp tot dorp. Ondertussen is hij getuige van het angstaanjagende geweld van de brute Russische en Duitse soldaten. Tegen het einde van de oorlog hebben de zware jaren hun sporen op de jongen achtergelaten en is hij voorgoed veranderd.

Zonder tijdsbesef verstrijken de bijna drie uur. Hoewel de tijd voorbijvliegt is "The Painted Bird" allesbehalve een luchtige zit. De avonturen van het jongetje, waarvan je pas op het einde te weten komt dat zijn naam Joska is (dat schrijft hij namelijk op een beslagen raam in een bus), zijn vaak gruwelijk en nog vaker diep triest. In indringend zwart-wit wordt je via negen hoofdstukken (die allemaal de naam hebben van de persoon waar het in dat hoofdstuk omdraait) geloodst langs zijn avonturen en de verdorvenheid in de mens. Want in slechte tijden komt de ware aard van de mensheid naar boven.

Het naamloze jongetje wordt enorm op de proef gesteld en maakt veel gruwelijkheden mee tijdens zijn avonturen (overleven is misschien een beter woord) en hij is daarbij vooral stil en zonder dialoog (de dialogen zijn sowieso schaars en ze zijn ook niet echt nodig, want de getoonde beelden zeggen meer dan genoeg) en dat werd zeer indringend en realistisch gespeeld door Petr Kotlár. Hij mist zijn ouders, zoekt zijn thuis en vindt tijdelijke onderkomens. We weten nauwelijks iets over hem, maar gaandeweg heb je aan een paar handreikingen genoeg om het complete beeld te schetsen. Hij ondergaat deze absurde gruwelijkheden zonder veel verzet. Voor hem is geweld en lijden een vast onderdeel geworden van het leven. Je kijkt er dus ook niet van op wanneer hij op het einde ook soortgelijk gedrag gaat vertonen, of zoals een Russische scherpschutter tegen het einde van de film beaamt: ''Oog om oog, tand om tand.''.

Vooral de bijrollen en figuranten helpen om je te transporteren naar het Oost Europa ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Het begint te wringen wanneer er bekende gezichten en namen opduiken. Udo Kier (in een typische rol zoals alleen hij die kan spelen), Stellan Skarsgård, Harvey Keitel en Barry Pepper zijn stuk voor stuk goeie acteurs, maar hun aanwezigheid (en nasynchronisatie) doet af aan de illusie die de film op elk ander moment weet te creëren. Hun namen zijn ook gekoppeld aan een aantal hoofdstukken (welke in volledig zwart beeld wordt getoond en waarbij je dan met kleine witte tekst een naam ziet verschijnen), waarbij de hoofdstukken als volgt zijn:

01 "Marta": draait om de zorgzame tante van het jongetje.
02 "Olga": draait om een medicijnvrouw in een dorpje waar het jongetje verblijft.
03 "Miller": draait om een molenaar (Udo Kier) met een jonge vrouw die verliefd is op een jongere man.
04 "Lekh & Ludmilla": draait om een vogelaar en een nymfomane rondborstige vrouw.
05 "Hans": draait om een oudere Duitse soldaat (Stellan Skarsgård) die het jongetje moet doden.
06 "Priest & Garbos": draait om een priester (Harvey Keitel) die het jongetje onderbrengt bij een pedofiel.
07 "Labina": draait om een nymfomane jonge boerin.
08 "Mitka": draait om een zwijgzame Russische scherpschutter (Barry Pepper).
09 "Nikodem & Joska": draait om de vader en het jongetje, waarbij de oorlog inmiddels voorbij is.

Sommige hoofdstukken bevatten gruwelijke beelden (de onsmakelijke details worden ook niet geschuwd, kijkers met een zwakke maag krijgen zwaar te verduren, maar meestal wordt het wel niet al te expliciet getoond) die je niet snel zal vergeten en dat is gelijk al te zien tijdens de opening, waarbij een hermelijn van het jongetje wordt afgepakt door andere jongetjes, die het beestje daarna overgieten met brandstof en in brand steken. Verder zie je kraaien (zie ook de filmposter) pikken aan het hoofd van het jongetje tot hij begint te bloeden. Een man wiens ogen worden verwijdert met een lepel, omdat die man namelijk vreemd gaat met de vrouw van de molenaar, die op een gegeven moment (tijdens het eten, waarbij er ook twee katten te zien zijn die met elkaar seks hebben) erg boos wordt en dan tegen de man zegt:

"Klootzak, zwijn. Wil je mijn vrouw neuken ? Zwijn. Zo hou je wel op met staren, klootzak. Rot op.".

