Jungfrukällan (1960)

Inderdaad een erg indrukwekkende film (beter dan Wild Strawberries). Diep verhaal, mooie symbolische elementen, schitterend camerawerk (prachtig helder beeld), prachtige scènes en een uitstekende cast. Ook van mij een dikke 8; 4* dus.

Diepzinnig, emotioneel en zeer indrukwekkend. Het meeste wat ik over Jungfrukällan kwijt wil, is in de voorgaande berichten al aan bod gekomen. 4,5*

Moet je nou toch zien wat achter op de video staat die ik leende: "Middeleeuwse legende. Karin, dochter van Herr Tore, wordt op weg naar de kerk verkracht en vermoord door de herders, die daarna op de boerderij van haar vader onderdak vragen. Herr Tore slacht de herders af en zweert een kerk te bouwen op de plaats van de misdaad. In antwoord ontspringt er een bron waar Karins lichaam heeft gelegen."

Ik vind dat in de filmbeschrijving op MM al behoorlijk gespoilerd wordt (gelukkig had ik het niet gelezen voor ik de film zag), maar tot op de laatste seconde het verhaal voorkauwen is gewoon bizar!

Van mij ook.

Goede film, maar dat is eigenlijk een gemeenplaats bij Bergman. Leuk idee om een dergelijke sage te verfilmen. Alle tijd wordt genomen om het eenvoudige verhaal te vertellen. De scene dat de twee vrouwen op weg gaan vind ik mooi: een afscheidslied wordt ingezet door een man, voortgezet door een panfluit en tenslotte overgenomen door Karin zelf.

Toch is het mijns inziens relatief een van de mindere films van Bergman. Visueel niet echt bijzonder, de personages zijn wat stereotiep en de thema's blijven redelijk oppervlakkig. De Maagdenbron is simpelweg een mooie sage-verfilming. Dikke 3,5*.

Een erg interessante film aangezien hij sterke parallellen vertoont met een belangrijk subgenre in de '70's horrorfilm, de rape&revenge-flick. Een genre dat je niet meteen met Bergman associeert en in die zin de moeite waard om eens van naderbij te bekijken. Cultklassiekers zoals Last House on the Left, The Hills Have Eyes en I Spit On Your Grave zijn ontegensprekelijk voortgevloeid uit dit schrijnende drama en het is dan altijd wel boeiend om eens te gaan kijken waar een horroricoon als Wes Craven zijn mosterd gehaald heeft. De gebeurtenissen uit The Virgin Spring en Last House on the Left zijn quasi dezelfde doorheen gans de film, al heeft Cravens versie van deze "oog om oog, tand om tand-parabel" wel een update ondergaan. Waar Craven zich vooral focust op bloedstollende horror, tracht Bergman de kijker te bespelen met een waaier van emoties. Hij slaagt daar grotendeels ook in, want de boodschap die hij overbrengt is volledig oprecht en derhalve eens zo ontroerend. Bergman schenkt net zoals Craven veel aandacht aan de dualiteit van de mens, die omwille van één enkele gebeurtenis van een beschaafd iemand kan transformeren in een bloeddorstig wezen. De exclamatie waarin Von Sydow aan het eind van de film God met de vinger wijst is dan ook een logische reactie. De wraak is helemaal niet zo zoet als ze zou moeten zijn...

Grappig. Ik heb vandaag, bij wijze van double bill, deze film en Last House on the Left achter elkaar gekeken.

Het schijnt allemaal gebaseerd te zijn op een middeleeuwse ballade en Bergmans casting is daar ook wel naar. Karin oogt in alles ongerept en engelachtig, hoewel ze de lokroep van de wereld niet kan weerstaan. Ingiri is niet alleen zwanger, ze oogt in alles ook gerept en zo hebben verschillende acteurs in deze film van Bergman wat nadrukkelijk de uitstraling van het karakter.

Geen stichtelijke film vond ik het verder. Eerder weer een film over de afwezigheid van God. Hij is er niet als het meisje wordt vermoord, niet als de jonge jongen in de razernij wordt gedood, maar wordt vereerd als hij een wonder laat zien.

