Black Swan (2010)

Aronofsky heeft soms moeite om mij te overtuigen van inhoudelijke kwaliteit maar hier is dat totaal geen probleem. Subliem. Maar misschien omdat het plot (danseres wil aan de top van het balletgezelschap komen) in se zeer klassiek en rechtlijnig is. Het is echter de visuele invulling van het thema goed en kwaad in de mens dat de bloemen in ontvangst mag nemen. Prachtige en bij momenten geniale scenes. Dankzij de balletvoorstelling van The swan lake kan Aronofsky de dualiteit van Portman benadrukken. Portman moet haar donkere kant opwekken, wil ze een overtuigende zwarte zwaan neerzetten. Ze zoekt dus naar haar tegenstellingen. Een frigide Portman moet haar seksuele, verleidelijke kant laten openbloeien. Een controlefreak van pasjes en pirouettes moet haar intuïtieve, speelse kant laten ontluiken. En haar voorbeeld staat recht voor haar neus in de persoon van Kunis. De transformatie van goed naar slecht is natuurlijk het echte plot van de film. Aronofsky laat slim geen onderscheid tonen tussen realiteit en fictie. Het loopt dooreen, hallucinaties, fantasieën. Een schizofrene identiteit van uiterlijk goed naar innerlijk slecht dat vecht om naar buiten te komen. Zowel mentaal als fysisch. De proloog (balletscene) vat dit al indrukwekkend samen. De 'on the shoulder' camera werk creëert een nauwe connectie met persoon en verhaal, we zitten in de POV van Portland waardoor ook wij geen onderscheid kunnen maken tissen hallucinatie en realiteit. Paranoia is ons (én Portmans) deel. Iedereen wil haar rol zoals Kunis of Ryder maar ook haar moeder die haar de rol niet gunt omdat de moeder nooit zo succesvol is geweest. Alweer een fantastische opbouw (dat doet Aronofsky telkens goed) naar het einde. Vanaf de première van de voorstelling wanneer het slechte doorbreekt, doorheen de mentale muur scheurt tot aan het verbijsterend eind bleef ik genageld aan het scherm. Black swan is intrigerend en verpakt in een modern jasje van thriller met als achtergrond het ballet milieu waarin ambitie en opoffering deel uit maken om als winnaar of verliezer uit te komen, waarin hard gestreden wordt om een plaats in de spotlight. Maar bovenal is Black swan een mentale uppercut waarin niet duidelijk is wanneer goed ophoudt en slecht begint en dat is volgens mij de grote verdienste van de film en van Aronofsky.

Brrr nare film ..maar wel een hele goede!

Recent geleden voor het eerst in bijna 10 jaar herzien. Destijds al behoorlijk onder de indruk, maar de herziening kwam nog meer binnen. Black Swan is gewoon een fantastische filmervaring. De film weet al heel slim gelijk in het begin de interesse te wekken door het benauwde, sobere en stressvolle leven van Nina te illustreren en ook al gauw te laten doorschemeren dat er een duistere kant in haar schuilt. Vervolgens krijg je als kijker een langzame aftakeling van dit personage voor de kiezen en dat is zeker niet altijd gemakkelijk om naar te kijken. Er zitten momenten in deze film die ik veel enger vind dan menig horrorfilm. De beruchte scène met de nagel... om van te gruwelen. Op andere momenten is de film heel sensueel en op weer andere momenten ben je hard aan het puzzelen wat nou nog de werkelijkheid is en wat zich in Nina's hoofd afspeelt. Schitterende prestaties van Kunis, Cassel, Hershey en Ryder, maar het is met name Portman die zichzelf hier echt overtreft.

De sfeer en vormgeving zijn bovendien fantastisch. Eigenlijk ademt de film in elk opzicht grote klasse uit en dit zorgt er ook voor dat de tijd voorbij vliegt, terwijl deze geen moment inzakt. De film maakt me regelmatig erg ongemakkelijk, maar dat vind ik in dit geval juist positief. Zelden maak ik nog mee dat een film me echt overrompelt, maar Black Swan doet het bijna moeiteloos. Het is een spannende, boeiende film die ik zondermeer kan aanbevelen. Verhoging naar de hoogste score lijkt me na deze herziening gepast.