Nadat hij de ogen van de man heeft verwijdert (de katten likken er ook nog aan) en de man het huis heeft uitgegooid, loopt hij naar zijn vrouw toe en schreeuwt hij tegen haar (slaat haar ook):

"Hoer, hoer. Slet. Hoer."

Als het jongetje daarna stilletjes vertrekt, vindt hij de man in het bos en geeft hij hem zijn ogen terug,

Een vogeltje welke wit beschildert wordt en losgelaten wordt bij andere soortgenoten waar het vogeltje naartoe vliegt. Die zien het vogeltje aan voor een buitenstaander en jagen en pikken dan net zolang op het vogeltje totdat deze dood op de grond neervalt. Boze vrouwelijke omstanders die een fles in de vagina van een wulpse vrouw (die overigens ook naakt te zien is) rammen en trappen en die tegen haar zeggen:

"Vuile teef. Wil je onze kinderen neuken ? Verschrikkelijke del. Dit ga je lekker vinden, hoer. Probeer dit maar eens."

De vogelaar ontfermt zich dan om de gewonde vrouw (dat deed de vrouw ook eerder met hem ) die sterft, waarna de vogelaar zichzelf ophangt in de schuur en het jongetje laat dan alle vogels vrij.

Een mank paard wat door het jongetje gevonden wordt in het bos en welke in een dorpje achter twee andere paarden gespannen wordt en dat dan dood getrokken wordt over het veld. Duitse soldaten die een groep vluchtende joden uit een trein neerschieten en dat inclusief een jonge moeder met een baby en een zwaar gewond kind (wat zich over de grond voortsleept) waarvan het jongetje zijn schoenen afpakt. Een dorpje welke aangevallen en uitgemoord (daarbij wordt ook iemand in zijn borst doodgestoken met een kruisbeeldje van Jezus) wordt door Kozakken (die vochten gedurende de Tweede Wereldoorlog voor de Duitsers), waarbij die zich ook vergrijpen aan een jonge vrouw welke verkracht wordt. Een Russische scherpschutter die uit wraak alle inwoners van een dorpje op grote afstand doodschiet en dat inclusief een jongetje. En zo gaat het maar door in deze alsmaar gewelddadiger wordende helletocht.

Sommige hoofdstukken hebben ook wel wat weg van een zwarte komedie, zoals het hoofdstuk "Labina" waarbij het jongetje terecht komt (nadat hij door het ijs gezakt is) bij de nymfomane boerin Labina (Julia Valentova, waarvan overigens ook wat naaktheid is te zien) die zich over hem ontfermd. Dit houdt o.a. in dat het jongetje het mag doen met haar (dat levert o.a. een aparte scène op waarbij ze tegen hem zegt "Kus mijn benen" en waarna hij haar tussen de benen mag likken) en het jongetje wordt ook verliefd op haar. Maar de boerin moet op een gegeven moment niets meer van het jongetje hebben (die overgang was best apart, want eerst neukt ze hem en daarna slaat ze hem) en noemt hem ook nutteloos en om hem helemaal voor schut te zetten, laat ze zich in de stal neuken door een geitenbok en lacht ze daarbij het jongetje (welke toekijkt) uit Het jongetje is dan woedend en doodt de geitenbok naderhand door hem op te hangen aan een touw, waarna hij hem door het raam gooit.

Dit is tevens ook de eerste keer dat hij soortgelijk gedrag gaat vertonen als de personen die hij ontmoet en vlak daarna slaat hij ook nog een oude man met een stok dood en berooft hij hem en nog later schiet hij een verkoper dood met een geweer (welke hij van de Russische scherpschutter Mitka heeft gekregen) uit wraak, omdat die verkoper hem onrecht heeft aangedaan. Overigens dood hij ook nog een pedofiel, te weten Garbos (Julian Sands), maar dat was gerechtigheid voor wat de pedofiel hem allemaal aandeed. En het was ook nog geen fijne dood (dat maakte het helemaal af), want het jongetje laat de pedofiel vallen in een gat in een verlaten Duitse bunker, die helemaal vol zit met hongerige ratten.