Zoals narcissusbladsp. terecht opmerkt ook een aantal verwijzingen naar voorchristelijke godsdienst. Ingeri lijkt erop terug te vallen door de felle veroordeling van haar zonden

Bij het lezen van de originele ballade wordt duidelijker wat Bergman zelf toevoegde aan het verhaal (al is dat niet zeker want er bestaan meer versies van in Zweden),maar dat is nogal wat. De figuren zijn door Bergman ingevuld. Hun verschillende worstelingen ook.

Fraaie beelden van Nykvist weer, vaak schitterend mooi licht. En opvallend veel in deze Bergman, fraaie close ups van gezichten Daar werkt het wat theatrale karakter van de film het beste.

Ondanks de woorden hierboven vond ik deze film zeker niet Bergmans beste. Een beetje een dubbel gevoel is het wel, want twee dingen die ik wat minder vond werken, hebben ook hun positieve kanten voor de film. Het feit dat de personages wat opzichtig ingevulde archetypen en het theatrale karakter van de film.

3.5*

Tsja, geen slechte Bergman maar om nou te zeggen dat dit z'n beste werk is...

Het verhaal loopt op zich wel redelijk en de beelden zijn weer mooi maar qua psychologie heeft Bergman er toch net iets minder in gestopt. Het belang van geloof, schuldgevoel, al deze thema's zijn door de beste man al eens eerder, beter en met meer passie behandeld.

Binnen mijn gezin gingen stemmen op dat ‘De Maagdenbron’ de minst interessante Bergman is die we tot nog toe zagen, maar zelfs dat neemt niet weg dat de film heel wat te bieden heeft. Misschien zijn de vraagstukken niet zo esoterisch als we van Bergman gewoon zijn, en misschien zijn er minder vlagen van artistieke superioriteit (hoewel, het ontspringen van de bron, de man in de weer met de berk of het fascinerende tableau vivant op het einde getuigen van een ongebreideld genie). Daarvoor in de plaats komt echter de ontwapenende piëteit waarmee de Zweedse meester zijn verhaal vertelt. Universele emoties liggen op de weegschaal, en zelfs binnen dit bijzonder logische verhaaltje weet Bergman genuanceerde en bijzonder realistische karaktertekeningen te maken.

Wie het engelengeduld onder de knie heeft om anderhalf uur contemplatief onder te duiken in de fascinerende wereld van Bergman, kan met ‘De Maagdenbron’ niet misdoen. Nooit eigenlijk, bij Bergman.

Ik zie dat er hier nogal veel verschillende reacties zijn gegeven op het ontstaan van de maagdenbron aan het slot van de film. De een ziet het als een herbevestiging van Bergmans gebruikelijke afwezigheid van God, terwijl andere hierin juist een teken van Gods bestaan zien. Ik stond in ieder geval echt vreemd te kijken bij dit slot. Ik interpreteerde het als een daad van God en eerlijk gezegd blijf ik daar om meerdere redenen bij, zelfs al past het niet helemaal in Bergmans oeuvre.

Ten eerste vind ik het gewoon een typisch Bijbels symbool. Gelovigen verliezen door een ernstige gebeurtenis hun geloof in God (en er zitten nogal wat ernstige gebeurtenissen in de Bijbel, verkrachting en moord zijn geen bewijs dat God niet bestaat, wat hier wel als argument aangevoert wordt). Na de moord op de herders wil Von Sydow echter de balans herstellen en toont hij opnieuw zijn geloof in God (die hij tijdens de moord natuurlijk wel uit het oog verloor) door te beloven een kerk te bouwen op de plaats van verkrachting. Daar vloeit dan vervolgens een vruchtbare bron uit, waarin de personages hun ziel symbolisch kunnen reinigen. Ja, ik weet 100% zeker dat Von Sydow éérst de kerk belooft te bouwen en dat daarna pas de bron begint te stromen, tenzij er verschillende versies bestaan van de film, maar dat lijkt me sterk. Het maakt nogal veel uit welke gebeurtenis eerst plaatsvond voor de betekenis van de film, maar dit doet denken aan Gods beloning voor gelovigen die na extreme narigheid en zelfs zonden hun God niet uit het oog verloren hebben.