Laatste echt goede film van Aronofsky, die hierna toch wat serieuze steken liet vallen, of laat ik het anders zeggen: hij ging hierna een richting op die mij een stuk minder bevalt. Werd ook een stuk minder productief trouwens. Black Swan is misschien wel zijn beste film, een boeiend kijkje in het getroebleerde leven van een balletdanseres die de rol van haar leven mag spelen/dansen.

Visueel erg mooi, en hoewel niet direct spannend is het geregeld ongemakkelijk, met vrij veel verwijzingen naar een psychotische stoornis. Ik vraag me trouwens wel waarom de aanval (moord?) op Beth niet werd besproken- ik stel me zo voor dat Nina haar gezicht aan flarden had gestoken, iets wat toch als een lopend vuurtje zou moeten rondgaan in het balletgezelschap. Of het is niet echt gebeurd dat kan ook nog natuurlijk, maar verklaart de bebloede nagelvijl niet.

Portman is fantastisch, haar mimiek en oogopslag zo timide en onzeker, zo van het padje af ook. Ook de andere acteurs doen het trouwens goed. Na Portman's Oscaroverwinning was er nog een relletje omdat ze veel minder gedanst zou hebben dan werd gesuggereerd, en dat het vooral haar dance double was geweest die we zien dansen. Een relletje om niks, want niemand verwacht van een actrice zonder noemenswaardige balletervaring dat ze de moeilijkste bewegingen kan uitvoeren lijkt me, en haar acteerprestatie blijft ook zonder het dansen fier overeind. Terechte Oscar dus.

Voor een psychologische thriller mist dit subtiliteit. Het wordt er allemaal maar ingeramd: het roze kamertje van Natalie Portman, de dominante moeder met haar zelfportretten, lesbisch escapisme, het metoo verhaal van de company. De som ervan is even grotesk als de transformatie van Portman op het eind.
Het karakter van Portman heeft daarbij een groot manco dat het ongeloofwaardig maakt: de onzekerheid die ze de hele film etaleert zou het haar in real life niet mogelijk maken om de lead te nemen in zo’n miljoenenproductie. Goed gespeeld van haar? Het is niet slecht gedaan, maar het scenario is dus niet zo clever en met de haren getrokken al voel je dat ze duidelijk iets anders pretenderen.
Blijkbaar heeft Portman zich wel grondig voorbereid met een opleiding ballerina. Het is ook wel zo dat ze een dans doublure had. Over dat detail hebben Portman en co gezwegen tot na de Oscaruitreiking. Ook goed geacteerd dus. Ach ja Hollywood.

Ik zou de term horror weg laten... drama thriller is meer dan genoeg

Mee eens. Viel mij op dat die bij Disney+ ook als een drama / thriller omschreven staat.

Zeker geen horror, veel psychologisch verward gedoe. Een ballet danseres die teveel opgaat in de hoofdrol van het Zwanenmeer. Heb af en toe moeten doorspoelen. Niet echt mijn meug. Wel van een knap stukje ballet mogen genieten.

Aronofsky goes mainstream met deze thriller. Portman speelt een jongere versie van een ballerina, want in begin bij mij er niet in kon, maar dit staat los van het verhaal. Cassel speelt de andere hoofdrol, en die is hem op het lijf geschreven met zijn karakterkop. Verwacht geen klassieke horrorverhaal, maar een gitzwarte thriller.

Gelukkig heb ik halfweg de film doorgebeten en verder gekeken; want het einde werd des te mysterieuzer en spannend.

