Werk ohne Autor (2018)

Vertelt kunst de waarheid? En kan die waarheid zichzelf scheppen, of vraagt ze altijd om bemiddeling van de kunstenaar? In een drie uur durend epos plaatst Florian Henckel von Donnersmarck (Das Leben der Anderen) die vragen voor een spiegel die haar licht wel heel helder reflecteert. Het gevolg is een vrij hermetisch drama dat tóch staat als een huis; een film als een waarheid.

Never Look Away, zo luidt de Engelse titel van Werk Ohne Autor. Het is een goed voorbeeld van een alternatief dat de dramatische essentie van de film misschien vangt, maar de daadwerkelijke kern van het narratief uit het oog verliest. ‘Niet wegkijken’ verwijst naar de dan nog zesjarige Kurt Barnert (Cai Cohrs), die het advies van zijn manisch verklaarde tante (Saskia Rosendahl) op probeert te volgen als ze aan het begin van de Tweede Wereldoorlog door de nazi’s meegenomen wordt. De camera blijft bij Kurt als hij toekijkt hoe zijn tante met geweld een busje in gewerkt wordt. Heel even houdt hij zijn hand voor zijn ogen, waarop het beeld vervaagt, onherroepelijk vertroebelt. Het is een waas die de geschiedenis – de waarheid – uitwist. Elisabeth zal hij nooit meer zien. Tot de kunst haar weer tot leven wekt.

verder lezen

De film begint veelbelovend met een boeiende analyse van moderne (‘entartete’) kunst door een nazi, gevolgd door een spannend en dramatisch begin in het leven van de kleine jongen Kurt. Daarna kabbelt de film eindeloos voort doordat het alle stappen in het leven van Kurt behandelt in welk leven echter geen noemenswaardige drama of spanning zit. Kurts tegenspeler, de gynaecoloog (‘Herr Professor’) Seeband, is wel een beetje een hufter maar zeker niet monsterlijk en het minste aan drama en spanning die je verwacht – een strijd tussen deze twee mannen – blijft uit. Het boeiendste van de hele film zijn eigenlijk de korte stukjes kunstgeschiedenis die uitmondt in de visie van Kurt en z’n tante Elisabeth c.q. de directeur van de kunstacadamie dat het ware schoon is zodat Kurt weer een soort objectieve en realistische kunst (’werk zonder maker’) gaat maken in weerwil van zowel het subjectivisme van de moderne Westerse kunst als van het leugenachtige socialistische-realisme van het communistische Oosten (welke twee kunstvormen hij overigens wel eerst beproeft). Wat daarbij ook de aandacht trekt c.q. zou moeten trekken is hoe veel de kunst telkens de politieke ideologie weerspiegelt en hoe gelijkaardig ideologie en kunst is van de nazi’s en de communisten waardoor SS’ers na de oorlog moeiteloos communisten worden en de communisten net als de nazi’s moderne kunst verbieden.

Als Kurt na een lange zoektocht eindelijk zichzelf en de waarheid in kunst heeft gevonden, dan wordt hij in één klap een succesvol kunstenaar en zijn vrouw bij wijze van medisch wonder zwanger. De schilderijen die hij dan maakt kwamen me echter zeer bekend voor: ze lijken enorm op die van Gerhard Richter. Thuis aangekomen keek ik snel op de Wikipedia-pagina over deze grote hedendaagse kunstenaar en ontdekte ik dat de film simpelweg de biografie is van Gerhard Richter (of is dat een geheim dat ik in spoilers moet plaatsen?). Zo’n realisme – de film vertelt het echte levensverhaal van Richter – is de film natuurlijk ook aan Kurts kunstvisie verplicht, maar het maakt de film ook saai: de film is helaas geen geslaagd voorbeeld van de theorie dat het ware schoon is.

PS1. Ik begrijp inmiddels dat Richter zich distantieert van de film en geëist heeft dat er geen enkele verwijzing naar hem of zijn werk is. Dat bevestigt dan wel weer mooi het idee van een ‘werk zonder maker’.

PS2. Omdat de film handelt over Kurts kunstontwikkeling c.q. de kunstgeschiedenis, vind ik het wel aardig om die thema’s uit de film kort in mijn eigen woorden te vertellen.

a) De nazi’s verafschuwden moderne kunst omdat die gelijk de moderne mens ontworteld is: het is de uitdrukking van waanzin en omgekeerde, decadente waarden.

b) De communisten verafschuwden moderne (Westerse) kunst vanwege diens ‘formalisme’ en daarmee leegte: gelijk de kapitalistische maatschappij is er slechts consumentisme, subjectvisme (alles is een kwestie van smaak), decadentie en constante vernieuwing. Er is niets blijvends of constructiefs (elk nieuwe stroming is morgen alweer achterhaald) en de kunstenaar is slechts op zoek naar een nieuw sensationeel idee waarmee hij roem en rijkdom verwerft in plaats van met zijn kunst de samenleving te dienen. Kunst is er voor de elite in plaats van voor de massa.

c) Kurt moet in het Oosten socialistisch-realistische kunst maken die de massa begrijpt (zodat de traditionele schilderkunst in ere wordt gehouden) en de samenleving vooruit brengt en hij experimenteert in het Westen met moderne, abstracte kunst (gebaseerd op ‘leuke ideeën’). Dit leidt uiteindelijk in Kurt (Richter) tot een synthese tussen Oost en West door enerzijds vast te houden aan realisme – aan schilderkunst überhaupt want dat medium lijkt al te zijn achterhaald in het Westen waar kunstenaars bezig zijn met sculpturen en performance art – en anderzijds als het ware zijn eigen ‘subjectieve’ waarheid te tonen zoals zijn vervaagde herinneringen.