Daarnaast las ik op IMDB, op het forum, dat Bergman zelf dit later een van zijn mindere films vond, hoewel hij er aanvankelijk tevreden over was. Hij zou problemen hebben met het script, dat hij voor de verandering niet zelf schreef. Het probleem zat hem in het einde, dat Bergman niet aangepast zou hebben en hij vond het achteraf slecht van hem dat hij een film maakte waarin God niet uiteindelijk niet zwijgt. Ik weet niet hoe betrouwbaar de mensen op het IMDB forum over het algemeen zijn, al sprak de bewuste gebruiker dat hij het uit een bepaalde biografie had gehaald. Maar toch tekenend dat Bergman dit zelf zag als een religiebevestigende film.

Zelfs al zou dit op deze manier een thematisch gigantisch afwijkende film van Bergman zijn, feit blijft dat het een krachtige film is. Opvallend rechtlijnig voor deze regisseur, zeer simpel in opzicht, maar nergens minder indrukwekkend. Symboliek blijft niet achterwege, verder, maar heeft minder de nadruk dan in een Persona of Tystnaden. De verkrachting en moord op het meisje, de worsteling met de boom, de moord op de herders: geweldige scènes. En wat filmt die Bergman toch mooi in zwart-wit. De Maagdenbron is iets minder bekend dan vele Bergmans (al lijkt dat op MovieMeter mee te vallen), maar hij is zeker de moeite waard.
4*

Laat ik even dit belachelijk spoilerige plot aanpassen.

Mijn 8e Bergman dit en deze is weer wat beter dan de laatste twee die ik van hem zag. Ook toegankelijker trouwens, ik had vooraf een redelijk zware film verwacht, maar dat bleek reuze mee te vallen.

Ik vind het trouwens best een aparte film tussen zijn genre. Ik had namelijk niet echt een soort van wraakfilm verwacht van hem. Dat is het natuurlijk ook niet helemaal, maar toch zit dat er zeker heel erg in verweven. Het verhaal vond ik behoorlijk interessant en de uitwerking is dat ook wel. Bergman gebruikt hier af en toe sterke beeldtaal met af en toe wat symboliek daarin verweven. Erg sterk is het moment dat de vader zo'n boompje heen en weer staat te schudden. Symbolisch tot en met, en daarnaast nog eens prachtig gefilmd.

Best een goede film dus. Jammer alleen, dat het acteerwerk soms wat overdreven theatraal overkwam en ook de personages vond ik niet altijd even sterk. Desondanks krijgt de film toch een hele dikke voldoende.

3,5*

Sfeervolle bewerking van een middeleeuwse ballade, waarbij mij wederom de prachtig scherpe belichting van veel authentiek aandoende scènes opviel.

De Middeleeuwen vormden al eerder een passende achtergrond voor Bergmans preoccupatie met christelijke geloofstwijfel. Huizinga veronderstelde in zijn Herfsttij dat dit tijdperk gekenmerkt werd door een bepaalde hartstochtelijkheid, een felheid van het levensgevoel, die latere perioden zouden ontberen. Misschien dat de 'scherpte' van die tijd gereflecteerd wordt in de heftige dramatiek van dit verhaal, waarbij ik met name die geloofstwijfel, hier in de persoon van Max von Sydow als Herr Töre, zeer sterk uitgebeeld vind.

Het element van de tegenstelling heidendom / christendom daarentegen komt - tenminste zoals het hier is uitgewerkt - op mij heel wat minder overtuigend over, met een ietwat overacterende Gunnel Lindblom als stiefdochter, en ook nog een éénogige sjamaan-achtige figuur, die Odin nog met volle overtuiging toegedaan zijn. Voor de ontvouwing van het drama lijkt mij deze verhaallijn zelfs tamelijk overbodig.

Wel een sterke rol dus van Von Sydow, evenals van Valberg en Pettersson als respectievelijk de moeder en de dochter. Die drie zetten hun karakters en hun onderlinge verhoudingen geweldig neer. Pettersson is prachtig als het verwende zondagskind, waarbij je je maar al te goed kan voorstellen dat zij enerzijds het licht in het leven van haar ouders is, en anderzijds als prinsesje op de erwt ook het bloed onder de nagels van anderen vandaan kan halen, en inderdaad tot misdaad kan aanzetten.