Donker

Wie denkt dat hij of zij een mooie vrolijke dansfilm over ballet gaat zien komt bedrogen uit. Het is een goede film, heus. Ik denk dat er heel veel mensen zullen zijn die deze film de hemel in prijzen. Echter is het niet echt mijn soort film. Hij was mij veel te donker, en ging voor mijn gevoel soms toch echt de grens over tussen thriller en horror (al wordt horror niet genoemd als genre bij deze film). En zoals jullie waarschijnlijk wel weten: ik hou niet van horror.

Speculeren

Black Swan is een film voor mensen die ervan houden om naderhand nog uren of dagen door te speculeren over de betekenis achter alles. Speur het internet af en je komt heel wat speculaties tegen. Het is een film waarin ik de werkelijkheid en hallucinaties van Nina niet van elkaar kon onderscheiden.

Natalie Portman

Het verhaal zit sterk in elkaar, daar valt niet over te twijfelen. Natalie Portman, die mij altijd het meest zal bijblijven in de fantastische film V for Vendetta, zet een ijzersterke rol neer en weet te overtuigen. Dit geldt overigens ook voor de rest van de cast, maar Natalie Portman valt echt op. Mooi ook is om te zien hoe het personage Nina daadwerkelijk de transitie maakt van White Swan naar de Black Swan.

Conclusie

Black Swan is een sterke film. Dit komt echter niet tot uiting in mijn sterrensysteem omdat ik niet het juiste publiek ben voor de film. Wat wel het juiste publiek is? Mensen die een hele donkere en duistere film kunnen waarderen. Een film waarover je nog tijden kunt doorspeculeren achter de betekenis van elke scène. Het verhaal zit goed in elkaar, is goed gefilmd en goed geacteerd. Het is jammer dat het soort film gewoon niet mijn ding was, maar ik weet de film wel op waarde te schatten. Wanneer jij het juiste publiek bent dan zal je ongetwijfeld lovend spreken over deze film.

Black Swan van regisseur Darren Aronofsky is in esthetisch en inhoudelijk opzicht een zwart-wit film. Een film met in de hoofdrol Natalie Portman als de fragiele en geestelijk instabiele ballerina Nina die ten behoeve van haar dubbelrol als de witte en de zwarte zwaan in het ballet ‘het Zwanenmeer’ worstelt met de overgang van witte onschuld naar zwarte passie. Het is een tour de force die offers vraagt.

De eerste scène maakt de worsteling duidelijk en legt de intonatie van de film bloot. In de scène danst een in het wit geklede ballerina door een donkere ruimte. Met soepele bewegingen danst zij vol zelfbeheersing rond, maar verliest de controle als de in het zwart geklede tovenaar Von Rothbart opduikt die in het Zwanenmeer de rol van de antagonist inneemt. De droom van Nina is de prelude voor het gevecht dat Nina in de film zal gaan leveren. In de echte wereld moet zij de befaamde dubbelrol gaan dansen in een uitvoering van het Zwanenmeer onder choreografie van Thoma Leroy (een gedreven en ietwat enge Vincent Cassel). Terwijl Nina met haar perfecte danstechniek en onschuldige bevalligheid de witte rol met gemak beheerst, maakt Leroy haar duidelijk dat het bij de dans van de zwarte zwaan niet gaat om een perfecte techniek maar om hartstocht, verlangen en verleiding.

Nina is vooralsnog de prima ballerina, maar kan op elk moment vervangen worden als ze er niet in slaagt haar duistere kant te laten zien en zichzelf geloofwaardig naar een zwarte zwaan transformeert. Voor de labiele Nina is de transformatie van witte onschuld naar zwarte passie een weg met vele hindernissen. Haar ongezond onderdanige relatie met haar obsessief overheersende moeder (een verontrustende Barbara Hershey) alsmede Nina’s neiging tot zelfmutilatie duiden op een duistere realiteit die zich verbergt achter de eerste aanblik die het personage Nina tentoonspreidt. De aanblik van een onzekere, lieftallige, naïeve en kinderlijke jonge vrouw die zichzelf een ijzeren discipline oplegt om maar de beste ballerina te worden. Het is haar uitdaging om die gecontroleerde duistere kant open te gooien en in haar dans tevoorschijn te laten komen.

