Viaggio in Italia (1954)

Ik zou bijna geneigd zijn tot een stinissen actie, en neer zetten;
"je moet er van houden"
Maar laat ik toch iets meer zeggen over deze film die mij niet wist overtuigen van de pracht praal die anderen erin zien.

Ik hou wel van de zwart/wit geschoten film van een Italiaanse filmmaker. Een de Sica staat zelfs in mijn top 10.
Maar waar de Sica's Ladri di Biciclette (en ook Umberto D.) mij weten te raken met mooie shots en een simpel maar o zo mooi verhaal. Weet Rossellini dat niet te doen. Zijn shots zijn gewoontjes, in het museum is het iets beter maar nog steeds niks om over naar huis te schrijven. En het verhaal boeide me totaal niet.
Het kwam soms zelfs wat knullig over.
Laten we maar gaan scheiden. (besluiten de Hoofdrolspelers na een tijdje)
Even later word ze (Bergman) mee gesleurd door een menigte en haar man (Sanders) helpt haar uit de menigte. En ze willen allebei opeens weer niet scheiden.
Dit doet me niks helaas. Toegegeven heb ik ook erg weinig met films over huwelijken die op knappen staan.

Je moet er van houden, en ik hou er niet van 2*

Ik ben hier niet zo kapot van. Goede acteurs en prima Italiaanse setting, maar verhaal en karakters stellen echt weinig voor. De gelaagdheid die hierboven wordt geroemd is me volledig ontgaan.

Ik moet me (ondanks dat het best een vermakelijk filmpje is) aansluiten bij de aanvankelijke critici die hier weinig in zagen.

Death in Napels

Veruit de grootste innovatie van de film is de ruwe, improvisatorische, impulsieve aard van het verhaal en het filmproces. Mijn filmprof noemde deze film even belangrijk, zo niet belangrijker dan Citizen Kane (wat hij geen goede film vond) binnen de filmgeschiedenis. Ingrid Bergman vertelde in een interview aan Robin Wood dat Rossellini slechts zocht naar een verhaal waarin hij Pompeii, de musea en alles waar Napels voor staat in kwijt kon. Rossellini werkte quasi zonder script. Hij schreef ideeën neer in de loop van het filmen die hij als papiertjes in zijn broekzak hield en aan zijn acteurs gaf vlak voor opname, ofwel moesten ze zonder repetitie terplekke improviseren. Beide protagonisten hadden het daar zeer moeilijk mee. Bergman was een georganiseerde filmproductie en de methode van Hitchcock gewend en ook Sanders (die tot drie maal toe in tranen zou zijn uitgebarsten op de set) was gewoon een volledig script voor te bereiden voor opname. Rossellini creëerde scènes in/door de eigenlijke aanwezigheid van de locatie met zijn acteurs bij de hand. Hij ontdekte als het ware samen met ons de film, die zich niet langer aandient als een object.
Met zijn snelle filmen, de opname stilleggen wanneer de inspiratie verslapt, nota's gebruiken in plaats van een script en goedkopere technische oplossingen bedenken voor logistieke problemen inspireerde Rossellini Godard, die met Le Mépris een 'remake' maakte (extra weetje: Voyage in Italy is te zien als titel in een cinema en als poster in Le Mépris). De film beïnvloedde niet alleen Godard in de jaren 60, maar duidelijk ook Antonioni: de moderne narratieve ruimte en de innerlijke reis gelieerd aan een mentaal landschap in L'Avventura; ongeveer hetzelfde einde in La Notte, L'Eclisse die ook laat uitschijnen dat het (verder)bestaan van de wereld afhangt van het verloop van een relatie; ... Interessante verwijzing van Olaf K. ook naar Ceylan. Ceylan doet in Iklimer inderdaad zowat hetzelfde, het meest duidelijk bij de ruïnes van Kas in de beginscène.