Bergman schijnt achteraf (dat wil zeggen in ieder geval een jaar of tien later) niet bepaald tevreden geweest te zijn over de film; met name het idee van een verzoening met God door middel van de bouw van een kerk op de plek des onheils vond hij 'artistiek oninteressant'. Hij noemde de film zelfs een 'slappe imitatie' van de door hem zeer bewonderde Kurosawa.

Ik weet het niet. Zoals gezegd, zit er een zekere onevenwichtigheid in het verhaal, met bovendien een schijnbaar nogal erg stichtelijke ontknoping, maar met name de centrale episodes (de misdaad, de wraak, en zeker ook de eindscènes) zijn wat mij betreft werkelijk adembenemend. Ook na herziening ben ik weer emotioneel zeer getroffen. Die diepe indruk heeft nog geen andere Bergman bij mij nagelaten. En een Kurosawa al helemaal niet.


Ik weet geen andere manier om te leven

Misschien is dat uiteindelijk wel de enige echte reden waarom Herr Töre, nadat hij en zijn vrouw getroffen zijn door het onbegrijpelijke noodlot, trouw blijft aan zijn geloof in een God die dit alles 'heeft laten gebeuren': het alternatief voor hem is een bestaan zonder hoop, in een zinloos universum, waarin alles wat je liefhebt, zo maar vernietigd kan worden.

Wie weet is het de essentie van het geloof: enerzijds een belediging van het gezonde verstand, een ergerniswekkende weigering de feiten onder ogen te zien, en zich uit angst voor de afgrond van het zinloze een rad voor ogen te laten draaien; en anderzijds die 'bergen verzettende' kwaliteit, die zichzelf een kader schept waarin menselijk leven, een cultuur, mogelijk is.

'Geloven' in die zin is een daad van schepping, waarbij het irrelevant lijkt of het gebaseerd is op een openbaring, een visioen, of een illusie.

Deze Bergman neigt qua vertelling naar een sprookje, maar dan wel een zeer naargeestig sprookje. Twee jonge meisjes (de één miskend en zwanger, de ander een knappe maagd) zijn op pad om kaarsen te brengen naar een kerk. Tijdens hun reis gebeurt er iets gruwelijks, wat deze film vervolgens een bittere smaak geeft, zoals je dat van Bergman gewend kunt zijn. Het thema geloof komt vanzelfsprekend aan bod en je merkt weer de alom aanwezige worsteling die Bergman hiermee heeft. Vond die twee dames niet heel overtuigend acteren, maar gelukkig is er een jonge Max von Sydow die de film toch nog naar een goed oordeel trekt.

Meest toegankelijke Bergman, deze 'Jungfrukällan''. Fijne, makkelijk weg te kijken film, waar ik persoonlijk niet heel veel meer achter wil zoeken. Uiteraard is de eindscene toch speciaal en mooi, met alle mensen die hun zonden willen wegwassen met water uit deze maagdenbron, maar een diepgaande indruk maakt het niet echt. Verder is deze prent gewoon magistraal geschoten, veel mooie plaatjes weer.

Mooi gefilmde, atypische Bergman. Behoorlijk rechtlijnig voor zijn doen, maar dat is helemaal zo vervelend niet. Ik las dat hij in zijn beide autobiografieën deze film amper noemt, wonderlijk.

Hoewel deze film Bergman een Oscar opleverde waaruit hij wel degelijk voordeel moet hebben kunnen putten bij de totstandkoming van zijn verdere films, lijkt hij hem dus zelf niet zo belangrijk te vinden. Ergens snap ik dat, het is geen meesterwerk, maar ik vond hem zeker sterke kanten hebben. Iets meer muziek op bepaalde punten in de film had ik niet erg gevonden en de plaatsing op de Top 500 Horror Movies op Icheckmovies begrijp ik ook niet helemaal, maar al met al was het zeker de moeite waard!