Dertig jaar uit het leven van Kurt Barnert [Tom Schilling], beginnend in 1937 wanneer hij als 6-jarige een rondleiding met uitleg krijgt tijdens de beruchte 'Entartete Kunst'-expositie en na een paar tussenstops tijdens WO II snel door gaat naar 1948, wanneer Kurt zijn kunsterige dromen begint na te jagen. De eerste helft van de film speelt zich af in het Oost-Duitse Dresden en later in het West-Duitse Düsseldorf, hetgeen onderstreept dat regisseur/scenarist Florian Henckel von Donnersmarck zijn verhaal plaatst in de context van de Duitse geschiedenis van 1937 tot 1966. Het acteerwerk is sterk, met een uitblinkende Sebastian Koch als Professor Carl Seeband, de vader van Kurts geliefde Ellie [Paula Beer], die - net als Kurts eigen vader overigens - moet leven met zijn eigen twijfelachtige rol tijdens WOII. Prima gemaakt en geeft een boeiend inzicht in hoe een kunstenaar gevormd wordt door zijn verleden, maar weet niet altijd de aandacht vast te houden, vooral in het laatste kwart waarin Henckel von Donnersmarck er onnodig lang over doet om tot zijn - overigens boeiende - conclusie te komen.

Een mooie, traag uitgesponnen, film, dit Werk Ohne Autor, de derde film van Florian Henckel von Donnersmarck. Hoewel de lengte van deze film dat wellicht doet vermoeden, is het niet zijn magnum opus; dat is wat mij betreft nog altijd zijn eerste film, het in 2006 uitgekomen 'Das leben der anderen'. Maar desalniettemin is Werk Ohne Autor een degelijke, goed uitgewerkte en sterk geacteerde film.

Werk Ohne Autor beslaat 30 jaar van het leven van Kurt Barnert, een jongeman die in zijn kinderjaren, ten tijde van WO II, traumatische ervaringen heeft meegemaakt. Kurt is begenadigd met een bijzonder schildertalent, dat hij in eerste instantie in de jaren na WO II in de toenmalige DDR inzet om het volk en de autoriteiten te dienen met socialistisch realistisch geënte portretten en muurschilderingen. Als Kurt zijn grote liefde Ellie ontmoet, wordt hij geconfronteerd met haar dominante vader en keert zijn traumatische verleden langzaam maar zeker bij hem terug. Kurt en Ellie vluchten naar het westen alwaar Kurt terechtkomt op de kunstacademie in Düsseldorf. Hier krijgt de schilderkunst van Kurt uiteindelijk een geheel andere dimensie.

Werk Ohne Autor is een film die je langzaam inpakt en dan niet meer loslaat. Een film die in belangrijke mate gaat over het ontdekken van je identiteit en de rol van kunst daarin. De rolbezetting is sterk met Tom Schilling als de observerende en wat dromerige Kurt, maar vooral Sebastian Koch als de klinische

en dominante SS-gynaecoloog. De score van Max Richter is bovendien van bijzondere schoonheid. Ondanks de ruim drie uur speeltijd voelt de film niet als te lang. Na het eerder deze maand verschenen 'Das Schweigende Klassenzimmer' is Werk Ohne Autor de tweede film van Duitse komaf deze maand die indruk weet te maken.

Wat betreft het leven van de jonge kunstenaar Kurt Barnert moest deze film het voor mij helemaal hebben van het gedeelte dat zich in Dresden afspeelde. Vooral de periode 1937-1945 vond ik vanuit historisch oogpunt zeer interessant. Het legt namelijk kort en krachtig een deel van het eugenetische programma Aktion T4 bloot van de Nazi’s. Ik heb het in deze film dan over Elisabeth May, de tante van Kurt Barnert die in een inrichting werd opgesloten omdat ze zogenaamd schizofreen was en in het kader van Aktion T4 in 1945 met tal van andere “geestelijk gehandicapten” werd vermoord. Mocht dat euthanasie programma deel uitmaken van misdaden tegen de menselijkheid door het nazi regime, eveneens is dat het bombardement op Dresden door de geallieerden die geen enkel strategisch doel had maar alleen was bedoeld om zo veel mogelijk dood en verderf te zaaien. Moet trouwens wel lang geduurd hebben voordat Dresden van al de littekens van de oorlog werd ontdaan want het gedeelte in de jaren na de oorlog en dan heb ik het over de beginjaren vijftig speelde zich grotendeels in de ruïnes van Dresden af.
Het acteerwerk vond ik zonder meer uitstekend in deze ruim drie uur durende film waar vooral die van Sebastian Koch in de rol van gynaecoloog (‘Herr Professor’) Seeband er toch wel bovenuit stak. Ook de naaktscènes vond ik zeer mooi met uitzondering dan van die zeer pijnlijke scène waarbij het ging om de uitvoering van Aktion T4. Tja, en wat de schilderkunst betreft, die verschilde in het communistische D.D.R. niet veel van het Nazi regiem. Beiden waren totalitaire regiems waar alles in het teken stond van het collectief, dus ook alle kunst. Er was geen plaats voor het ik ik ik dus. Tot zover het gedeelte wat zich afspeelde in Dresden.
Over het 2e gedeelte dat zich afspeelde in Düsseldorf kan ik heel kort zijn. Ik vond dat gewoon niet interessant genoeg om daar lang over uit te wijden. De enige scène die mij wist te raken was die waar Herr Professor Kurt Barnert bezocht om zijn paspoort op te halen en toen op zeer pijnlijke wijze geconfronteerd werd met zijn oorlogsverleden en voorts snel wegliep. Het 2e gedeelte had voor mij eigenlijk best weggelaten mogen worden.