Katherines liefdesgeschiedenis met de poëet is ontleend aan Jocyes novelle The Dead (getrouwer geadapteerd door John Huston in The Dead (1987)). De wisselwerking tussen literatuur en film is erg boeiend in dit werk. Het initiële vertrekpunt voor Rossellini was trouwens de roman Duo (1934) van (Sidonie-Gabrielle) Colette over een huwelijk dat uit elkaar valt. Katherine haar reizen-binnen-de-reis verlopen in fases en net als in Dantes La Divina Commedia wordt ze daarin telkenmale vergezeld van een gids: van de hel van haar huwelijk naar een hemelse staat van verlossing tijdens de processie ter ere van de Napelse patroonheilige San Gennaro, waar elk jaar een mirakel van wordt gevraagd. (Ik merk dat het controversiële, veel bediscussieerde einde ook leeft op Moviemeter.)


Beroemde quote van Jacques Rivette: 'depuis Voyage en Italie tous les films ont vieilli de dix ans.'


Een film over het beeld en de tijd.
Een film ook over de cultuurclash tussen noord en zuid (spicy eten, de taal, malaria, dolce far niente, ...), die Rossellini altijd heeft aangevoeld als de echte scheidingslijn in de wereld, veel meer dan oost-west. Hun Bentley is 'their little bit of England'. De allereerste shot die we te zien krijgen zijn genomen door de vensters van hun auto: de realiteit wordt onvermijdelijk geconstrueerd vanuit hun eigen cultuur. Het brisante openingsshot wekt ook de indruk alsof de film al veel eerder is begonnen en we niet aanwezig zijn bij het begin van de film maar slechts inpikken bij of geworpen worden in iets dat al bezig is.

En in hoeverre heeft de film betrekking op Rossellini eigen wankelende huwelijk met Ingrid Bergman tegen die tijd?

Viaggio in Italia is kennelijk een film die altijd al mensen sterk heeft weten te verdelen tussen zij die zich erbij kapot vervelen en degenen die er een grote klassieker van gemaakt hebben. Ik kan me beiden wel voorstellen, maar helaas neig ik het meest naar de eerste groep. Echt saai werd het voor mij nooit, al is het maar door de omgevingen, maar het duurde tot zeker het laatste half uur voordat ik werkelijk gepakt werd.

Het is opmerkelijk hoeveel mensen hier ook een diepe film in zien, terwijl de rest het bijzonder oppervlakkig vindt. Ik zit er ook hier tussenin. Ja, alle locaties die bezocht worden hebben een dubbele betekenis, maar dat vond ik nou net juist wat te opzichtig soms. Al deed de scène met de versteende lichamen me wel echt wat. Sterkste moment van de film. Ook de centrale relatie had net dat beetje extra kunnen hebben. De twee hoofdpersonen merken misschien wat te vroeg dat het huwelijk niet lekker zit en zijn er ook te eerlijk over tegen elkaar. Daardoor ontbreekt de eerste helft (onderhuidse) spanning. Twee mensen drijven uit elkaar en niemand lijkt er een probleem mee te hebben: niet echt het meest boeiende verhaal. Pas als ze juist weer tot de conclusie komen dat ze toch va n elkaar houden, maar dit niet willen toegeven, wordt het allemaal interessanter. Daarom is het happy end voor mij eigenlijk essentieel. Anders was het een film over twee mensen die aan het begin niets voor elkaar voelen, dat tegen elkaar zeggen en er dan een hele film over doen om te scheiden. Het uiteindelijke optimisme hier bevalt me wel, maar ik zou het nooit spiritueel willen noemen.

Ingrid Bergman is trouwens ook een reden waarom het nooit echt verveeld. Maar dat spreekt voor zich. Of toch niet? George Sanders is immers gewoonlijk ook een acteur die met weinig moeite heel boeiend kan zijn, maar hier duurde het lang voordat ik zijn personage interessant begon te vinden, ondanks dat hij op papier de betere rol van de twee heeft. Het schijnt dat Sanders moeite had met Rossellini's methode die hier vooral op improvisatie steunde (Danuz' kritiek dat de film te gescript overkwam is dus onterecht, volgens Sanders was er zelfs niet echt een script). Misschien dat ik dat eraan af zie, ik weet het niet. Hoe verder de film echter volgde, hoe overtuigender ik Sanders vond. Ik neem echter niet aan dat dit in volgorde geschoten is?