Max von Sydow speelt zijn rol prima, maar eigenlijk vond ik geen van de acteurs écht naturel, ook niet voor een jaren zestig film. Minpunt vond ik het klunzige gevecht op het einde, de manier waarop von Sydow zijn zwaard in de deur doet belanden doet je afvragen of hij ooit eerder met een zwaard heeft gezwaaid. Als je dat vergelijkt met mede-Scandinavier Viggo Mortensen die op zijn eerste draaidag gelijk de Weathertop scène van LOTR op moest nemen zonder ooit een zwaard vast te hebben gehad, dan is dit toch wel erg matig. Al draait het daar niet om bij deze film en is er totaal geen behoefte aan een episch zwaardgevecht, dit zag er gewoon wel erg zielig en nep uit.

Alsnog blijft er een meer dan aardige film over, die zeker Bergman fans toch wel een kansje zouden moeten geven. Je kan niet anders dan meeleven met vader en moeder die erachter komen wat de mannen die ze te eten hebben gegeven, en die nu overnachten in hun woning, die middag hebben gedaan.

Zowaar een vrij eenvoudig te volgen Bergman die allicht nog meer in zich heeft dan op het oppervlak te zien is, maar dat oppervlak is in ieder geval goed begrijpbaar met een rechtlijnige plot zonder al te veel gefilosofeer. Aardig verhaal, leuke sfeer en volledig geloofwaardig in de 14e eeuw, ondanks de weinig sets. Maar ook zoals vaker hij Bergman wel een film die me redelijk koud laat. Daarnaast ziet het er wel fraai uit, maar heel bijzonder is de film niet geschoten. 3,5*.

Volgens het voorwoord, gebaseerd op een ballade uit de dertiende eeuw, deze film die als hoofdthema godsdienstbeleving aanvoert.

Een verhaal dat daarom wel ruim voldoende interesse opwekt, daar waar het om bepaalde tegenstellingen haalt, maar daarnaast zijn toch ook de filmische kwaliteiten van een hoog niveau. Een verzorgde regie en keurig camerawerk zorgen voor heel mooie fotografische composities. Het wit-zwart met sfeerwekkende lichtschakeringen verhogen de beeldkwaliteit, zoals de stijlvolle scènes van de ganse groep aan tafel en de manier waarop de personages in close-up komen.

Expressief acteerwerk, zeker van Max von Sydow, maar eigenlijk de ganse cast ontsiert niets.

Schrijfster Ulla Isaksson baseerde zich losjes op een legende uit de middeleeuwen, toen de kerstening van Zweden nog volop aan de gang was. Centraal staan de tegenstelling tussen christendom en heidendom en die tussen reinheid en onreinheid.

Ingeri (Gunnel Lindblom) staat voor onreinheid. De meid is letterlijk vuil en slonzig gekleed. Ze is buitenechtelijk zwanger en zelf een bastaard. Bovendien aanbidt ze de Noorse oppergod Odin. De pad die ze in de ovenkoek stopt, staat symbool voor hekserij. Ook de groteske brugwachter aanbidt Odin. Deze god werd vaak vergezeld door een kraai.

Karin (Birgitta Petterson) staat voor reinheid. Ze is maagd en mag kaarsen naar de kerk brengen ter ere van de Heilige Maria. Tekenen van christendom zijn het kruisbeeld, het gebed en de kapel. Een mirakel is het ontspringen van de bron, symbool voor het geloof. Een beeld van Töre aan tafel, geflankeerd door z'n vrouw en z'n knechten, lijkt op het Laatste Avondmaal van Da Vinci, met Max von Sydow als centrale Christusfiguur.

Het is de ongecensureerde versie van Roodkapje en de Boze Wolf. De verkrachting wordt expliciet getoond. Het is een van de weinige keren dat ik het erg vind dat een fictief personage vermoord wordt. Haar kleed is het herkenningselement waardoor alles onthuld wordt. Hoewel het christendom vergiffenis predikt, neemt Töre z'n toevlucht tot wraak. Op voorhand ondergaat hij echter een reinigingsritueel voor de zonde die hij zal begaan: hij geselt zichzelf met berkentakken, zoals de flagellanten. De scène waarin hij die jonge berk te lijf gaat is een ongeëvenaarde uiting van pure woede. Achteraf stelt hij de vraag waarom God kwaad toelaat in de wereld, maar toch geeft hij zich onvoorwaardelijk over aan het geloof. Deze visie is niet die van Bergman zelf; het hoofdpersonage hoeft geen weerspiegeling te zijn van de regisseur.

