Werckmeister Harmóniák (2000)

Kárhozat is een buienfilm.

Rare ervaring met deze film. Ik was natuurlijk al voorbereid op de verrukkelijke traagheid en de mooie beelden, en hoewel het nieuwe er intussen een beetje af was blijft het me toch absoluut boeien, net als die paar prachtige scenes die Tarr er altijd weet tussen te kijken: de twee kinderen van de politieman die helemaal door het lint gaan, de magistrale beginscene met die zonsverduistering, de helicopter die maar blijft cirkels maken, en zo voort Maar wat me in deze film heeft gestoord is het verhaal, voor zover ik doorheb wat ermee bedoeld wordt. Bij Satantango en Damnation kon ik gewoon toekijken en genieten, dat ging hier niet goed: ik stoorde me aan sommige te conventionele wendingen, soms had ik ook het gevoel dat wát er gebeurde ineens zelfs belangrijker werd dan de sfeer en de beelden errond, en dat ben ik bij Tarr niet gewend. Ik had zelfs een beetje het gevoel dat hij teveel wilde zeggen met één film, bijna dat hij er niet genoeg tijd voor wou nemen (dat zal sommige mensen raar in de oren klinken, maar ik had de indruk dat hij zich een beetje overhaastte). Moeilijk uit te leggen eigenlijk, maar gewoon op het gevoel kan ik deze niet meer dan 3.5 sterren geven. Ik vond veel dingen gewoon iets te banaal, en van Tarr verwacht ik intussen gewoon veel meer, misschien is dat het.

Met deze tip in mijn achterhoofd ging ik kijken. Tijdens het kijken dwaalden mijn gedachten af naar een schrijver die hier en daar ook wel wordt beticht van pretentieus geneuzel: Harry Mulisch.

In de ‘Compositie van de Wereld’ heeft hij het eveneens over de tonale harmonie als basis van de kosmos en de paradox van het octaaf waarin tonen die iets boven andere liggen uiteindelijk samengaan.

Of zoiets.

Niet dat ik de hele theorie begreep toen ik deze ooit las, laat staan dat ik nu glashelder alles weet te herformuleren. In deze studie wordt in ieder geval de theorie onderstreept van muziektheoreticus Andreas Werckmeister:

Werckmeister III narrow "5th" = (3/2) / ( ((2^-19)*(3^12))^(1/4) )

in vector addition notation:

2^x * 3^y ~cents

[-1 1] 3:2 ratio = "perfect 5th" 701.9550009

- [-19/4 3] 1/4 Pythagorean-comma - 5.865002596

--------------- ---------------

[ 15/4 -2] Werckmeister #1 narrow 5th 696.0899983

Lijkt me wel duidelijk verder zo.

Maar goed…ik herkende wel het samengaan van harmonie en disharmonie in de scene waarin Janos en György lang worden gevolgd tijdens een wandeling.

De scene die Gus van Sant gekopierd heeft in ‘Gerry’.

Wat vond ik van de film…ik hou er niet van als de film een filosofisch traktaat gaat worden. Wat me wel aansprak was de duistere sfeer, het licht/donker gebruik en

de dreigende aanwezigheid van het onbekende en de oproer. Voorlopig vanwege onbegrip mijnerzijds en toch ook fascinatie speel ik veilig op 3,5*

Ik heb nog maar even gezocht hoe dat nou precies zit met die Werckmeister, want van dat bericht van Redlop word je niet veel wijzer .

Ik wist al dat het onmogelijk is om zuiver te spelen. Als je vanaf een C twaaf keer een perfect zuivere kwint hoger speelt speelt, kom je op weer op een C terecht, maar dit is een andere C dan waneer je vanaf de lage C zeven perfect zuivere octaven speelt. Dit scheelt ongeveer een kwart toon, en zelfs a-muzikale doven horen dat het afschuwelijk vals is als je die twee verschillende hoge C's tegelijkertijd zou spelen. Vooral bij het stemmen van bijv. een piano of een orgel levert dit problemen op (op andere instrumenten zoals strijk- en blaasinstrumenten kunnen de spelers zelf de stemming nog beinvloeden en zo een beetje sjoemelen).