Hoewel het einde (of beter gezegd het laatste hoofdstuk) ook niet bepaalde hoopvol verloopt voor het jongetje (hij is ook helemaal veranderd door wat hij allemaal heeft meegemaakt), geeft het wel een sprankje hoop. In het laatste hoofdstuk, als de oorlog inmiddels is afgelopen (je ziet in het voorlaatste hoofdstuk ook de Duitsers terugtrekken), ontmoet hij namelijk weer zijn vader Nikodem (Petr Vanek) en daar moet hij in eerste instantie niets van hebben omdat hij en zijn moeder hem hebben achtergelaten. Ook de uitleg waarom ze het gedaan hebben doet het jongetje niets en daarbij wordt hij zelfs kwaad. Maar op het einde als ze samen in een bus zitten en op weg gaan naar hun moeder, ziet hij een tatoeage op de arm van zijn vader (oftewel de vader is in een concentratiekamp geweest) die in slaap is gevallen, waarna hij op de beslagen ruit van de bus zijn naam "Joska" schrijft (zijn vader vroeg hem namelijk op een gegeven moment "Weet je nog wel hoe je heet ?") en daarna is de film na circa 160 minuten afgelopen.

Al met al is de film van de Tsjechische regisseur Václav Marhoul een macabere schoonheid. "The Painted Bird" is opgenomen in prachtig zwart-wit (in oogstrelend zwart-wit zit je als het ware te kijken naar het ene schilderijtje na het andere) en maakt dankbaar gebruik van de vele karakteristieke gezichten die de cast rijk is. "The Painted Bird" zoekt altijd naar het contrast tussen schoonheid en zwartgalligheid en het verhaal zal zich diep nestelen in je hoofd en zal daar nog lang rondspoken.

Het boek nooit gelezen, maar naar deze verfilming keek ik wel uit. Achteraf toch niet helemaal tevreden. Uiteraard veel goeds over te vertellen, maar de verwachtingen werden niet helemaal ingelost. De film heeft wat weg van de Russische klassieker Idd i smotri.

Ook hier dus een jongetje dat een calvarietocht ondergaat van ellende en geweld. Hoewel zelden of nooit expliciet in beeld toch vrij schrijnend. Toch vrij afstandelijk waargenomen eigenlijk. Ik raakte niet geheel betrokken met het personage. Het jongetje deed het niet slecht in zijn rol, maar erg spraakzaam moest hij ook niet zijn. Ook het plot vond ik niet helpend om in de film te raken. Zeer fragmentarisch allemaal met bij elke doortocht nieuwe personages die veelal bedorven zijn van inborst. Weinig om vrolijk om te worden, letterlijk zelfs ...

Het einde maakt veel goed en de hereniging met zijn vader verklaart of insinueert ook waarom hij werd achtergelaten bij zijn tante. De kleine drie uren die de film beslaan, gaan snel voorbij. Ook het zwart-wit beeld vond ik stijlvol. Vreemd om her en der Hollywoodacteurs te zien, maar dat zal zijn commerciële en financiële redenen wel hebben. Verder fraai camerawerk en visueel knap. Qua inhoud vond ik het toch eerder net niet.

De film is 1 ogenstrelend schilderij van wreedheid. De menselijke wreedheid, veroorzaakt door honger en ellende waardoor hij leeft als een dier; onwetend van zichzelf, zonder enige zelfbewustzijn. De natuur in de film is schitterend in beeld gebracht waardoor je soms denkt: waarom maken we elkaar het leven zuur? We wonen in het paradijs! Maar om dat te zien heb je dus dat zelfbewustzijn nodig en dat hebben vogels niet.

Uitstekende film over een Joodse jongen die er tijdens de tweede wereldoorlog alleen voor komt te staan. De dialogen zijn uiterst spaarzaam, maar de beelden spreken voor zich en zijn vaak indringend. Mooi camerawerk in stemmig zwart/wit. Fragmentarisch van opzet en ondanks dat de film genoeg vooruitgang kent, is het toch wat aan de lange kant. Deprimerend van toon en als kijker krijg je een flinke lading ellende over je uitgestort.