Waardering:
1e gedeelte Dresden: 4,5*
2e gedeelte Düsseldorf 3,0*

Na een alleraardigst begin vond ik het lastig om van de film te blijven houden. Mijn grootste bezwaar kan ik het beste uitleggen aan de hand van de kunstopvatting van de hoofdpersoon, zijn tante en zijn docent: ware kunst zit van binnen, komt uit je kern, het is je ware ik. Hoewel Kurt in het midden laat wie de mensen op zijn succesvolle schilderijen zijn (hij zegt ze niet te kennen), is het voor critici op een ongrijpbare manier duidelijk dat er meer achter zit dan wat je ziet. Het fascineert mateloos, en hoewel onduidelijk is waarom, raakt het enorm.

Dat ongrijpbare, onverklaarbare, zit in het geheel niet in de film zelf. Integendeel, alles wordt tot in detail uitgelegd, er wordt niets aan de verbeelding overgelaten, what you see is what you get. Ik snap best dat veel mensen het prachtig vinden, maar als alles wordt voorgekauwd beleef ik er weinig lol aan.

Los daarvan speelt de film natuurlijk nogal op safe. Het drama wordt nooit echt dramatisch. Zelfs de miskraam niet, de dood van de tante, die twee broers (of neven?), de zelfmoord van vader; het wordt even genoemd, maar niet op een manier dat het echt door de ziel snijdt. Na elke tegenslag wordt er lucht in gepompt (die scène dat Kurts vrienden hem komen helpen schoonmaken, walgelijk) en alles loopt goed af (ineens kan ze toch zwanger worden), want het publiek moet gespaard worden. Een als drama vermomd feelgoodfilmpje is het eigenlijk. Daar trap ik dus niet in.

Een degelijke film die makkelijk de volle drie uur boeit, maar op momenten ook irriteert. Gerhard Richter, op wiens levensverhaal Werk ohne Autor gebaseerd is, weigerde altijd te vertellen 'waarover' zijn kunst ging - echte kunst spreekt immers voor zichzelf. Von Donnersmarck mist die bewonderenswaardige schroom en legt alles haarfijn aan de kijker uit: alle drama uit het leven van Richter verwordt op die manier tot een wat eenvoudige verklaring van zijn oeuvre. Daardoor wordt er uiteindelijk niets nieuws, en veel dubieus', over de aard van kunst verteld.

Toch een klein beetje met gemengde gevoelens de zaal verlaten. Werk ohne Autor is een geïnspireerde biopic van schilder Gerhard Richter geworden. Een film die overigens makkelijk te ontleden is in twee grote delen. Het eerste deel speelt zich af in Dresden en vond ik het sterkst. Vooral de jeugdjaren van Kurt ten tijde van de nazi’s waren uitstekend waarbij het sociale leven werd bepaald welke politieke kleur je droeg. Wie bovendien psychisch of fysisch afweek van de hoge standaardnorm werd opgesloten en uiteindelijk ook vermoord. Mooie openingsscène overigens waarbij tijdens een expeditie de moderne kunst als minderwaardig werd bestempeld.

Het andere gedeelte in Dresden was ook nog boeiend waarbij Kurt Ellie leert kennen en een moeizame relatie onderhoudt met zijn schoonvader. Een ongelooflijke kwal, maar er zijn al ergere nazi’s de revue gepasseerd. De professor is een ongelooflijke opportunist die op basis van zijn talenten steeds de controle en macht bewaart. Jammer dat zijn vrouw te weinig impact had op het verhaal. Die liep er letterlijk voor spek en bonen bij en ze wist het.

