Zemlya (1930)

Wanneer je jezelf als snob beschouwt, dan moet je deze film zien, want dit is wel een films waarbij snobs weglopen. De hoofdrolspelers in Woody Allens Manhattan, twee getroubleerde intellectuelen, komen bijvoorbeeld uit een bioscoop waar deze film draait.

Wanneer je niet snob bent, kun je ook deze film natuurlijk zien, maar verwacht geen hoogstaand meesterwerk. Tegen Eisenstein legt Dovzhenko het wel af en daar verandert deze wat lastig te doorgronden film ook niet veel aan. Deze film zie ik als het begin van de Russische style-over-substance-traditite die tot op het heden voortduurt. Ik reken dan Bronenosets Potyomkin niet daaronder, want die is gewoonweg wel goed qua stijl én verhaal en aldus een prima alternatief voor diegenen die toch eens een chille Sovjet propagandafilm willen zien.

Al met al toch wel een aardige film, maar niet heel bijzonder dus.

tweede kijkbeurt, geniale film, waarde voor mij gestegen van 3,5 ster naar 4,5 ster. de scène met de waanzinnige dorpsbewoner, geniaal om zo een personage al in 1930 in een film te laten verschijnen.

Dit was mij allemaal veels te bombastisch. Een heleboel Oekraïense boeren en boerinnen die gillend en krijsend achter elkaar aan rennen met een glazige blik in de ogen terwijl ze ondertussen met hun hoofden door het gras wroeten en weet ik het allemaal niet.

Dovzhenko weet voor mij de regiestijl van bijvoorbeeld Vertov en Eisenstein zeker niet te evenaren en het verhaaltje is ook stukken minder interessant. Het collectivisme van de maatschappij wordt goed in beeld gebracht en als historisch tijdsdocument is deze film ook belangrijk. Ik vind alleen de amusementswaarde tegenwoordig niet zo groot meer en de film is veel van zijn urgentie verloren.

Een klassieker zal het echter altijd blijven, vanwege de status die deze film heeft (1 van de meest vooraanstaande vroege Russische films).

Bijzondere film om een keer gezien te hebben.

De film begint heel mooi inderdaad met het reeds genoemde wuivende graan. Ook het einde met de vruchten die rijp aan de bomen en struiken hangen, vond ik trouwens een erg mooi shot.

Daartussenin schommelt het allemaal een beetje. De beelden zijn soms wel mooi, maar vooral de erg luide bombastische muziek haalde soms wel weer wat van die schoonheid weg. Verder is het wel interessant om te zien de strijd tussen de boeren en de aanhangers van het collectivisme verloopt.

Jammer van de zeer matige muziek, maar verder best goed.

3,0*

Ja erg mooi. De film heeft een grote naam en maakt die status wel waar. De getoonde metaforen over de aarde en het leven zijn wellicht wat teveel een open deur, maar dat is niet altijd (en zeker in dit geval) erg. Vooral niet als het zo mooi gebracht wordt. Ik vond de combinatie van het poëtische (waarbij ik uiteenlopend aan mensen als Malick en, voor de hand liggender, Tarkovsky moest denken) en het sterk aangezette sociaal politieke commentaar erg interessant.

Je merkt dat het onderwerp en al dat er in zit, de maker aan het hart ging. Hij maakt zich druk. Hij heeft wat te zeggen. Het is een persoonlijk project. Het theatrale en groteske dat die compleet andere vorm van filmkunst in het stille tijdperk ooit was, helpt Zemlya op momenten op weg. Maar deze late stomme film heeft eigenlijk (letterlijk ) te veel te vertellen dan goed is voor tekstbordjescinema. Hij zal in mijn geheugen blijven door het al door anderen gememoreerde begin en eind en een dansscène. Die bevreemdende, grappig en magische dansscène. Niet toevallig de momenten waarop echt gezwegen werd.

Eigenlijk is dit een film die je moet ondergaan, maar af en toe had ik plots de indruk dat ik iets gemist had, waardoor ik wat overeind krabbelde in een poging erachter te komen wat dat dan was. Of dat komt omdat de censuur de film heeft verminkt (of is ie inmiddels in ere hersteld?) of dat ik gewoon onoplettend was of dat ie op momenten niet zo goed verteld werd, zou ik nog niet met zekerheid durven zeggen. Misschien was het ook onverstandig om Zemlya te kiezen op grond van de speelduur, aangezien dat toen beter in mijn schema paste. Het werkt beter als je gewoon zin hebt in de gemaakte keuze.