Op de valreep toch nog een van de betere films van 2019 gezien.

Ik had van tevoren nog niet van deze film gehoord. "Joods jongetje zwerft door Oost-Europa tijdens WO2" was het enige dat ik wist.

Ik zat niet te wachten om 3 uur lang mannen in lederen laarzen te zien die constant "halt!" en "offen machen!" roepen. Er bestaan al genoeg melodramatische Holocaustfilms.
Daarom is het mooi om eens te zien dat antisemitisme gewoon wijdverspreid was in die tijd. Het is niet dat de Joden er voor 1941 in vrede samen leefden met de plaatselijke bevolking en dat de Duitsers een alleenrecht op wreedheid hadden.
Maar niet alleen de Joden hadden het moeilijk: Een mensenleven was sowieso niet veel waard in die tijd en in die streek. De kijker daalt diep af in de beerput van de samenleving.

De keuze voor het Interslavisch is ook een goede en interessante keuze. In eerste instantie is dit wellicht gekozen om geen specifiek Oost-Europees land als achterlijk af te schilderen.
Dit heeft als gevolg dat er ook geen lange dialogen in de film voorkomen.
En bovendien zag wreedheid er zelden zo donker uit. Prachtige beelden!

Ja, de film is wreed. Misschien zelf te wreed voor sommige kijkers. Maar dat is dan wellicht nog steeds een verbloeming van de werkelijke situatie: Mensen die door god vergeten zijn zijn als beesten voor mekaar.
En nu ik het over God heb: Het mooiste stukje van de film was de priester die tussen alle ellende in z'n hand uitstak naar Joska.Niet uit eigenbelang - zoals de anderen - maar uit liefde voor de medemens. Veruit het enige lichtpuntje in deze deprimerende film.

Wanneer Joska uiteindelijk naar het Russische weeshuis gestuurd wordt is het beste er ook af. Het laatste half uur heb ik toch net iets te vaak op mijn horloge gekeken. Het einde is bovendien ook niet volledig bevredigend: Ik miste gewoon een sterke afsluiter die gitzwart had kunnen zijn of net zeer hoopgevend.

The ugly face of mankind.

Oorlogshorror The Painted Bird werd meteen al bij uitkomst veelvuldig vergeleken met Come And See, een nachtmerrie achtige film die ik inmiddels twee keer gezien heb en waar ik net zo vaak slecht van geslapen. Die indruk maakt The Painted Bird niet, maar stof tot nadenken geeft de film wel vanwege het getoonde, maar ook vanwege de spraakmakende geschiedenis achter het gelijknamige boek van Jerry Kosinski die aanvankelijk beweerde dat het boek autobiografische was. Grondig onderzoek deed blijken dat de jonge Kosinski uitermate goed veilig zat tijdens de oorlog. Dan zijn er de beschuldigingen van plagiaat om nog maar te zwijgen van zijn zelfmoord. Een vlucht van alle beschuldigingen of writersblock zoals er op een afscheid briefje gekrabbeld stond...

De film zelf is een aaneenschakeling van zwaarmoedige en grove gebeurtenissen die niet half zo vaak gericht zijn op de jongen als wel andere mensen in de omgeving. Een droef beeld van het zware leven in het algemeen in die tijd komt maar voren, de mensen hadden ontstellend weinig in die tijd, zeg maar gerust armoedig, en de meeste dingen werden benaderd vanuit een kil soort logica qua gebruik en overleven. Voeg hier geloof, angst, sadisme en vooral misbruik uit een soort dierlijke behoeftes aan toe en je denkt de mens uit de steentijd te hebben, maar nee het is toch echt minder lang geleden.

Het geheel wordt op een uitermate sfeervolle manier gebracht met uitstekende acteerprestaties van bijvoorbeeld de jonge Petr Kotlar. Zwaarmoedig en mistroostig zijn enkele woorden die zo het eerste half uur te binnen schieten. Toch is daar ook een bevreemdend soort fascinatie verderop in de film over het merkwaardig soort beest genaamd de mens die zich hoofdzakelijk van zijn slechtste kant laat zien. Grof zijn de verschillende martelingen en gebeurtenissen, tevens ook het nare gedrag tegen dieren. En waar deze bijna onwerkelijke prent alleen er op uit lijkt te choqueren zit er toch een ontzettend interessante boodschap in de term 'de geverfde vogel'. Wat is de mens wraakzuchtig, intolerant en de mens lijkt ondanks al zij intelligentie dichterbij de dieren te staan dan gedacht. Een soortgenoot die niet meer als zodanig wordt herkend wordt gepest, aangevallen en zo nodig gedood, en toeschouwers accepteren het of lachen er zelfs om. En leren we er iets van? Evolueert de mens verder? Mwoah...