Prachtige kunstige naaktscènes, zowel in als uit het bed. Ze brengen wat extra pigment in de film. Zeer goede acteerprestaties in de eerste plaats van Koch en ook Schilling. Ondanks de vrije lange speelduur vordert de film vrij snel. Het gedeelte in Düsseldorf stokt wat en is iets minder boeiend. De kunstexpressie verlegt zich wat en de scènes in de academie raakten me te weinig. Vanaf de restaurantscène tussen de professor en Kurt haalde de film opnieuw een beter tempo. Het fotorealisme werd knap weergegeven, alleen jammer van de storende bombastische muziek op de achtergrond. In zijn geheel net niet pittig genoeg, nogal braafjes om echt van een topper te spreken. Geen memorabele film en deze komt niet in de buurt van Das Leben der anderen.

Drie uur duurt dit ding, en hoewel die niet verveelde en ik me zo geen scènes direct voor de geest haal die eruit kunnen, vond ik het wel een lange film die de drie uur ook niet volledig rechtvaardigde. Maar als gezegd, het verhaal dat verteld wordt heeft de 3 uur nodig, ik had alleen liever dan een wat strakkere film gezien. Daarvoor is beeldvoering, production design et cetera allemaal te degelijk. De film is niet slecht, er wordt prima geacteerd, het ziet er fraai uit allemaal, maar briljant is het niet en de film kabbelt te veel. En hoewel dat derde deel voor het verhaal nodig is, begon ik de film daar echt te langdradig te vinden. Soms ligt het er allemaal ook te dik op, zo'n scène met die bussen aan het eind krijg ik echt jeuk van. Geen film die ik ooit nog een tweede keer hoef te zien, maar voor één keer was dit wel prima. 3,0*.

Werk Ohne Autor is een ietwat langdradige melodrama. De film begint hoopvol, maar de ongebalanceerde tijdsprongen gaan al snel tegenstaan. Hoewel alles er gelikt uitziet, wordt de zoektocht naar de waarheid van een kunstenaar uiteindelijk te oppervlakkig en braafjes uitgewerkt. Laat dus verre van een onuitwisbare indruk achter.

Vond het een adembenemend en zeer mooie en verrassende film. Zeker de 3 stukken waar je de zeitgeist kan proeven. Kurt en anderen lopen als een rode draad erdoor heen. Verdient die 3 uur lange zit. Eenmaal gestart kon ik niet meer stoppen met kijken. Die levensloop van Kurt draagde de film. Dit schilder talent kwam al vroeg naar boven maar moest in die 3 stukken wel zijn draai vinden. Vooral in het westen was dat voor hem een hele opgave.

De acteur Sebastian Koch in zijn rol van Herr Professor Seeband was echt briljant. Een eng nek van de hoogste orde. Hij haalde gedurende de film het bloed constant onder mijn nagels vandaan zelfs haat. Nou niet veel acteurs kunnen dat teweeg brengen. Was beter geweest dat hij op het einde werd opgepakt.

Daarom een dikke 4.

Ik heb gemengde overgehouden aan deze film. Dat komt omdat ik me niet aan de indruk kan onttrekken dat ik twee verschillende films heb gezien die naar het einde toe vluchtig aan elkaar geknoopt worden. Het eerste deel tot aan de vlucht naar West-Duitsland is uitermate boeiend (puntje-van-de-stoel-werk!).

Daarna verandert de sfeer van de film echter drastisch. Gaandeweg onderuit gezakt heb ik kennis moeten nemen van een saai verhaal over een kunstenaar, die zijn draai niet kan vinden. Even lijkt het toch nog spannend te worden, maar de confrontatie met het verleden, die onvermijdelijk moest plaatsvinden, wordt oppervlakkig en kort door de bocht afgedaan. Een reusachtige misser, naar mijn smaak.

Na afloop moest ik denken aan Die Mörder Sind unter Uns (1946) van de Oost-Duitse regisseur Wolfgang Staudte, die nog geen anderhalf uur nodig had om in essentie hetzelfde verhaal te vertellen met minstens zoveel impact.

Een film van drie uur die je blijft boeien. Het zegt toch iets.

Zowel het eerste gedeelte met het waanzinnig, meedogenloos nazziregime, als het middenstuk met het wrede toeval, de opgelegde kunstvorm en de romantiek, als het slot met de vrijheden, onthullingen en bezinningen zijn mooie brokken film.

Het verhaal, de cinematografisch kracht en het acteren konden bekoren, alleen moet regisseur Florian Henckel van Donnersmarck geen zo'n grote tijd tussen zijn films meer laten. Dit en films als "Das leben der Anderen" wil ik wel meer zien.

“Don't look away. Never look away, Kurt. All that is true is beautiful.”

Fantastische film. Het enige minpunt dat ik kan noemen is dat het eerste half uur van Werk ohne Autor verreweg het sterkte gedeelte is, maar dat zegt meer over het weergaloze begin dan over de rest van de film. Kunst leidt uiteindelijk tot de waarheid, en je zonden uit je verleden blijven je altijd achtervolgen. Zo zou je de film wel in twee zinnen kunnen omschrijven. De manier waarop Elisabeth (Saskia Rosendahl maakt in korte tijd een onuitwisbare indruk) en de rest van de “mislukte mensen” worden vergast is huiveringwekkend, en het laat nogmaals zien tot welke gruwelijkheden de nazi’s in staat waren.