Ballet is geen zachtaardige kunstvorm. Confronterende beelden van ballerinavoeten die onder hevige druk staan bij het op en neer springen, tonen dat dansen een harde en pijnlijke vorm van kunst is. Behalve het zware lichamelijk aspect dat aan het dansen verbonden is, beklemtoont Aronofsky dat een ballet er op het toneel weliswaar als een collectieve inspanning uitziet, maar dat de onderlinge verhoudingen gedrenkt zijn in een zware concurrentiestrijd. Dansers kunnen elkaars bloed wel drinken. Nina voert een heftige strijd met ballerina Lily die technisch minder onderlegd is, maar die wel in het bezit is van verleidelijke charme en wilde passie. De weg die Nina moet gaan voert langs Lily die afwisselend lieftallig, sexy en boosaardig en gewoon goed door Mila Kunis wordt gespeeld.

Black Swan is een spannende film. De spanning neemt stapsgewijs toe en houdt gelijke tred met het verval van Nina van jonge talentvolle en van hoop vervulde danseres naar een persoon die zich verliest in dramatische waanvoorstellingen. Een persoon waarin de psychische instabiliteit steeds meer doorschemert. De weg naar de waanzin begint subtiel met kleine hersenspinsels en leidt uiteindelijk tot de vervaging van de grens tussen droom en werkelijkheid. Met elke scène neemt de sfeer van beklemming toe. Portman zet haar personage overtuigend neer. Een buitenbeentje dat nog bij haar moeder woont, geen vrienden heeft alsmede geen leven buiten het ballet. Ze speelt met verve dat geïsoleerde personage dat met een angstige blik de wereld inkijkt en met haar zeurderige schrille stemgeluid lichtelijke irritatie oproept. Ze maakt een dusdanige zwakke indruk dat je als kijker voortdurend zit te wachten op een moment van instorten. Op een moment dat de lat werkelijk eens te hoog wordt gelegd en de breekbaar ogende Nina onder de druk bezwijkt. Spannend hoor.

Controle, controleverlies en het streven naar perfectie zijn de belangrijkste thema’s in de film. En seks natuurlijk. Of misschien eerder de onderdrukking van seksuele driften. Een natuurlijk fenomeen dat Nina angstvallig onderdrukt omdat seksuele uitspattingen van welke aard ook de dam die de beheersbaarheid bewaakt kunnen doen bezwijken. De dam houdt zich in de echte wereld met behulp van een ijzeren discipline goed staande. In de droomwereld is dat aanzienlijk lastiger. Daar werkt een ijzeren discipline niet en krijgen seksuele prikkels de kans om door te breken. Ballet is immers een lichamelijke kunstvorm die met aanrakingen gepaard gaat. Bovendien is de aanwezigheid van de sexy Lily in Nina’s nabijheid ook een begrijpelijke reden om de dam te doorbreken. Ik begreep Nina’s vleselijke afdwalingen goed.

De beklemmende sfeer wordt niet alleen bepaald door de thematiek en het verhaal. De visuele vormgeving speelt daarin eveneens een belangrijke rol. Zo wordt het in de film nooit echt licht. De film speelt zich voornamelijk in binnenruimtes af die kunstmatig en niet overdadig verlicht zijn. Steriele, kille ruimtes. Onpersoonlijke ruimtes waarin de personages door middel van snelle cuts en met de camera dicht op de huid hun dynamiek verkrijgen. Het zijn indringende en beklemmende impressies.

Black Swan is een heerlijke paranoïde thriller. Onheilspellend, spannend. Een film die zijn zwart-witte esthetiek voortdurend onderbouwt. Een film vol spiegels en illusies. Een film met een mooie balans tussen verhaal en visuele vormgeving. Een film waarin de muziek van Tsjaikovski indrukwekkend klinkt en aan dit verhaal van verregaande toewijding en zelfdestructie een extra dreigende puls weet te ontlokken. Black Swan is een schitterende film.