Het zwijgzame The Painted Bird lijkt af te stoten maar met al deze informatie toch ook aan te trekken. Aan het niveau Come And See komt The Painted Bird niet toe, en de film afserveren omdat de achtergrond van het verhaal een leugen is vind ik ook onzin, een goede blik in die spiegel en haast psychologische studie blijkt het wel, en mijn interesse voor het boek die als beter beschouwd wordt is ook gewekt. Ik las ooit de quote; ' de mens is in staat van zoveel wreedheid als hij bedenken kan,' en die spreuk blijkt maar al te waar.

Dit keer een 18+ film van de bib, dus wel wat op m'n hoede door de hoge leeftijdsgrens.

Het zijn veel verschillende verhaaltjes waarbij de jongen telkens weer in een miserabele situatie terecht komt. Blij wordt je dus niet bij deze film. De geweldadige situaties worden vaak expliciet in beeld gebracht. Mensen en ook dieren worden niet gespaard.

De film is zwart-wit, maar past wel bij de toon van de film. Ook het gebrek aan muziek is opmerkelijk.

De speelduur is ook niet van de poes, maar door de vele situaties verveelde de film niet.

De cast deed het wel goed, zeker de jongen verdient een extra vermelding.

Het is zeker geen popcornfilmpje en door de cinegrafie en situaties is het ook niet direct een film die ik vlug zal vergeten. Qua quotering is het dan ook minder evident om aan deze film een score te geven.

Een film die sterk doet denken aan Idi i Smotri, maar die blijft toch op eenzame hoogte steken als het gaat om de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog gezien door de ogen van een kind. Ook The Painted Bird is een gitzwarte aaneenschakeling van gruwelijkheden, waarbij de menselijke wreedheid en domheid elkaar de loef proberen af te steken. Als er geen militaire voertuigen in beeld waren geweest had het ook een Middeleeuwse vertelling uit een achterlijk achterland kunnen zijn geweest. Nu is het natuurlijk een pikant gegeven dat Kosinski dit niet zelf heeft meegemaakt, wat het verhaal niet minder fascinerend maakt. De nazi's zijn nauwelijks wreder dan de lokale dorpelingen, vrouwen zijn heksachtige wezens of wellustige seksverslaafden, en het bijna de hele film naamloze jongetje komt hooguit een handjevol goede mensen tegen. Maar het mag verzonnen zijn, het boek en ook de film, staan op zich. En de film biedt op het laatst dan toch een sprankje hoop, als de jongen zijn naam op het raam schrijft.

Een minpuntje vond ik trouwens de casting van diverse internationaal bekende acteurs, die ook nog werden nagesynchroniseerd. Vond het maar afleiden.

Degelijk.

De controverse over het bronmateriaal laat ik maar even achterwege. Ik heb het boek überhaupt nog nooit gelezen, dus die discussie ga ik niet aan. The Painted Bird is een film die zichzelf duidelijk op de markt wilde plaatsen door voortdurend in te zetten op harde beelden en dat is meteen de invulling van de film: 169 minuten murw gebeukt worden door schokkend oorlogsmateriaal.

Een dappere hoofdrol van Kotlar in ieder geval. Een kind op de voorgrond plaatsen binnen dit soort volwassen projecten is altijd een klein risico, maar dat heeft hier positief uitgepakt. Wel valt er wat te zeggen over de afstandelijke houding van Kotlar. Het maakt het moeilijk om je echt in te leven met hem en voor een film van bijna 3 uur is dat snel hinderlijk. Het afgrijzen komt vooral tot stand vanwege de ongeremde gruwelen die worden vertoond, maar wat Kotlar meemaakt staat daar eigenlijk los van. Niet dat zijn situatie niet schokkend is, maar het deed me een stuk minder dan het dorp dat werd uitgemoord.