De rest van de film speelt zich af in de jaren 50 en 60, en het laat zien op wat voor manier Duitsland (het communistische Oosten en het vrije Westen) probeerde op te krabbelen. Kurt heeft als kleine jongen de oorlog meegemaakt en probeert door middel van kunst zijn leven richting te geven. Schilling, Koch en Paula Beer zijn fantastisch, en het laatste gedeelte laat zien dat Kurt door zijn schilderijen de waarheid achterhaald (of hij dat zelf beseft blijft in het midden). Dat zijn schoonvader verantwoordelijk is voor de moord op zijn tante. Regisseur Von Donnersmarck brengt dit niet als een explosieve climax, maar hij zorgt er wel voor dat elk personage krijgt wat hij verdient. Voor Kurt is dat geluk met zijn vrouw, kind en zijn kunst. Voor professor Seeband geldt dat hij de rest van zijn leven (letterlijk en figuurlijk) achtervolgd wordt door zijn acties tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Uitstekende film over een kunstenaar die Oost-Duitsland ontvlucht. Het verhaal berust op nogal wat toevalligheden, maar het is wel goed opgebouwd, gelaagd en vooral bijzonder meeslepend verteld. Hierdoor is de lange speellengte geen probleem. De verwachte confrontatie blijft uit, maar het einde is desalniettemin bevredigend. Florian Henckel von Donnersmarck maakt betere films in zijn thuisland.

Eigenlijk is gewoon alles goed aan deze film: verhaal, script, cast, acteren, pacing, muziek en lengte, you name it: heerlijk. Top! Je gaat weer beseffen wat een hoop lege rommel er tegenwoordig wordt geproduceerd.

Fijne film dit. Met sterk acteerwerk door een aangename cast.

Een verhaal dat prachtig is ingebed in de historische context, weliswaar met toevalligheden. Ik heb hier echt van genoten, de tijd is omgevlogen.

Schitterende film, met misschien wel het mooiste pure naakt ooit, maar helaas waren er ook momenten die mijn gevoel voor geloofwaardigheid flink op de proef stelden. Desalniettemin heeft de film voldoende gelaagdheid en artistiek verborgen elementen om ver boven een gemiddelde film uit te steken. De acteurs waren subliem, de beelden adembenemend, en het verhaal aangrijpend.

Ja, de rondleiding in Düsseldorf had veel korter gekund, maar stond dan weer wel voor de nodige contrasterende absurditeit. Al met al vlogen die drie uur voorbij en dat is een prestatie van wereld formaat.

O ja, en dan de muziek. Max Richter levert alweer een fenomenaal meesterwerk af. Zijn naam zit in mijn geheugen sinds de TV serie De Geniale Vriendin.

Verder kwam ik deze recensie tegen, waarbij ik sterk de indruk krijg dat deze "criticus" niets van de lotto-balletjes heeft begrepen.

Het is pas de eerste keer dat ik het bombardement op Dresden in een Duitse film verbeeld zie. Het was lange tijd not done om het Duitse lijden uit de Tweede Wereldoorlog tot onderwerp te maken (nog in 2002 was de publicatie van het boek Der Brand over de geallieerde bombardementen voer voor verhitte discussies) en ook in Werk ohne Autor is het nog bijna beschroomd- het dodelijke bombardement wordt vooral van afstand aanschouwd, al is de impact van de vuurzee in de stad kort te zien. Ook de moord op de "geesteszieken" wordt trouwens getoond met een zekere remming- alsof de regisseur niet wilde dat dergelijke heftige scenes zijn vertelling over het ontdekken van de waarheid via kunst zouden overschaduwen. Een goede keus denk ik achteraf want hoe kan de visie van een kunstenaar dezelfde impact hebben als de gruweldaden die hem mede hebben gevormd net uitgebreid in beeld zijn geweest?

De zoektocht van Kurt naar zijn eigen waarheid is het werkelijke onderwerp van Werk ohne Autor, en die wordt mooi beschreven. Een gruwelijk toeval leidt ertoe dat zijn schoonvader dezelfde persoon als degene die zijn tante naar de gaskamers stuurde. Deze op het oog beschaafde en begaafde arts die met een pennenveeg levens uitwiste is niet minder monsterlijk dan de kampbeulen al is het op een ander niveau. Een soort Eichmann, iemand die beslist over leven en dood maar zich verschuilt achter zijn functie. Prima ook dat de confrontatie tussen Kurt en Carl uitblijft, dat had ik wat goedkoop gevonden. Het is wellicht iets te letterlijk verbeeld dat je via de kunst de waarheid leert kennen met het schilderij waarin zowel de tante als haar moordenaar ingekaderd zijn, dat heeft toch verreweg mijn voorkeur boven een dramatisch slot waarin de twee elkaars achtergrond leren kennen.