Vele wiskundigen, o.a. Pythagoras, Christiaan Huygens, Salinas, Zarlino, en Simon Stevin hebben zich er het hoofd over gebroken. De eerste oplossing (in de Middeleeuwen) was om de veelgebruikte tonen goed zuiver te stemmen en één kwint heel vals. Deze werd toen toch niet in de muziek gebruikt.

In de Barok (tijd van Bach) wilde men in veel meer toonsoorten kunnen spelen en toen ontstond het idee om alle tonen een klein beetje vals te spelen (maar nog acceptabel), waarbij de weinig gebruikte intervallen nog wel ietsje minder zuiver waren dan de veel gebruikte intervallen. Sommige kwinten (bijv. c-g) zijn in deze stemming dus zuiverder dan andere kwinten (bijv fis-ais). Dit noemde men een 'Wohltemperierte' stemming. In alle toonsoorten was het aanvaardbaar, maar in de meest gebruikte toonsoorten was het wel aanvaardbaarder dan in ongebruikelijke toonsoorten. Bach schreef in die tijd ook zijn 'Wohltemperierte Klavier', met 24 stukken voor piano, in elke toonsoort één.

De meest geniale wohltemperierte stemming (eigenlijk zijn het er twee, genaamd III en IV) is van de Duitse orgelbouwer Andreas Werckmeister uit 1691. Deze wordt ook tegenwoordig nog gebruikt, met name bij de uitvoering van barokmuziek. Van hem komt ook de bekende kwintencirkel.

Tegenwoordig wordt vooral de twaalftoonsstemming (gelijkzwevende stemming), ontwikkeld door Stevin gebruikt. Alle kwinten zijn hierin precies even vals (maar wel acceptabel) en alle twaalf halve toonsafstanden, die samen het octaaf vormen, zijn even groot. Veruit de meeste piano's worden op dit moment zo gestemd.

Voor de overzichtelijkheid in een nieuw bericht: Wat heeft dit nou met de film te maken?

Hier een uitleg ( bron ):

The film’s title gains meaning when János overhears his uncle György, a cooped-up music theorist, talk about tonal scales. He explains that the Werckmeister scale, upon which the musical octave is based, is a false construct, and is not true to natural sound since it cannot convey the full range possible in nature. He elaborates, stating that since all music is based on this faulty foundation, it is all inherently false. With his description of these musical concepts, György seems to tap into the film’s undercurrents. Certainly, the defective musical scale is roughly analogous to the broken political state of the country that the film is set in. His suggestion that all music is unnatural seems to set up a competition between the natural and unnatural (light and dark) that runs throughout the work. That he’s driven his wife Tünde out of his house with his obsession toward his out of tune piano doesn’t bother him in the least.

Bij vlagen wonderschoon. Bij vlagen strontvervelend. Beide vlagen zijn product van de traagheid van deze film. Dan straalt de film een serene, duistere sfeer uit die ik nog nooit eerder zag (de openingsscène, Janos op straat, het tweemaal volgen van Janos op het plein waarbij de camera zich door de mensenmassa manouvreert). Dit soort scènes zijn boeiend, en kunnen daardoor lang worden gerekt waardoor het alleen maar meer genieten is.

Maar dan is de film soms gewoon ongelofelijk irritant (aankomen van het circus, het dansen en de daaropvolgende kutkoters met trommels, Janos en György tegen een muur). Dat soort scènes vind ik zo lang niet boeiend en zijn het gewoon niet waard om zoveel tijd in beslag te nemen. Vooral omdat er in de scènes die ik wel prachtig vind vooral te genieten valt van het camerawerk, terwijl deze in de scènes die ik afschuwelijk vond juist een vaste plaats had.

Gelukkig laat de film overall een goede indruk achter. Prachtige muziek (die ik wat spaarzaam gebruikt vond worden eigenlijk) en zeer beheerst geacteerd. Qua verhaal heb ik een paar steken gemist, maar ik ben dan ook niet echt (understatement) muzikaal en een langgerekte monoloog over octaven, tonen en zo doet mij niets, hoe erg het de film ook samenvat.