Cinematograaf Sven Nykvist gebruikte veel stilstaande cameraposities vanuit goed gekozen standpunten. Zo toont hij de aanranding doorheen de takken, uit het gezichtspunt van Ingeri. De bossen van de provincie Dalarnas boden een mooi decor, net als de wolken en het natuurlijke licht. De sobere muziek van Erik Nordgren is geïnspireerd door oude polyfonie.

Als liefhebber van Bergman heb ik deze film te lang laten links liggen. Zeker dat ik ook nog eens een guilty pleassure heb voor Wes Craven zijn Last House on the Left. Maar daar knelt het schoentje ook wel ergens een beetje. Ik kijk misschien wat te veel shock cinema om nog door een film als deze ingepalmd te worden. Ook door het kennen van het verhaal door Last House on the left en vaak typisch andere rape & revenge films, wordt dit snel een voorspelbaar iets.

Maar ik heb het ook proberen binnen zijn tijdsbeeld te zien. Want de film is dus heel erg gedateerd. Maar Bergman zou zijn naam niet eervol houden als hij er met momenten iets heel bijzonders mee kan doen.
Het is visueel een sterke film en Bergman is de enige die het verhaal eervol heeft gehouden in de Middeleeuwen.
Ook Max von Sydow weet mij weer helemaal te overtuigen, die man geeft zijn personages altijd een bijzondere karakter mee.

De film kent veel sterke momenten en overtuigd voor een groot deel. Maar voor mij voelt het net weer te verouderd om er helemaal in op te kunnen gaan.
Maar zeker een dikke 3.5* kan ik overtuigd aan deze film geven.

Ik kan niet anders dan me volledig te vinden in de recensie van Dievegge. Wat mij betreft de Bergman die me het meeste tot nu toe ligt. Daar zal de allegorie van het verhaal rond geloof en christendom niet vreemd aan zijn. Het christendom en het heidendom worden hier gepolariseerd voorgesteld, zowel visueel als verbaal. Ingeri is de belichaming van het heidense. Karin is de maagdelijke pure onschuld.
Het geloof staat centraal. Ook de twijfel hieraan en de boetedoening of de vraag tot vergiffenis komen hier sterk naar voren. De zwarte kraaien loeren net als de duivel om de hoek om zonde en twijfel te zaaien.

Technisch een typische Bergman denk ik met fraai camerawerk. De scène waarbij de vader worstelt met de boom heeft naast zijn symbolische waarde ook filmisch artistiek iets moois. Met die zwartwit beelden is het niet altijd duidelijk of de lucht toen grijs of onheilspellend was.

Het doden van de herders verliep een beetje knullig, maar we hebben hier ook te maken met een vrome boer die ondanks zijn haat en verlies, blijft twijfelen. Knap einde ook waarbij de bron de zonden wegwast van de gelovigen en zondaars. Mooi!

Ingmar Bergman's films zijn niet eenvoudig voor de gemiddelde filmkijker. Hij mengt invloeden uit theater met expressionisme zodat zijn films soms lijken op Shakespeare vol symboliek. Ook deze Jungfrukällan valt daar mee onder. Al is het wel wat toegankelijk in verhouding met andere films.

De film draagt nogal wat symboliek, zoals ik net schreef. En ik lees enkele interpretaties, vooral in de richting van religie. Voor mezelf is het uiteindelijk wat ik er zelf uit haal dat telt, niet per se wat de boodschap is die je er in zou moeten lezen. Al hoop ik door Bergman's intenties te lezen, iets meer te begrijpen van zijn werk. Tegelijk moet je zo'n film ook niet te veel uitleggen, de film moet zelf kunnen spreken.

Op zich wel een goeie film, waar ik bij een nieuwe kijkbeurt nog meer zal uit kunnen halen. Bergman zal nooit mijn favoriete regisseur worden. Maar ik zie stap voor stap meer de schoonheid in zijn films.