Sebastian Koch is meesterlijk, zijn tegenspeler Schilling doet het zeker niet slecht maar ik ben niet volledig overtuigd. Nou ben ik geen fan van schmink of attributen om een verouderingsproces te laten zien maar om hem nou de hele film met exact hetzelfde kapsel te laten rondlopen vind ik wat gemakzuchtig. De actrices doen het goed, waarbij Rosendahl wel wat meer indruk maakt dan Beer. Maar dat kan ook aan de rol liggen, Paula Beer's rol was niet de meest interessante. Verder maakte Oliver Masucci indruk in een kleine maar belangrijke bijrol. Op het eind gaat alles dan wel iets te voorspoedig, met de zwangerschap en de faam, al is de valse conclusie van de kunstcriticus dat de kunstenaar niets te zeggen heeft een voorbeeld van fijne ironie.

Goede film over de moeilijkheden van het leven en het zoeken naar de waarheid. Het leek in het begin dat de film nogal fragmentarisch van persoon naar persoon zou springen, maar na een goed uur begin je wel door te hebben dat het voornamelijk over Kurt gaat. Verder toont Werk ohne Autor ook hoe klein de wereld eigenlijk is. De tante van Kurt werd naar de gaskamers gestuurd door Kurt's latere schoonvader Mr. Seeband. Het gezicht ook van Seeband was prachtig toen hij zag hoe Kurt eigenlijk Seeband zijn diepste geheim aan het ontrafelen was (zonder dat Kurt het zelf lijkt te beseffen.
De muziek is goed, naaktheid en intimiteit worden niet geschuwd en de film gaat goed vooruit ondanks dat ik niks met kunst heb.

Ik vind het erg lastig te beoordelen. Had de film graag heel erg goed gevonden zoals Das Leben der Anderen maar er zaten hier toch wat dingen in die me wat minder lieten genieten dan van dat meesterwerk.

Op zich kan ik zo'n uitgesponnen gedetailleerde vertelling wel waarderen en de nogal Italiaanse filmopbouw door de politieke decennia heen waar de hoofdpersonen zich in begeven was prima gevonden.

Maar de film laveert wel erg veel tussen allerlei rode draden, waarvan die over het wezen van kunst eigenlijk nog wel aardig wordt uitgewerkt. Maar het hele gegeven van de gynaecoloog die zijn tante vernietigt en op wiens dochter hij dan ook nog toevallig valt, met uiteindelijk de tamelijk genante minuten waar hij zijn fotoschilderingen maakt met hen er allemaal in als een soort eureka moment dat er dan toch niet komt. was me wel een beetje te gortig.

Ben ook niet echt een liefhebber van die afstandelijke hoofdrolspeler, maar Koch en Paula Beer waren erg prima.
Verder qua enscenering, beelden, muziek etc flawless zoals je bij Henckel von Donnersmarck kunt verwachten.

Natuurlijk moet Gerhard Richter niets hebben van deze ‘Werke ohne Autor’. Het is bij uitstek Europese cinema met Hollywoodiaanse allures. Denk maar aan het niet van sentiment gevrijwaarde slotakkoord waarmee Florian Henckel von Donnersmarck de cirkel netjes rondmaakt. Of aan de plot in zijn totaliteit, waarin goed en kwaad toevallig met elkaar het diner nuttigen...kleine wereld, niet? Spijtig is alleszins dat de film het grote gebaar niet schuwt. Met veel bombarie dringt het oorlogsgeweld zich op, en vraag is dan of dat nodig was. Het psychologisch discours is hoe dan ook veel subtieler dan het verhalende, of anders gezegd: de zoektocht van een kunstenaar naar zijn eigen stem werkt veel indringender dan nog maar eens een film die probeert de morele ontsporing van een nazi te portretteren.

Wat dat laatste betreft is de rol van Professor Carl Seeband (Sebastian Koch) te dik aangezet. Zowat alles maakt de man antipathiek: zijn lichtgeraaktheid, het belang dat hij aan status hecht, zijn autoriteit, zijn echtelijke hypocrisie, … Toch toont dit personage doeltreffend waar het negeren van ethische grenzen uiteindelijk toe leidt, met name zich ook in de privésfeer alles toe-eigenen. Niets is niet geoorloofd, waardoor niemand hem in feite tot de orde kan roepen. Tot hij oog in oog komt te staan met wat Joseph Beuys zo mooi als de enige ware vrijheid omschrijft: kunst. In en met de kunst ziet hij zichzelf terug zoals hij is: een beest van een mens. (Het realisme van Richter kijkt vernietigender terug dan het eigen spiegelbeeld, omdat je een portret van jezelf niet ontloopt.)

De evolutie van het karakter Kurt Barnert maakt dan weer een aandoenlijke evolutie door, weg van het opgelegde realisme naar een zelfbedongen en -gevonden realisme, een realisme dat het kijken als het ware opnieuw uitvindt, dat uitdaagt en bevraagt, dat de wispelturigheid van een momentum uitdrukt en tegelijk de vluchtigheid van wat we als “waar” beschouwen. Richters beelden zijn haast té waarheidsgetrouw, té echt, zo veel waarheid dat ze moeten bezoedeld worden, als het ware doorstreept, flou gemaakt. Zijn kunst is geen waarheid an sich meer, wel is het de waarheid van het artistieke metier, waarbij Richter vorm geeft aan het streven naar, en niet aan het bereiken van.

