The Day After (1983)

Ik kan me voorstellen, dat dit (toen de koude oorlog wel degelijk kon uitlopen op de Derde Wereldoorlog) voor iedereen die dit voor het eerst op TV zag een schokkende film was.

Een, fictief, beeld van een wereld na de atoom-oorlog, die veel ellende laat zien en veel doden.

Nu, dik 26 jaar later komt de film niet meer zo hard aan, maar laat dit wel zien dat TV-films toen erg goed waren.

Goed geregisseerd en met goede acteurs (ja, zels Steve Guttenberg doet het goed), maar ook traag... zeer traag!

3*

goede film, wel een boel ellende natuurlijk en 1983 is lang geleden

maar beslist kijkbaar

3,5 sterretjes

Redelijke film over de gevolgen van een nucleaire oorlog. Één van de meest succesvolle tv-films ooit (waarbij de tijdsgeest en onderwerp uiteraard van groot belang waren). Anno 2014 wellicht iets minder actueel. maar nog steeds wel een goeie en redelijk spannende rampenfilm met een vrij standaard opbouw waarbij de eerste helft vooral wordt gebruikt om de verschillende personages te introduceren voordat de ramp zich voltrekt.

Destijds —tijdens de Koude Oorlog¬— controversiële televisiefilm, die in Europa voornamelijk in theaters werd uitgebracht en toentertijd dagenlang goed was voor heftige polemieken in de kranten. Regisseur Meyer slaagt er wonderwel in om de verschrikkingen van een atoomoorlog over het voetlicht te brengen. Toch maakt de film (haast een docudrama) nu veel minder indruk dan toen. Of ben ik nu al te cynisch?

Een film met een boodschap, erg politiek beladen in een tijd waarin de plaatsing van kernwapens een heet hangijzer was. Het is duidelijk een TV-film, met zijige muziek en niet al te denderende effecten, maar nog altijd zijn de beelden van de inslag heftig, ook (vooral) omdat er documentaire beelden worden gebruikt. Jammer dat de film een wel erg lange aanloop kent, die nogal slaapverwekkend is.

Als de bom dan uiteindelijk valt wordt het een deprimerende bedoening, waarbij een deel van de cast wordt weggevaagd en het andere deel ziek wordt. Ook post-apocalyptische taferelen als wetteloosheid en moord komen langs, al ligt de nadruk toch op de chaos in het ziekenhuis, de ontwikkeling van stralingsziekte en de algemene wanhoop.

Een TV-film die toen hij werd uitgebracht veel aandacht kreeg. "The Day After" focust zich op een belangrijk onderwerp: de catastrofale gevolgen van een kernoorlog tussen twee grootmachten op de bevolking van Kansas City. De lange aanloop tot het drama, waarin de zorgen van een aantal cliché-personages breed worden uitgesmeerd is nogal omslachtig en stereotiep. Maar eens de raketten worden afgevuurd wordt het wel hallucinant, ondanks de beperkte middelen waarmee werd gefilmd. Redelijk.

Ondanks veelvuldig gebruik van stock footage heeft de film toch wel zijn sterke momenten. Ik kan me voorstellen dat het in werkelijkheid precies zo zou verlopen. Het idee van een anonieme vijand op grote afstand was goed voelbaar en de explosies waren onwerelds en angstaanjagend.

We kunnen nu qua effecten natuurlijk meer, maar de essentie van een kernoorlog wordt hier toch wel geraakt, met bescheiden middelen dan... Dat verstilde weiland op een zonnige dag, vlak vóór de totale vernietiging is voor mij toch wel een beeld dat blijft hangen.

Ik moet het nog zien dat men dit met Brad Pitt en consorten, de gebruikelijke action en gelikte CGI gaat overtreffen.

Als je in enkele dagen Threads ziet en The Day After na een jaar of 15 een nieuwe kijkbeurt geeft, dan ga je ze gezien hetzelfde onderwerp natuurlijk vergelijken. En dan blijft The Day After gewoon een middelmatige film, net als destijds bij mijn eerste keer dat ik dit zag. Het ligt niet aan het onderwerp of het budget, want het veel goedkopere Threads maakte tig keer meer indruk op me. Mijn review over die film kan je in het betreffende topic vinden.

Wat mis is met The Day After is dat het gewoon vrij langdradig en oninteressant is. Tot de raketten de lucht in gaan is de film nauwelijks door te komen met vreselijk saai familiegeneuzel. Ik snap het doel, men wil deze personages een ziel geven zodat we ze kunnen volgen na de ramp, maar het was vooral vervelend. De ramp zelf komt wel weer redelijk uitgebreid in beeld, maar de special effects zijn wel echt van bijzonder laag niveau met die beroerd weergegeven nucleaire paddenstoelen of mensen die plots in skeletten veranderen door de explosie Het veel goedkopere Threads maakte hier ook echt meer indruk mee.