Dus uiteindelijk is dit niet een van de klassiekers waar ik het meest dol op ben, ondanks zijn ontegenzeggelijk sterke kanten en aansprekelijke tweede helft.
3*

Een degelijke film, maar wel de minste van de drie Rosselini's die ik tot nu toe zag.

Met Bergman en Sanders heb je goede actuers te pakken en dat zie je hier terug, want qua acteerwerk zit het zeker goed met deze film. Het is overtuigend gebracht. Daarnaast bevat de film mooie Italiaanse locaties, die door Rosselini mooi in beeld worden gebracht, dus ook dat gebied is er weinig reden tot klagen.

Verder is het in feite een vrij duidelijk verhaal over twee mensen die niets meer voor elkaar lijken te voelen. Door een tijd los van elkaar dingen te ondernemen, komen ze echter tot de ontdekking dat ze toch nog van elkaar houden. Verder valt er volgens mij niet zoveel meer achter te zoeken, tenminste zo ik zie dat, want ik lees hier dat er genoeg diepere lagen in schijnen te zitten. Ook achteraf gezien, zie ik dat er verder niet in.

Toch is het door eerder genoemde punten zeker geen slechte film. Het einde vond ik juist erg aangenaam en prima bij de film en het verhaal passen. Het is alleen jammer dat ik niet zo geraakt werd door de personages.

3,0*

Typisch zo'n gevalletje van een film met een magistraal goede opbouw maar die aan het einde toch compleet verziekt wordt door een knullig einde. Kom op, elke scene straalt de weemoedige en pijnlijke scheiding uit tussen twee mensen wiens huwelijk voorbij is. Om dan ''opeens'' met een gemakzuchtige oplossing te komen die ze toch weer bij elkaar brengt. Zelden was een happy end zo misplaatst als hier. Toch een relatief hoge score voor de fenomenale manier waarop het in beeld is gebracht.

Lekker wegkijkende klassieker, die de treurnis en sleur van het huwelijk weet weer te geven. Volgens mij was dit nog een redelijk gewaagd thema in de cinema van de jaren '50, want ik kan me geen andere film uit die periode herinneren die ook zo mistroostig in elkaar zat.

Een Brits echtpaar is in Italië om daar het huis van hun overleden oom te inspecteren. Ze gaan beiden hun eigen weg, eenmaal aangekomen in Napels. Bergman speelt een geïnteresseerde toeriste die musea en vulkanische landschappen bezoekt. George Sanders vond ik maar een grote lapzwans . Anyway, best goed, behalve dan het gewoonweg niet passende einde. Ai wat een misser...

In een film met een traditionele plot is er een held met een doel voor ogen, die dan allerlei hindernissen moet overwinnen om dat doel te bereiken. Hier is dat niet het geval. Het van een suikernonkel geërfde huis dat ze willen verkopen, is slechts de aanleiding waarom een welgesteld Brits koppel deze reis naar Napels onderneemt. In het middenstuk volgen we de twee echtelieden afzonderlijk. De vrouw maakt culturele uitstapjes; de man gaat op zoek naar oppervlakkig vertier op het eiland Capri.

Een motief is de tegenstelling tussen stilstand en beweging. In het begin razen ze over Italiaanse wegen; op het einde worden ze opgehouden door de processie. Tijdens Katherines bezoek aan het museum lijken de beelden meer levend dan de mensen, vooral de gespierde Hercules en de groep met de stier. In Pompeï zien we mensen die plots overvallen werden door de dood, een registratie van één moment in de tijd, een beetje als een foto. Daardoor wordt Katherine geconfronteerd met de onbeduidendheid van haar eigen bestaan.

We zien een contrast van culturen: de goed georganiseerde Britten tegenover het zuiderse carpe diem en dolce far niente. De katholieke cultuur is aanwezig bij de begrafenis, de processie op het einde en het volkse geloof in mirakels. We zien ook de armoede van het gewone volk. Een communistische affiche komt in beeld, we zien zwangere vrouwen en vrouwen met een kind. Daartegenover staat de kinderloosheid van het Britse huwelijk.