Enfin, genoten van en ontroerd door von Donnersmarcks vakwerk dat, ondanks enkele dubieus-sentimentele accenten, heldere ideeën ontsluit over wat kunst tot kunst maakt.

3,75*

Tijdje geleden dat ik nog eens zo'n klassieke, uitgesponnen arthouse film zag, met alles erop en eraan, inclusief klassieke muziek. Het voelt een beetje als een boekverfilming maar dat is het niet. Eigenlijk wel aangenaam door verrast. Werk ohne autor vertelt een krachtig verhaal over kunst versus oppressie. Ik ben het wel helemaal met JJ_D eens dat nazi-arts Seeband tezeer karikaturaal is, had liever wat meer gezien van de echtgenote en hun dynamiek. In het laatste uur tovert Florian Henckel von Donnersmarck een heuse variant van de bekende scene uit Ascenseur pour l'Echafaud uit de hoge hoed, maar dan vanuit de schilderkunst, vond het helemaal niet slecht uitpakken. Ook de tentoonstelling zelf is natuurlijk bevredigend voor de kijker. Dat busmoment had dan weer niet gehoeven, dat is teveel een arthouse-trucje. Maar goeie film en de speelduur vormt uiteindelijk geen enkel probleem.

Meeslepend epos verdeeld over drie perioden uit de duitse geschiedenis, over de kunstenaar Kurt Barnert (Tom Schilling), die achtervolgd wordt door de herinneringen uit zijn kindertijd tijdens de nazi-jaren. Indrukwekkend vormgegeven en mooi gespeeld, met een bijzonder nare rol van Sebastian Koch als de gevoelloze schoonvader van Barnert; feitelijk de man waar de hele film om draait. Met ruim drie uur een behoorlijk lange zit, maar de film is dermate boeiend dat de tijd voorbij vliegt.

Naar het leven van kunstenaar Gerard Richter, of toch in grote lijnen. Dat is op zich best wel interessant met kunst in Duitsland doorheen de jaren met invloeden van Nazi-Duitsland, de DDR en het vrije westen. Met opvallende familiebanden. Het lijkt allemaal wat veel van het toeval, maar is bij Richter toch wel echt gebeurd.

Overweldigen doet het nooit, het is eerder een interessant gegeven. En op zich is het best wel goed gebracht. Maar de film wil veel ineens vertellen en voor één keer had dit misschien een mini-serie moeten zijn (alhoewel ik voorkeur geef aan films). Of sommige dingen hadden geknipt kunnen worden. Maar het is ook weer niet dat er scènes echt aanvoelden als overbodig.

Interessant drama dat aangenaam is om te zien. Maar op de juiste momenten blijft de climax helaas weg.

Drie politieke regimes gaan op een verschillende manier met kunst om. Nazi-Duitsland bestempelt modernisme als entartete Kunst en wil portretten met trotse, Arische staatsmannen. De DDR verfoeit moderne kunst evenzeer en propageert het historisch materialisme, ter verheffing van de arbeidersklasse. In de DBR daarentegen wordt kunst gezien als individuele expressie. De leraar is een soort goeroe.

Seeband is een opportunist die zowel in Nazi-Duitsland als in de DDR een hoge post weet te bemachtigen. Hij houdt zich bezig met medische experimenten en eugenetica. Dromerige, tekstloze passages doorbreken het ritme. Schildertechnieken zijn mooi in beeld gebracht.

Wat een prachtige film!

Een paar hele mooie verhaallijnen, die zo mooi en ontroerend samenkomen.

Ik zou 'm zo 2x achter elkaar kunnen kijken.

Maar weer eens een filmpje afstrepen van de top250 lijst en daarmee kwam deze Duitse film in beeld die ik via Pathe kon kijken wat wel fijn was, want dat betekende een keer geen YouTube of Dailymotion met al die zeldzame en oude films die ik nog moet doen. En bij aanvang lijkt dit een uitermate interessante film ondanks zijn aanzienlijke speelduur.

Want roerig en interessant is het tijdsbeeld zeker rond de jonge Kurt, de vader die niet lid van de partij wil worden, de doctrinatie die overal subtiel doorsijpelt, ook bij de suppoost in het museum, en nichtje Elizabeth. Fraai is daarop het beeld van de zogenaamde 'Hitler-waan' en tevens beeld van de opgeklopte massahysterie, gestoordheid en 'verklik'-cultuur zoals we dat ook zien in Das Weisse Band of in het boek 'De Gewilligen' van Jonathan Littell, en vangt op sterke wijze de atmosfeer van de eind jaren '30. Tevens zien we daarna een stukje van de aanpak rond het Aktion T4 programma, iets wat natuurlijk nog veel verder ging met rijdende gaswagens, toch slaagt het beeld van dit doelgerichte, ijskoude idee en diens uitvoering behoorlijk. Maar goed, dit is slechts het begin en zijn het niet beste tijden voor een Duitser, omringd met klikspanen en moordenaars, de dreiging uit zowel het westen als het oosten om nog maar te zwijgen van de bommen op Dresden, een vreselijk tijd voor een jong ventje als Kurt die zich er toch wonderwel door heen slaat. Waarna de focus verhuist naar het verdere leven, keuzes en vooral littekens. Fascinerend blijft toch die overduidelijk aanwezige smet op het blazoen, die olifant in de kamer, net als Im Labyrinth des Schweigens, waar simpelweg niet over gesproken wordt. En zelfs na de tranenvolle abortus, met later nog grote gevolgen, blijft men volharden in een stug stilzwijgen over papa. En wat is papa een nare man, een product van een slechte en harde tijd, dwingend en rigide, een toonbeeld van alles wat men nastreefde in de oorlog, iets dat moeilijk van het persoon te scheiden is en daarmee de confrontatie vormt en het contrast tussen het nieuwe en het oude denken. Iets waar het nieuwe denken toch moeite mee lijkt te hebben om door te pakken, te veroordelen, de tering naar de nering te zetten.