Hij was en beetje dom.

Soms pak ik een film in een opwelling, om daar later door mijn eigen (milde?) dwangneurose door afgestraft te worden. Arsenal wordt min of meer gezien als het slotstuk in een trilogie zie ik nu. En ik begin ermee. Niet meer spontaan doen John, dat kun jij niet, als chronologie freak. Nou ja, het is niet anders. En zoals ik het zie is het vrij officieus, aangezien Zvenigora en Arsenal toch behoorlijk anders lijken te zijn qua setting.

Maar het beviel uitstekend moet ik zeggen, dat lyrische en poëtische is inderdaad prachtig. Een van Tarkovsky's favorieten, deze film, las ik. Wel eens met The Eye en MR dat het middenstuk wat inkakt, maar niet zodanig dat ik me ging zitten vervelen. De muziek is vrij nadrukkelijk aanwezig soms, en dat werkt het ene moment uitstekend, maar af en toe werd het een beetje te bombastisch naar mijn smaak. Toch gingen beeld en geluid uitstekend samen.

Met filmvakken destijds redelijk wat fragmenten gezien van Dovshenko, maar waar het er bij Eisenstein en Vertov wel van kwam op hele films te zien, was het er bij Pudovkin en Kuleshov nog niet van gekomen. Weet niet waarom.

Prachtige plaatjes en historisch enorm interessant in zijn politieke context, maar voor een gedegen recensie wil ik eerst die 2 andere films zien en nog wat meer van deze heren. Die andere films zijn ook alweer een tijdje terug.

Goed stukje op Senses of Cinema. Voorlopig zet ik hem op 4*, wellicht een beetje naar boven afgerond.

Deze film moest het voor mij helemaal hebben van de krachtige beelden die Dovshenko te voorschijn toverde. De communistische propaganda waar deze film vol van zit nam ik daarom maar voor lief. Mooi waren de beelden van de tractor, de paarden, de korenvelden en opvallend was het vrouwelijk naakt dat wij even te zien kregen. Of de communistische censuur hier blij mee was weet ik niet. Ik denk wel dat ze vanaf het begin van de jaren dertig steeds strenger werden, zo streng zelfs dat het onmogelijk werd nog langer dit soort films zoals Zemlya te maken want tot de destalinisatie half jaren vijftig bleef het ijzingwekkend stil wat de Russische cinema betreft. Alleen Eisenstein schijnt nog een paar interessante historische drama's gemaakt te hebben. Tja, kunst en dictatuur gaan nu eenmaal niet samen.

4,0*

Gedegen zwijgende film in (uiteraard) zwart wit, waarin zowel de levenscyclus als de strijd van arme boeren tegen de rijkere tot uitdrukking wordt gebracht.
Opvallend is daarbij de manier waarop Dovzhenko gebruik maakt van close-ups van de mensen, waarbij hun sterk expressieve gezichten de relevante emoties tonen. Tekst is daarbij overbodig. Vooral voor wat betreft de vader, had Dovzhenko zich in dit opzicht geen betere acteur kunnen wensen.
Ook opvallend is dat de interactie tussen mensen relatief vaak achterwege blijft. Het verhaal wordt al sterk ondersteund en verteld door de losse beelden van individuele mensen.
Tekstvensters tussen de filmbeelden kunnen door beide voorgaande punten gelukkig vaak vervallen.
Humor blijft niet achterwege. Te denken valt daarbij onder andere aan de opmerkingen in het begin tegen de stervende, aan de scène op de begraafplaats met het oor luisterend aan het graf, de fraaie sneer aan het adres van de kinderen: "go to blazes, spawn of the devil!", de manier waarop het probleem rond de radiator van de tractor wordt opgelost.
Filosofische benadering wordt ook niet geschuwd. Dovzhenko zou de mentor van Parajanov moeten zijn geweest en heeft tevens Tarkovski beïnvloed. Die benadering is hem niet in dank afgenomen door een deel van de Sovjet-autoriteiten. Aan de ene kant is de kwaliteit van zijn film bejubeld, aan de andere vonden diverse communistische kaderleden zijn benadering ongepast, te zacht, heeft hij veel kritiek moeten verduren. Deze filosofische benadering blijkt onder meer uit de metaforen van zijn natuurbeelden en komt vooral aan het begin, het midden rond de wandeling op het dorpslaantje en de eindbeelden van de begrafenisstoet, waarbij enkel de bewegende kist tegen de takken van de perenboom wordt getoond en de vruchten en regen tot uitdrukking. De grotere tussengelegen stukken zijn meer verhalend van karakter.
De afwijzende houding van de vader tegenover religie spreekt voor zich. De tot woede gedreven priester, banvloeken uitsprekend over de dorpsbewoners, geen tijd hebbend voor de zwangere verloofde, wordt fantastisch weergegeven. Zijn waanzin en die van de wanhopige, naakte verloofde vormen voor die tijd sterke, onverwachte beelden.
Door de beperkte tijdsduur, ontstaat met dit alles een krachtige film.