Maar waar deze film echt onderdoet op de andere titel is alles na hét moment. Niet dat het hier een pretje is, maar Threads gaat zoveel verder en lijkt me ook veel realistischer met het overleven. Hier is de boel wel goed naar de klote, zijn er tig mensen en dieren dood, ligt er een berg stof op de wereld en is er enige anarchie, maar de totale uitzichtloze situatie vol onmenselijke situaties en gedrag zoals in Threads komt hier niet goed in uit. In die film is er geen hoop, geen menselijkheid en geen moraal meer. Hier hoor je toch al weer redelijk snel dat de oorlog gestopt is en dat Amerika de boel weer onder controle heeft. Een happy end wil ik het niet noemen na alle destructie, maar het gaat die kant op. Dit was meer een redelijke avonturenfilm na een kernoorlog, terwijl Threads bijna horror genoemd kan worden en me een enorm rottig gevoel gaf. En dat laatste past toch wel beter na een onderwerp als waar de films over gaan.

Ik heb iets meer waardering voor The Day After gekregen na een tweede kijkbeurt, maar het blijft te mager voor een voldoende.

2,5* (was 2*)

"The catastrophic events you have just witnessed are, in all likelihood, less severe than the destruction that would actually occur in the event of a full nuclear strike against the United States.

It is hoped that the images of the film will inspire the nations of this earth, their peoples and leaders, to find the means to avert the fateful day."

Met bovenstaande tekst eindigt deze Drama / Oorlog film welke over een nucleaire oorlog gaat en welke ik destijds in 1983 als 12-jarige in de bioscoop heb gezien. Hoewel "The Day After" destijds in Nederland in de bioscoop te zien was, is deze Amerikaanse film gemaakt voor de televisie (in opdracht van "ABC", een Amerikaans televisie- en radiobedrijf), net zoals het Britse ""Threads"", welke een jaar later uitkwam. "Threads" heb ik een paar jaar geleden nog gezien en was toen tevens mijn 5000e stem en persoonlijk mening. Hoewel "The Day After" ook een prima realistische film is over een nucleaire oorlog (zeker het eerste uur is sterk) is "Threads" toch de betere anti-oorlogsboodschap en het is ook een film zonder enige vorm van hoop.

Wie overigens denkt dat het nucleaire gevaar inmiddels is geweken (die leeft waarschijnlijk ook onder een steen), verkeert in een illusie. Kon men in de tijd dat de film werd gemaakt de wereld nog zestig keer vernietigen met ons arsenaal nucleair wapentuig, dan kunnen we tegenwoordig nog steeds minimaal tien keer. En dat is nog niet het ergste, het is vooral het menselijke karakter dat ons nog altijd parten speelt en daarin schuilt het grootste gevaar. Vladimir Poetin is daar natuurlijk een goed voorbeeld van m.b.t. zijn gestarte oorlog in Oekraïne.

"The Day After" toont een hypothetische confrontatie tussen de NAVO en het Warschaupact, die begint met een nieuwe blokkade van Berlijn. Deze confrontatie escaleert tot een grootschalige nucleaire oorlog met onder meer een Sovjet aanval op de landelijke gebieden van de Verenigde Staten vanwege daar gelegen raketsilo's. De hoofdpersonen van de film zijn burgers, medische personeel, wetenschappers op een universiteit en soldaten die door deze aanval worden getroffen, zoals het gezin Dahlberg, waarbij dochter Denise (Lori Lethin) op het punt staat om te trouwen met haar vriend Bruce Gallatin (Jeff East), het boerengezin Hendry, dokter Russell Oakes (Jason Robards), dokter Sam Hachiya (Calvin Jung), verpleegster Nancy Bauer (JoBeth Williams ), wetenschapper Joe Huxley (John Lithgow), student Stephen Klein (Steve Guttenberg) en soldaat Billy McCoy (William Allen Young). En voor velen loopt het niet goed af en dat geldt ook voor dieren zoals de hond en het paard van het gezin Dahlberg.

De film begint ook min of meer met de introductie van de verschillende personages terwijl ze hun leven leiden in de kleine stad Lawrence, waar kernwapens paraat staan om gebruikt te worden, in de staat Kansas. Deze scènes worden afgewisseld met nieuwsberichten over de Sovjet-Unie die de Amerikanen provoceren om West-Berlijn te verlaten en daarbij zien we ook de Russische ambassadeur op de televisie die zegt:

"U noemt ons provocerend terwijl u 260.000 Amerikaanse soldaten en 7000 nucleaire wapens langs onze grens hebt gezet."

Een Sovjet blokkade van West-Berlijn volgt en de Amerikanen reageren door NAVO-troepen naar Oost-Duitsland te sturen om de stad te bevrijden. Het conflict breidt zich uit naar West-Duitsland. Terwijl de Sovjet-troepen door West-Duitsland naar de Franse grens trekken, proberen de Amerikanen hun opmars te stoppen met tactische kernwapens. Dit is het begin van de oorlog.