3,5* (neigend naar 4, dat bewaar ik voor een herziening), morgen staat Damnation op het programma.

Hahaha...ben ik wel een beetje mee eens.

Precies, de dreigende atmosfeer blijft toch op den duur hangen. Dat gezeik met die trommelende kinderen was ik alweer vergeten.

Is deze film gewoon te huur?

Bij de cinematheek wel denk ik. Bij Videoland is de kans kleiner.

Wat een een onvoorstelbaar saaie film, had Damnation nog af en toe mooie beelden, hier ontbrak het daar ook volledig aan. Alleen die walvis vond ik wel aardig. 1,5*

Mooie bijdragen, maar kan iemand misschien hier de precieze tekst plaatsen die György voorleest in die bewuste scène? Bij het kijken begreep ik de strekking ervan wel in grote mate, maar rustig teruglezen zal deugd doen.

Interview met Tarr

Oei, wat een trage film zeg. Alsof Tarr bij sommige scenes in slaap was gevallen en vergeten was cut te roepen. Een aparte film is het wel, ik hoop (en neem aan) dat Tarr geen realistisch verhaal neer wilde zetten maar echt duidelijk is dat niet. Alhoewel, een circus met een opgezette walvis en een "prins", feest! .

Het verhaal boeide me verder dan ook voor geen meter en met geen enkel personage had ik ook maar enige vorm van binding. Ook de synchronisatie is om te huilen zo slecht. Schrok er ook van dat deze film uit 2000 kwam, als er 1980 op de hoes had gestaan had ik het ook geloofd.

Het zwart/wit is dan wel weer goed gebruikt. Het levert mooie contrastrijke shots op maar dit alles kan de film niet redden. De film is echt veel te langzaam en mist een doel.

1,5*

Of de film bevat thema's die jij als kijker gemist hebt of jou gewoonweg totaal niet interesseren. Een laag tempo kan ik ook bijna nimmer als storend ervaren. Die take in het begin, als de hoofdpersoon vanuit het cafe naar huis loopt, die had voor mij wel 30 minuten lang mogen duren.

Haha . Dat idee had ik een klein beetje bij Kárhozat, hoewel dat voornamelijk kwam door de wat repetatieve opbouw van die film, bij deze werkte die traagheid echt goed en versterkend IMO. Tarr werkt hier wat meer met symboliek en geeft gevarieerder vorm aan zijn thema's waardoor het verhaal dit langzame tempo beter kan hebben.

Erg fijne film, nu ik er zo weer over nadenk; toch eens achterna.

Zal ongetwijfeld zo zijn. Welke thema's zitten er zoal in deze film volgens jou?

Ik kan er ook goed tegen hoor maar hier niet. Tovenaar verwoordt het mooi:

Tsja dat haal ik er ook wel uit maar dat had ook in een boeiend jasje verpakt kunnen worden. Vind het allemaal nogal dunnetjes voor een film van 145 minuten.

Zeker ook de manier waarop het gebeurd, een schraal "circus" komt in de stad en ineens gaat iedereen maar rellen.

Ach, voor een plotwending na plotwending-filmpje moet je natuurlijk niet bij Tarr zijn. Het gaat vooral om de sfeer die Tarr creeert met zijn lange takes. Hij wekt een gevoel van ongemak op en beklemtoont een bepaald gevoel van eenzaamheid. Ik houd van lange takes en ik houd van films die een bepaald gevoel over kunnen brengen. Bovendien is het plot boeiend voor mij.

De prins blijkt een rebel te zijn met revolutionaire ideeen en ik kan me juist goed voorstellen dat alleen de aanwezigheid van zo iemand al genoeg is om als katalysator te dienen voor het fysiek uiten van de toch al heersende onvrede daar. Ik denk dat je het nu wel een beetje schamel weergeeft hoor...

Ik kan me voorstellen dat het bij sommige mensen kan werken maar de sfeer kwam totaal niet op me over. Die lange takes zorgde bij mij voor een gevoel van verveling.

En dat prins gedoe vind ik erg slecht uitgewerkt. Geloofde het echt niet.