Afijn, terug naar de kunstenaar in de dop en daarmee de zwakke punten die de film heeft. Één van de minpunten is toch wel zekere het tijdsbestek waarin alles afspeelt rond de jong ogende Kurt. En het moet gezegd dat Tom Schilling er geen jaar ouder uitziet na Unsere Mutter, Unsere Vater en het in het geval van Werk Ohne Autor is het moeilijk te duiden hoe oud Kurt is en verbaasd het me best wel dat hij opeens al 30 jaar is. Dan het beeld dat ik na de synopsis gekregen had rond de jonge Kurt die zijn weg zoekt als kunstenaar en de gruwelijkheden van de oorlog als uitlaatklep ging gebruiken in zijn kunst, een verwerkingsproces om het zo maar te zeggen. Maar nee dus, want het grootste deel van de film wordt toch opgesommeerd aan de moeizame relatie met schoonvader waar een rekening uit het verleden sluimert waarvan ik dan denk die gaat een sleutelrol spelen, maar dat komt er ook niet echt uit. Sterker nog, de daadwerkelijke ontwikkeling van de kunstenaar vind ik voor het gevoel een beetje onderbelicht en ondergeschoven en gebeurt erg laat. Maar wellicht had de filmmaker dit in gedachten. Wel sterk is het gesprek met het zonderlinge hoofdkunstacademie Antonius van Verten die zelf kunst maakt met bijzondere middelen in de vorm van vilt en vet, en niet alleen een begrijpbare essentie van kunst uitlegt, maar ook dat kunst een essentie van jezelf is, wie jij bent, wat jij hebt meegemaakt, waar jij mee zit, terug naar de basis om het zomaar te zeggen. Het tekent de crisis van Kurt op dat moment en het trauma, en het zegt toch weer genoeg over de erfenis van de gemiddelde Duitsers, want het is niet eenvoudig een Duitser te zijn.

En zo blijkt Werk Ohne Autor toch een aparte film met een periodeschets die niet helemaal aan de verwachtingen voldoet maar opzich wel interessant is. Er is een prima cast, vooral Koch is ijzersterk, een prima soundtrack en tekent het toch de moeilijke periode van de gemiddelde jonge Duitser na de oorlog en weet op sommige momenten best een gevoelige snaar te raken. Een 4 sterren voor nu en wie weet wat een herkijk ooit eens zal doen.

Een hoge score op deze site en Das Leben der Anderen die ik erg kon smaken. Het waren toch 2 goede redenen om deze van Henckel von Donnersmarck eens te proberen.

Over het algemeen is het zeker geen slechte film, maar een wauw gevoel heb ik er niet aan over gehouden. De manier waarop het gruwelijke verleden van de professor als nazi-dokter verweven wordt met het leven van Kurt is interessant om te volgen, maar het is toch wat te magertjes om 3 uur film mee te vullen. Het moment waarop Kurt in dezelfde kamer een portret staat te maken van de professor waar zijn tante Elisabeth door diezelfde professor als untermensch werd afgevoerd, gaf me wel koude rillingen.

In deze film krijgen we ook een soort Duitse kunstgeschiedenisles voorgeschoteld waarbij we het leven van Kurt volgen die kennismaakt met diverse stromingen. Op zich is het allemaal wel onderhoudend, maar echt speciaal vind ik het nergens worden. Sowieso is Kurt geen al te boeiend personage en vond ik hem regelmatig eerder als een toeschouwer van de film overkomen. Misschien komt het omdat ik Tom Schilling niet echt overtuigend vond spelen.

Enkel de aanwezigheid van professor Seeband maakt het nog interessant om het te blijven volgen. De manier waarop hij zijn dochter ook het slachtoffer maakt van zijn oude nazi praktijken door een abortus uit te voeren, maakt van hem een nog kwaadaardiger personage dan hij al was. Naar het einde toe vroeg ik me af of hij ontdekt zou worden, maar het bleef uiteindelijk bij het schilderij waarin hij verweven werd met Elisabeth en Kurt en de echte confrontatie tussen Kurt en de professor bleef uit.

Voor de ganse speelduur van 3 uur heb ik me eigenlijk niet verveeld, maar iets speciaals heb ik hier toch niet in kunnen ontdekken.

3*