Met grote schrik ziet de bevolking hoe na circa 50 minuten en gedurende 8 minuten de nucleaire raketten, waarvan ze het bestaan wisten en lange tijd voor vreesden, worden afgevuurd (werd op fraaie wijze in beeld gebracht) op de Sovjet-Unie en ook krijgen we tot horen dat ongeveer 300 raketten onderweg zijn naar de Verenigde Staten. Welke partij met het lanceren van nucleaire raketten begint, wordt opzettelijk in het midden gelaten en een soldaat zegt daarover ook:

"Zij willen raken wat er over is of zij begonnen en wij zijn te laat."

Een wereldwijde vernietiging is het gevolg en daarbij bevindt dokter Russell Oakes zich op de snelweg (hij loopt daarna na de aanval naar de stad Lawrence en behandelt de gewonden in een klein academisch ziekenhuis, terwijl de meeste andere grote ziekenhuizen zijn verwoest), het gezin Dahlberg bevindt zich in hun huis waarbij Bruce Gallatin (de vriend van Denise Dahlberg) hen probeert te bereiken per motor, het gezin Hendry bevindt zich op hun boerderij en worden compleet weggevaagd, Stephen Klein bevindt zich in de kleine stad Lawrence, wetenschapper Joe Huxley bevindt zich op de universiteit in Kansas en soldaat Billy McCoy bevindt zich op het terrein (bovengronds) van een raketsilo en slaat op de vlucht.

Daarna zien we gedurende circa 4 minuten diverse raketinslagen in de staat Kansas. De echte ramp voltrekt zich echter de dag erna (oftewel de titel van de film). Amerika is verwoest en onder de weinige overlevenden heersen ziekte, chaos en dood. Deze tweede helft van de film (welke start na circa 60 minuten) laat zien hoe alles waarvan we dachten dat het belangrijk was, in één klap letterlijk wordt weggevaagd en wat er dan nog overblijft om voor te leven. Wil je namelijk als zwangere vrouw dan nog je kind ter wereld brengen? Heeft het als dokter dan nog zin om mensen op te lappen, als dat überhaupt nog mogelijk is? Moet je als boer dan nog gewassen planten, in zwaar verontreinigde grond? Van de omgeving die we voor lief namen en die ons voedde, is namelijk vrijwel niets meer van over en wat er nog van over is, is voor altijd dodelijk verziekt. Oftewel we hebben het leven vergiftigd.

De film toont akelig geloofwaardig wat ons beeld van het leven inhoudt na een nucleaire aanval en wordt door de cast dienstbaar neergezet. De cast bevat ook een aantal bekende namen zoals Jason Robards in de rol van dokter Russell Oakes, JoBeth Williams in de rol van verpleegster Nancy Bauer, Steve Guttenberg (vooral bekend vanwege de "Police Academy" reeks) als student Stephen Klein en John Lithgow als wetenschapper Joe Huxley.

"The Day After" is een waarschuwing zonder digitale bombast, maar toch wordt het ruw en realistisch in het beeld gebracht en het confronteert je als kijker keihard met de bedreiging die de bom (nog steeds) vormt. Het is een dappere poging het gezegde “wie niet horen wil, moet maar voelen” in praktijk te brengen zonder de rode knop daadwerkelijk in te hoeven drukken. Bescheiden en terecht wijzen de makers er ons aan het einde van de film nog wel op dat een echte nucleaire oorlog waarschijnlijk vele malen erger zal uitpakken dan in de film geschetst wordt en dat is al heftig genoeg! Ze spreken dan ook de hoop uit dat de film zal bijdragen aan een wereldwijde bewustwording van het allesvernietigende zwaard van Damocles dat nog altijd onzichtbaar boven ons hoofd hangt. Het blijft een feit, wij beslissen en wij dragen de consequenties van onze keuze.

Een film die terug aandacht krijgt nu de nucleaire chantage weer actueel is. De beschreven geopolitieke situatie deed me even huiveren omdat er gelijkenissen zijn met wat er zich rond Oekraïne afspeelt. Het is belangrijk om iedereen de ogen te openen voor de gevolgen van een atoombom. De film diende als warning tijdens het Reagan tijdperk en zou een invloed gehad hebben op gesprekken tussen de VS en Rusland over het afbouwen van het nucleair arsenaal.

De radioactieve "fallout" zal de mensen dagenlang ondergronds dwingen, en zelfs dan ben je niet veilig want die troep gaat ook door muren heen. De kans om stralingsziekte te krijgen is bijna niet te vermijden. Al even erg : er is niks eetbaars en drinkbaars meer, iedereen leeft in overlevingsmodus en niemand is veilig om bestolen of vermoord te worden.

Day After is eigenlijk een TV film maar die ziet er uit als een bioscoopfilm, met heel wat bekende acteurs en een groter budget gemaakt. De mistroostige sfeer na de aanval laat je eens goed proeven van iets wat we hopelijk nooit zullen meemaken. Reagan bekeek hem destijds. Misschien moet Poetin dat ook eens doen.