La Commune (Paris, 1871) (2000)

Een erg vreemde maar knappe film. In plaats van het hele gedoe met revolutie en burgeroorlog in een of ander (liefdes)verhaaltje te verwerken, is hier gekozen voor een erg originele docusoap-achtige benadering die ik nog niet eerder in een film heb gezien (maar wie ben ik) De hele film wordt bekeken vanuit het standpunt van twee reporters van een televisiezender (in 1871, inderdaad, het lijkt enorm idioot en artificieel en het duurt wel een uurtje voor je het helemaal aanvaardt, maar daarna werkt het perfect) die alle gebeurtenissen filmen en voortdurend afwisselen met live-interviews met de personages. Op die manier krijg je natuurlijk de perfecte gelegenheid om de mensen écht te laten zeggen wat ze vinden van al dat gedoe, veel meer dan in een normale film, en dat is echt interessant om te zien.

De film wordt continu onderbroken lange stukken tekst, waarop de maker van de film commentaar geeft op de gebeurtenissen, extra informatie geeft of zelfs de kijker in de zaal aanspreekt. De hele film is opgenomen in een soort loods op een erg beperkte oppervlakte, en dat wordt helemaal niet gemaskeerd, je weet en ziet de hele tijd dat je het zich in die loods afspeelt, maar dat stoort helemaal niet, ik bedoel je wéet toch dat het niet echt is, met die tv-zenders en zo.

Toch komt de film enorm hard aan en worden de gebeurtenissen hyperrealistisch uitgebeeld door de acteurs. Dat wordt nog bevorderd door het feit dat ze niet alleen vertellen over de gebeurtenissen in 1871, maar evengoed commentaar geven op actuele problemen. Zo kan een discussie over een of andere cooperative ineens uitlopen op een gesprek over antiglobalisme, en roepen de mensen op de barricades even hard slogans tegen het koninklijk gezag in Frankrijk als tegen de verwaarlozing van de derdewereldproblematiek vandaag. Ook dat lijkt idioot en artificieel, maar het zorgt eigenlijk voor veel meer realisme in de film, de acteurs roepen immers niet zomaar iets, ze zitten volledig in het verhaal en ménen echt wat ze roepen.

Zes uur is enorm lang, zeker als je het grootste deel van de tijd tekst en interviews te zien krijgt, maar hoewel mijn aandacht regelmatig verslapte is de film als geheel een enorm indrukwekkend, aangrijpend en érg politiek (eigenlijk bijna tegen het extreem-links communistische af) manifest dat erg goed duidelijk maakt dat de problemen uit de 19e eeuw waar iedereen zo mee begaan is (kinderarbeid, kloof tussen arm en rijk, tirannie,...) eigenlijk in onze wereld even actueel zijn (hoi, een zedenles! Maar dan wel een die zes uur lang duurt en op den duur echt als een baksteen op je maag blijft liggen, dat kan ik je verzekeren) en dat iets als de commune, een utopische samenleving die het slechts twee maanden heeft uitgehouden, absoluut niet mag vergeten worden, maar juist gekoesterd, in de hoop dat zoiets ooit mogelijk wordt. En daarom krijgt deze film 5 sterren van mij, voila.

Geproduceerd door tv-zender ARTE, hopelijk zenden ze hem binnenkort nog eens uit.

Typische Watkins semi-docu die voor historici waarschijnlijk niet geheel geschikt is. Zoals bekend staat Watkins aan de extreme linkervleugel van het politieke spectrum en gelooft hij in de Revolutie zoals misschien alleen een enkele rive gauche intellectueel er ooit echt in geloofd heeft.

De brave man schijnt echt te denken dat die commune in principe levensvatbaar was, ik geloof dat hij de oprichting van een comité du salut public als de voornaamste fail van het gebeuren beschouwt. Waarschijnlijk was het probleem eerder dat die commune uit een stel dronkelappen en analfabeten bestond. Maar goed, net als de regisseur was ik er niet bij.

Watkins doet een update in zijn retoriek en gebruikt een soort nineties new new new left retoriek die nu al gedateerd overkomt. Het anti-globalisme mag niet ontbreken en ook de sans-papiers en exclus worden er continu bij gehaald, evenals de Algerijnen. Wat me meer stoorde was het gezanik over het vrouwenvraagstuk( de meste zgn. communards die in beeld komen zijn vrouwen) .

Ik vind mezelf best progressief, maar als ze eenmaal hebben geleerd hoe ze fatsoenlijk moeten bukken is daarmede de hogere educatie voor de dames wat mij betreft afgesloten.

Nog niet is gememoreerd-geloof ik- dat Watkins ook veel aandacht besteedt aan het vraagstuk van de media manipulatie via een geensceneerde TV uitzending van de reactionaire bad guys: dit is een anti CNN film, zegt Watkins ook expliciet.