De huwelijkscrisis tussen Alexander en Katherine vertoont gelijkenissen met de crisis tussen regisseur Roberto Rosselini en actrice Ingrid Bergman, die een paar jaar later zouden scheiden. Het omstreden einde lijkt aan te geven dat Rosselini zijn huwelijk nog een kans wilde geven, tegen beter weten in.

Een minpuntje is dat nergens uitgelegd wordt waarom Ingrid Bergman met een Zweeds accent spreekt, maar dat doet weinig af van de doorleefdheid waarmee ze haar personage neerzet.

Twee topsterren in een psychologisch huwelijksconflict omwille van totaal verschillende interesses en vervlakking.

Echte diepgang zat er eigenlijk niet in, zodat ik het toch wel behoorlijk monotoon vond.

Mooie ruziefilm, die op mij zeer echt overkwam. Alles dat je niet ziet (de sleur van de acht jaar daarvoor, hun saaie leven in Londen, hun artificiële verstandhouding tegenover vrienden en collega's) wordt perfect invoelbaar gemaakt in alles dat je wel ziet. Das het knappe van de film, tenminste als je het voelt. Want anders houdt het inderdaad heel snel op, dat snap ik best. Zonder zelfgenoegzame bijbedoelingen was dat bij mij wel het geval. Misschien helpt het meemaken van een uitgeblusde relatie (in het midden latend of dat bij mij het geval is) of een reis naar Napels, Pompei, Capri eo (waarbij ik niet in het midden hoef te laten dat dat bij mij zo was). Vond het erg mooi. Zelfs de weinig subtiele parallellen van de vergankelijkheid van het leven en de musea en opgravingen gingen er bij mij in. Het eind ben ik nog niet helemaal uit, al vond ik het vastklampen aan iets dat amper die moeite nog waard is best geloofwaardig. 4 sterren.

What noisy people! I've never seen noise and boredom go so well together

Roberto Rosselini, het is nog één van die Italiaanse grote(re) namen waar ik bitter weinig van heb gezien. Zijn segment uit RoGoPaG was niet slecht, maar was nu ook niet meteen het beste van de verschillende episodes te noemen. Viaggio in Italia scheen echter het magnum opus van de regisseur te zijn en dat statement kreeg bijval van onder andere François Truffaut, een regisseur die ik wel hoog heb zitten. Bovendien laat ik een kans om Ingrid Bergman op het grote scherm te zien niet liggen.

Ik vind het uiteindelijk wat een vreemd filmpje. De gelaagdheid en vele symboliek die andere kijkers hierin terugvinden zie ik niet helemaal terug (ik begin me dan ook af te vragen of symboliek en ik eigenlijk zo'n goede match zijn), maar het is jammer dat Rosselini zijn eigen film eigenlijk op het einde onderuit schopt. In al wat ervoor komt doet hij weinig mis. De film lijkt zo een promotiefilm te zijn voor onder andere Napels (met als resultaat dat ik zelfs erg gecharmeerd ben geraakt door de stad vanwege deze film) en de beslommeringen van een huwelijk waar de passie is uit verdwenen kruipen onder de huid. Rosselini brengt alles geloofwaardig in beeld, van de dialogen tot aan de beelden, en kiest er uiteindelijk voor om met een happy end te eindigen. Zonde, zonde en nog eens zonde. Had het veel liever gezien dat de film afsloot met de Life is short quote van Katherine in plaats van de plotselinge ommekeer.

Ingrid Bergman en George Saunders, het is een goed koppel. Hoewel ze een stel geliefden spelen waar het vuur wat is uitgeblust, weten ze toch allebei nog erg naturel met elkander overgaan. Je begrijpt waarom ze in eerste instantie bij elkaar zijn gekomen, maar je begrijpt ook waarom het wat minder gaat. Hoogtepunt is zonder twijfel de eenvoudige scène waar Katherine een kaartspelletje is aan het spelen en Alex onverwachts thuiskomt. Al zijn ze in hun 'solo' momenten ook gewoon erg degelijk. Film werd gisteren getoond op een spotloze print trouwens. Blijkbaar een versie uit 2012 die gerestaureerd is van de originele negatieven en klankbanden (althans toch volgens het introductiescherm) en het resultaat mag er zijn.