Ik had totaal geen problemen met de traagheid, vond het allemaal prachtig eruit zien, en de muziek was fantastisch. Het verhaal raakte ik een beetje kwijt naar verloop van tijd, waardoor ik tegen het einde wat aandacht verloor. Verder een fantastisch mooie film die ik zeker eens ga herzien.

4*

ik zoek al een tijdje een poster van deze film.

als iemand mij hiermee kan helpen, dan waardeer ik dat zeer. ik ben bereid redelijk wat geld hiervoor neer te tellen indien in goede staat. alvast bedankt!

Mijn eerste Tarr.

Meer nog dan de beelden is vooral de soundtrack te loven. Wat ook wel verwacht mag worden van een film die een muzikale titel draagt en een volledige monoloog over de valsheid / puurheid van muziek. Kan me in geen betere score indenken die dit beter illustreert.

Daarnaast is er de prachtige zwart/wit fotografie. Ik zie de namen Bergman en Tarkovsky een paar keer opduiken, wat mij betreft kunnen zij enkel dromen van wat Tarr hier laat zien. Heerlijk contrastrijke beelden, mooie camerastandpunten en pans die de beelden vaak tot schilderijtjes maken. De lange shots maken het enkel maar meer sfeervol.

Lars Rudolph speelt z'n rol geweldig. Karakterkop met een paar passionele ogen. Leuk ook hoe alles rond zijn persoontje gebeurt. De arme man raakt maar niet toe aan slaap (enige beetje humor dat ik in de film kon terugvinden) en heeft daarbij ook niet de makkelijkste dag uit z'n leven. Vind daarom de suggestie van kappeuter nog niet zo slecht.

Is de film dan een meesterwerk ? Wat mij betreft niet. Tarr houdt het niveau niet de gehele lengte van de film. De openingsscene is bijvoorbeeld prachtig, maar het stuk daarna waar Janos z'n oom in bed stopt is eigenlijk gewoon slecht. Op zo'n momenten teert de film op voorgaande scenes en de hoop dat de volgende weer goed zal zijn. Ook opvallend is dat de meute die naar het ziekenhuis loop ( en het daarna kort en klein slaat) mij helemaal niks deed. Het toevoegen van muziek toen ze weer afdropen maakte een wereld van verschil, en plots werd het wel prachtig.

En ook mij viel die hoofdenscene van Van Sant op, alleen doet Van Sant er duidelijk meer mee. Tarr houdt ze in harmonie, terwijl Van Sant ze langzaam uit evenwicht laat lopen. Sprak mij persoonlijk meer aan.

Maar erg mooie, sfeervolle film. Prachtige plaatjes, nog mooiere muziek. Alleen verwacht ik bij dit soort films ook nog iets meer fysieke visuele input. Meer walvis, minder boer ... om het zo maar te zeggen .

Dikke 4*

Edit : En wat kreeg ik jeuk bij de link van Ingrid over de motieven van deze film.

En hij ziet het licht, nu nog die onzin van "Meer walvis, minder boer..." kwijtraken

Never . Vind het visueel gewoon geen boeiend concept

Ik kreeg het even benauwd toen ik Onderhond zijn naam zag opduiken bij de updates van deze film, maar gelukkig valt het nogal mee. Ik zag na Kubrick, Almodovar, Bergman en Tarkovsky ook deze goddelijke regisseur al de grond in geboord worden, maar gelukkig heeft Onderhond toch nog een beetje verstand in zijn hoofd

zitten .

Visueel verbluffende film met een schitterende soundtrack en een dromerige sfeer die mij vooral aan Stalker en Idi i Smotri deed denken. Lekker Oost europees zullen we maar zeggen. Helaas waren er inderdaad enkele mindere scenes, maar die waren gelukkig veruit in de minderheid. Tarr is er eentje om meer van te gaan zien. Voor velen te langzaam, maar voor mij was het hypnotiserend mooi.

Ben nu nog benieuwder naar Satantango, maar eerst Damnation kijken.

4*

Prachtige film 4.5 sterren met prachtige takes. Hoe die de straat doorloopt is prachtig. De scene op het plein met de walvis en natuurlijk de beginscene, allen geniaal.

Kans op verhoging blijft