De eerste keer dat je een 3D-film zag, heeft waarschijnlijk een diepe indruk achtergelaten. Je voelde je alsof je ín de film zit, en soms geloofde je bijna niet dat het nep was. Ondanks de grote indruk die de technologie destijds maakte, was de 3D-hype maar van korte duur. Steeds meer mensen gaan in de bioscoop weer liever naar 2D films. Gek genoeg dat is niet de eerste keer dat 3D-films snel in populariteit verloren.

De meesten van ons zullen 3D-films vooral associëren met grote blockbusterfilms die gemaakt zijn na ongeveer 2010. Zo was er bijvoorbeeld Avatar (2009), de film die de hype rondom 3D-technologie weer (opnieuw) begon. In de jaren die daarop volgden was het bijna onmogelijk om een film te kijken in de bioscoop zonder dat je er een bril voor moest opzetten. Sinds deze hype zijn er eigenlijk steeds minder films in 3D te zien. Dit is niet de eerste keer dat filmstudio's hebben geprobeerd om 3D-films op de markt te brengen, maar keer op keer blijkt de technologie geen blijvertje te zijn.

Het begin van 3D

De eerste 3D-film werd al in 1922 gemaakt. De film The Power of Love is helaas verloren gegaan, maar werd in de bioscoop in Los Angeles gedraaid. Dit was een eenmalige vertoning als onderdeel van een expositie. In de jaren die daarop volgde werden er verschillende pogingen om 3D-films op de markt te krijgen ondernomen. Ook toen was er een bril nodig om de films te bekijken. Deze waren niet succesvol, tot er in de jaren 50 iets veranderde.

Toen steeds meer mensen in de jaren 50 een TV aan gingen schaffen, was dat te merken aan de kaartverkoop in bioscopen. De studio’s moesten iets bedenken waardoor mensen wel weer naar de bioscoop zouden moeten gaan. Bijna alle grote studio’s kwamen kort na elkaar met nieuwe films die ook in 3D te bekijken waren. Bij het kijken van deze films moest het publiek een kartonnen bril dragen met grijze gepolariseerde glazen, niet zo heel anders dan nu dus. Een paar van de bekendste 3D-films uit deze hype periode zijn de musical Kiss Me Kate (1953), Alfred Hitchcock’s Dial M for Murder (1954), en Creature from the Black Lagoon (1954). Deze hype was echter maar van korte duur. De technologie die gebruikt werd, ging vaak kapot, waardoor het publiek een wazig beeld te zien kreeg waar veel mensen hoofdpijn van kregen. Door de jaren 60 en 70 heen werden er nog een paar 3D-films uitgebracht, maar geen van deze sloegen echt aan.

Tweede hype

In deze periode stond de tijd echter niet stil. In 1966 werd een lens uitgevonden die gebruikt kan worden op een enkele normale camera, waardoor je dus niet meer hoefde te filmen met twee camera’s en twee filmrollen. Dit scheelde geld, bovendien was de kans kleiner dat er in de bioscopen technische problemen zouden voordoen. De nieuwe technologie werd ‘space-vision’ genoemd. Het werd slechts af en toe gebruikt, tot in 1981 de razend populaire western Coming at Ya! uitkwam. Deze film was volgens geruchten zo populair dat sommige bioscopen een tijdje moesten stoppen met het draaien van de western omdat de 3D-brillen op waren. In de tijd daarna werden er veel films, vooral van het horrorgenre, uitgebracht in 3D, zoals Friday the 13th Part III (1982), Jaws 3D (1983), en Amityville 3D (1983). Deze hype duurde nog korter dan de vorige, vooral om dat de meeste grote studio’s er weinig in investeerde, en er niet genoeg geld mee viel te verdienen.

In de daaropvolgende jaren werd de 3D-technologie nog wel gebruikt, maar vooral als onderdeel van speciale attracties in bijvoorbeeld pretparken. De eerste grote film die na de korte hype in de jaren tachtig uitkwam was The Polar Express (2004). Kort daarna kwam er een nieuwe verbetering in de technologie met de ontwikkeling van een ‘Fusion Camera System’. Hierdoor werd het maken  van 3D-films plotseling een stuk aantrekkelijker voor studio’s, die begonnen te experimenteren met projecten zoals Chicken Little (2005) en Superman Returns (2006). Veel van de films die gemaakt werden, waren alleen maar voor een deel in 3D, en waren niet de meest populaire films in hun tijd.

Avatar

Tot James Cameron de film Avatar uitbracht in 2009. De technologie die werd gebruikt in deze science-fiction film was zo ver verwijderd van wat het publiek eerder had gezien, dat de film een razende hit werd. De film leverde het grootste bedrag aller tijden op, maar liefst 2,8 miljard dollar. Andere studio’s wilden ook een deel van deze vetpot, en begonnen in een enorm tempo films in 3D te produceren. Twee jaar later in 2011 hadden bijna alle bioscopen wel een speciale 3D zaal. In deze periode werden bijna alle blockbusterfilms, vooral in het actie- en horrorgenre, ook in 3D uitgebracht.

Veel films werden, in tegenstelling tot Avatar, geschoten als normale 2D films en later omgezet naar 3D. Vaak is dit te zien aan de kwaliteit van de film. Dat gebruik was misschien wel hetgene waarmee het (opnieuw) langzaam doodbloeden van 3D begon. Sinds ongeveer 2017 is de ticketverkoop van 3D-films aan het dalen. Het nieuwe is er af, en mensen willen weer wat anders. Snel na het begin van de hype kwamen er steeds meer 3D-TV’s op de markt, waardoor echte fans van deze filmervaring niet eens meer naar de bioscoop hoefden om een 3D-film te bekijken. Bovendien zijn tickets voor 3D-films doorgaans duurder dan tickets voor dezelfde film in 2D, en steeds meer kijkers kiezen voor de goedkopere optie. Tenslotte vinden veel mensen het moeten dragen van de bril niet prettig en gaat deze ook ten koste van de helderheid van het beeld.

Sommige films worden nog wel in 3D uitgebracht, maar het lijkt erop dat de hype langzaam aan zijn einde komt. In de toekomst zullen studio’s waarschijnlijk proberen 3D-films terug te laten komen. Wie weet komt er op een dag weer nieuwe, baanbrekende technologie, die ervoor zorgt dat de 3D-film een blijvertje wordt. Tot die tijd moeten we het maar doen met een ouderwetse 2D-film, waar eigenlijk helemaal niet zoveel mis mee is.