Zoals het bij dit soort films gebruikeijk is baseert Watkins zich op een vervreemdingseffect en om de haverklap krijgen we te horen en zien dat ceci une fiction is. Al even gebruikelijk is de film dialectisch opgezet en zgn. uitnodigend tot een brede maatschappelijke discussie, wat dan de meerwaarde van dit product tov het afval van de massamedia zou moeten zijn.

Filmisch valt op dat deze zwart-wit film voornamelijk bestaat uit extreem lange takes, met een nadrukkelijke montage die ook weer dient om te benadrukken dat dit een film en geen realiteit is. Ik moet eerlijk toegeven dat de ( des) informatieve texten die de takes opsplitsen vreemd genoeg vaak het boeiendst waren om te volgen. Alles werd trouwens opgenomen in een fabriekshal even buiten Parijs, terwijl de acteurs niet van de straat waren geplukt maar enthousiaste commune believers zijn.

Overigens vraag ik me gelet op de hyperbolische waarderingen door vele critici en ook wel sommigen hier af of ik misschien iets heb gemist...ik heb verder niets met de ( utopische) moraal, misschien is dat het.

Verder wel een interessant experiment, zonder dattut me intellectueel wist te prikkelen .

dat sluit mooi aan op de vorige quote..

Tja ik begreep het commentaar ook niet helemaal.

Zo, even bijkomen...

Watkins heeft een aantal heel boeiende documentaires geleverd, waarbij hij in een cinema vérité stijl historische gebeurtenissen naspeelt, met camera's ongeacht de tijd waarin het zich afspeelt, en allerlei mensen die betrokken zijn bij de gebeurtenissen interviewt. In La Commune wordt die stijl verder doorgedreven, niet alleen door er een bijna 6 uur durend pamflet van te maken, maar ook door de (niet-professionele) acteurs uit hun rol te laten vallen en hen zelf ook commentaar te laten geven op de gebeurtenissen, en op hun eigen visie daarop. Zo kan het zijn dat een personage tijdens de bestorming van de barricade geïnterviewd wordt en gevraagd wordt of zij ook zelf zou vechten voor het ideaal van de Communards, zonder dat dat de film in de weg zit.

Nu vind ik de korte heerschappijn van de Communards in 1871 op zichzelf al erg interessant, maar om het tot leven te zien gewekt worden op deze manier maakt het een bijzondere ervaring. In het begin stoorde het me een beetje dat je steeds dezelfde gezichten zag, terwijl het toch om een massale revolte ging, maar logischerwijs liet het budget geen duizenden figuranten toe. En uiteindelijk maakte het niet uit omdat de film nadrukkelijk niet op zoek is naar een realistische weergave (nog even los van de anachronismen), eigenlijk wordt dat al meteen verklapt met een rondleiding van de bescheiden set. Watkins maakt ook duidelijk de val van de Commune niet als een geïsoleerde gebeurtenis te zien, door bijvoorbeeld ook een link te leggen met onze tijd, de illegale migranten, vrouwenrechten, en globalisme. De acteurs werd verzocht zich goed in te lezen in de historie en de val van de Communards, en zijn sterk betrokken bij de discussies die ze voeren. Het leidt soms tot herhaling van standpunten, en hoewel soms een punt van verzadiging bijna wordt bereikt, het boeit ook enorm

Watkins schopt tegen meer heilige huisjes. Niet alleen neemt hij de rol van de media op de hak, ook klaagt hij dat er geen financiële steun was van de Franse instanties en er wordt tevens gesuggereerd dat de geschiedenis van La Commune opzichtig genegeerd wordt in het Franse schoolsysteem. Arte die de film co-produceerde, zat kennelijk nogal in zijn maag met Watkins' magnum opus, en zond La Commune uiteindelijk ergens midden in de nacht een keer uit. De film werd in een verkorte versie in één Parijse bioscoop uitgebracht. Hoewel het ook begrijpelijk is dat Watkins' compromisloze en zeer politieke films maar een beperkt publiek vinden is het ook ontzettend jammer.

De acteurs of de activisten?

Ik had ook ergens gelezen dat de acteurs enthousiaste commune aanhangers waren. Ze zullen allicht vooraf de nodige instructies gekregen hebben van de filmmaker. Het komt in ieder geval wel overtuigend over. Helaas iets te belerend en door je strot geduwd. Om over geschiedvervalsing en anachronisme nog maar te zwijgen.

Over een acteur/cameraman, Joachim Gatti weet ik nog te melden dat hij in 2009 bij de Bastille-dag protesten een oog heeft verloren door een rubberkogel.

Watkins is niet de meest subtiele regisseur, inderdaad. De anachronismen horen ook bij hem, ik vind het zelf helemaal niet storend, en juist een fijne manier om dergelijke gebeurtenissen in beeld te brengen, maar kan me voorstellen dat anderen daar meer moeite mee hebben. Je zou, als je die nog niet hebt gezien, The War Game of Punishment Park nog kunnen proberen. Zijn ook wat schappelijker qua duur.