Voor een magnum opus is dit een tikkeltje teleurstellend, maar het mag gezegd worden dat Viaggio in Italia wel een zeer te pruimen film is. Schijnen trouwens wel wat gedubte versies de ronde te doen, maar met de gerestaureerde versie krijg je Engelse èn Italiaanse dialoog op de plekken waar het hoort.

3.5*

Roberto Rossellini's 'Reis Naar Italie' laat zich op diverse manieren bekijken. Zo is het een superieure reisfolder langs toeristische trekpleisters. Of dat al niet genoeg is, is er voorts de onderhuidse spanning en dreiging van een scheiding tussen de twee hoofdrolspelers. De dialogen zijn zeer beperkt. Blikken en camerabewegingen zeggen genoeg in dit louterende drama. En natuurlijk zorgde de film voor een amoureuze real-life bekroning in de vorm van Isabella Rossellini.

Een merkwaardige film over de degeneratie van een huwelijk met aan de ene kant mooie opnamen van Napels en Pompeii en aan de andere kant een zeurderig verhaal over humeurige mensen, die niets met elkaar gemeen hebben en van wie je geen moment gelooft dat ze een paar vormen. Het einde, dat zo maar uit de lucht komt vallen, slaat helemaal nergens op. De film heeft thematisch wat overeenkomsten met het al even tegenvallende Two for the Road (1967).

Een tergend langzame karakterschets van twee mensen in een disfunctioneel huwelijk. Beide partijen tonen tekenen van neurotisch gedrag dat ze tevergeefs proberen te verbergen achter nonchalance en sarcasme. Als kijker probeer je een symbolische betekenis te zoeken achter elk woord, beeld en tegenstrijdigheid teneinde het magere verhaal wat meer diepgang te geven. Staat de ezel die de kar voorttrekt symbool voor de strijd om het huwelijk in stand te houden? Vormen de ruïnes van Pompeï een weerspiegeling van hun afbrokkelende liefde? Deze zogenaamde bakermat van Nouvelle Vague en modernistische kijk op intimiteit valt tegenwoordig moeilijk te verteren en laat te veel aan de verbeelding over. Ook de geluidskwaliteit is verschrikkelijk; stemmen klinken ingeblikt en lopen niet steeds synchroon met de bewegingen van de mond. Voorlopig niet aan mij besteed, al herken ik wel potentieel in deze aanpak.

Een hoge score hier voor deze nogal gedateerde film uit 1954. De mooie en succesvolle Ingrid Bergman was blijven hangen aan de Italiaanse regisseur Roberto Rossellini en toen moesten er natuurlijk gezamenlijke films gemaakt worden. Dit is er een van. Over een Engels echtpaar in goede doen met een slecht huwelijk dat op weg is naar Napels om daar een huis te bekijken dat ze geërfd hebben. Een film over ruziënde mensen is altijd vervelend.

Berman is in deze film niet op haar mooist. Rossellini heeft haar gekoppeld aan een nogal nadrukkelijk aanwezige George Sanders, waar ik de kriebels van kreeg. Het echtpaar komt tot de conclusie dat ze beter kunnen gaan scheiden. Sanders komt 's avonds laat een vreemde vrouw tegen die wel wat wil en waar een normale man natuurlijk mee vreemd gaat, maar Sanders niet hoor. Uiteindelijk wordt er nog een ongeloofwaardig happy end aan geplakt.

Eigenlijk een draak van een film. Wel mooie beelden van Napels en Pompeii, maar daar kijk je zo'n film natuurlijk niet voor. Nog een lichtpuntje, de mooie (en zeldzame) Austin Sheerline convertible waar ze in rijden. Als je oplet zie je hoe onnatuurlijk ze aan het stuur draaien. Zo rij je geen auto. Die auto staat gewoon stil. Nee, deze film krijgt geen voldoende.