In principe is de film niet veel meer dan een kind dat een tocht maakt door verschillende locaties tijdens de Tweede Wereldoorlog. Per dorp, huis of persoon gebeurt er vervolgens iets schokkends en gaan we door naar de volgende locatie. Dat is de herhaling die de film voor bijna drie uur lang gebruikt. Na enige tijd heb je het wel gezien, maar de regie is niettemin best degelijk. Dat zorgt ervoor dat je altijd wel geboeid blijft kijken, maar de zeer intrigerende overgang naar daadwerkelijk naast de soldaten staan kwam te laat. Je had best één of twee huishoudens minder kunnen regisseren totdat je daar aankwam.

De strakke montage zorgt ervoor dat je altijd tot op zekere hoogte geboeid blijft kijken. Als je daar niks mee hebt, dan is het wel de aaneenschakeling van gruwelen en expliciete geweldsuitspattingen die je aan de buis gekluisterd houden. Een leuke film is het dan ook niet, wel regelmatig erg indrukwekkend. Je ziet dit soort resultaten niet vaak meer, met een regisseur die zichzelf nergens echt inhoudt. Tussen de oversentimentele Amerikaanse oorlogsfilms in is dit een verrassende en opvallende film, maar wel eentje die na enige tijd repetitief is waardoor het wil aanvoelen als effectbejag.

Wanneer weet ik niet precies meer, ergens tussen begin middelbare school en einde heb ik het boek gelezen. Wellicht toen nog wat te jong om alle details er in volle sterkte uit te halen, maar er stond me nog een heleboel van bij. Niet precies dat ik zou zeggen dat de film een 'feest van herkenning' is daarmee, maar de beelden geven wellicht wel wat extra diepte aan wat het boek beschrijft.

De discussie of het narratief wel of niet autobiografisch zou zijn, en of Kosinski misschien plagiaat gepleegd zou hebben leeft nog steeds getuige de berichten hier voor mij. Ik laat dat maar liever in het midden, het is makkelijk om met een vingertje te wijzen naar iemand die zich niet meer verdedigen kan - en dat indertijd ook niet echt kon of wilde. Wellicht moeten we ons eerder afvragen welk doel het dient om daar vragen over te stellen - tenslotte, dat de verhalen op zich authentiek en waarachtig zijn staat wel boven twijfel, en maakt het dan heel veel uit of het precies in die volgorde met Kosinski zelf in de rol van de hoofdpersoon gebeurd is. Voor mij niet echt.

Dat brengt me overigens op mijn grootste kritiekpunt voor de film, als dat het goede woord is. Sowieso is het natuurlijk om te beginnen een voorbeeld van een boek dat als 'onverfilmbaar' beschouwd werd - en voor wat dat waard is, wellicht met recht. Waar dat voor mij vooral uitkomt is hoe de vertelling alle ellende als een enorme brij op te lepelen, zonder dat daar iets van een timing of spanningsboog in zit - hoe ongepast dat woord wellicht ook is in de context. Misschien dat Marhoul daar zijn vingers niet aan branden wilde - maar evengoed, het mist in de film, zoals @alugana ook al opmerkt.

Op de acteurs is geloof ik maar weinig aan te merken - ik heb niet echt een moment gehad dat ik vond dat iemand een steek liet vallen. Tot en met Kotlar aan toe, die met zijn gezicht geen enkele emotie uitdrukt zowat de hele film lang. Met de beelden ben ik wat minder overtuigd - te vaak dat de camera net braafjes iets over de rand laat vallen, maar waarom. Als je toch al zowat alle categorieen donker oranje of rood scoort, waarom dan niet doorpakken.

Evenmin ben ik overtuigd van de keuze voor zwartwit - in dit geval schept dat een afstand, en het was wellicht veel harder en indrukwekkender geweest als die afstand juist verkleind zou zijn. Want het is niet ver van ons af, het zit in ons allemaal, en precies dezelfde ellende gebeurt dagelijks over de hele wereld nog steeds. Misschien op een net andere manier, en met een andere Jerzy Kosinski, maar dat maakt het niet minder erg. Dat is voor mij de boodschap van het boek, en die had de film sterker kunnen brengen.