Voor wat betreft de relatie met het werk van Tarkovski: die beschouwt Dovzhenko als de eerste Russische regisseur, die het begrip "sfeer" in films heeft geïntroduceerd. Het verhaal gaat dat Tarkovski, voor elk nieuw filmproject van hemzelf, eerst Zemlya opnieuw zag.
Speciaal voor de opnames van zijn eigen film Mirror, heeft Tarkovski een veld ingezaaid met boekweit. Het beeld van de arts in dat veld en van de windvlaag door dat veld, is een andere uitwerking van de gedachte van Dovzhenko bij de beginbeelden van Zemlya.

Grootse symboliek. Niet alleen de cycli van het leven en 'de aarde', maar ook communistisch gepamfletteer, joie de vivre, (godsdienst)waanzin, en humanisme vs religie.

In het begin dacht ik toch echt een lange zit te moeten doorstaan door het trage tempo in den beginne (zeker na het opzwepende Arsenal van dezelfde regisseur die ik een dag eerder zag), maar naarmate de film vorderde, hoe opwindender het werd. Wat een scenes zeg. Mijn favoriete scene is toch wel de aanloop [de ogen van Vasili's vriendin!!! fakkin hell], dans en uitvoering van de moord op Vasili. Een sprookjesachtige nachtmerrie, brrrrrrr...

In het lijstje van de Kiev Independent ter ere van 13 September, de Dag van de Oekraiense Cinema is dit de tweede van acht. En met de opening van Man with a Movie Camera (1929) waren de verwachtingen toch wel hooggespannen.

Zemlya is het derde deel van een drieluik - Zvenigora (1928), Arsenal (1929), en deze Zemlya (1930) van de hand van regisseur Dovzhenko, die toch als een van de meest invloedrijke regisseurs uit de periode van de overheersing van Oekraïne door de Sovjetunie geldt. Dat impliceert dan natuurlijk dat ik die andere delen eigenlijk ook zou moeten zien, maar wellicht ga ik daar oompje roepen. Zemlya ligt me al wat zwaar op de maag eigenlijk, in tegenstelling tot Man with a Movie Camera is dit een erg traditionele film uit het tijdperk van de stomme film - titeltjes, een wat moeizaam verhaal uit het Sovjet-tijdperk, moeilijk kijkende acteurs en grotendeels ernstig oninteressante beelden vergezeld van ernstig dramatische muziek. Daar wordt dan nogal lyrisch over gedaan, over dat de circle of life zo fraai gebruikt wordt - maar ik kan toch echt niet onder de indruk zijn van zo'n plat en voor de hand liggend narratief. Wat zal ik zeggen. Kennelijk vond Stalin het een mooie film.

Wat de film beslist ook niet helpt, de kopie waar ik mijn vingers op kon leggen is wellicht ook niet al te best in technische zin - geen vergelijk met de fraaie restauratie van Man, waar ik van de ene verbazing in de andere viel met als hoofdlijn 'niet te geloven dat dit meer dan honderd jaar geleden gemaakt is'. Van Zemlya is dat wel te geloven - sterker, dat kost me geen enkele moeite.

De status van de film, ik zou haast denken dat dat wellicht meer te danken is aan de politieke connecties die Dovzhenko kennelijk had. In vergelijk met andere films uit dezelfde tijd kan ik deze toch echt met de beste wil van de wereld niet bijzonder vinden, en de kennismaking met Vertov's werk van gisteren dreunt daar nog eens extra bij na. Plaatjes van ossen, paarden en oude trekkers vind ik ook wel in mijn familiealbums - dat maakt daarmee weinig indruk. Verklaart dat mijn vraagtekens bij de status van deze film als meesterwerk? Zeg het maar.