Soylent Green (1973)

In het jaar 2022 is de aarde hopeloos overbevolkt. De natuur is verwoest. Flora en fauna bestaan nog amper. Organisch voedsel is voorbestemd voor een elite. De rest van de bevolking is afhankelijk van synthetisch gefabriceerd voedsel van de firma Soylent. De film draait om een moord op een lid van de elite. Een moord die Charlton Heston moet oplossen. En hup, open gaat de beerput.

Over het plaatsen van spoilers hoef ik me tijdens het schrijven van dit tekstje niet veel zorgen te maken. De openbaringen die op de moord volgen, openbaren amper. Het verhaal dat oneerlijke praktijken blootlegt is geen regelrechte eyeopener. De film wordt gezien als een klassieker. Ik vraag me eigenlijk af waarom dat zo is.

Ik vond het niet heel spannend. De achtergrond van overbevolking en milieuvervuiling wordt weinig visueel uitgebuit. Veel film speelt zich binnenshuis af. De weinige glimpen straatleven dienen vooral als sfeermakers. Prima sfeermakers. Dat wel. Viezig en deprimerend schemeren ze door de film, maar zoals gezegd geen plaatsen waar veel handelingen plaatsvinden.

De film geeft een deprimerend beeld van de waarde die aan de mens wordt gehecht in tijden van crisis. Die waarde bevindt zich op een afglijdende schaal. Geen revolutionaire gedachte. De manier waarop die devaluatie visueel wordt gemaakt is echter wel indrukwekkend. Daklozen liggen dik opeengepakt op de straten. Als protagonist Charlton Heston zijn appartementje verlaat om naar zijn werk te gaan moet hij moeite doen niet op iemand te trappen.

Om mensen met graafmachines te zien worden opgeveegd of mooie vrouwen als een stuk inboedel bij een woning mee verhuurd te zien worden, zegt veel over de waarde die men een mensenleven toedicht. Mensen zijn dingen.

Met de sfeertekening is niets mis. De beelden drukken beklemming, hardvochtigheid en fatalisme uit. Jammer dus dat de meeste handelingen zich binnenshuis afspelen.

Een belangrijk breekpunt in de sfeer is een scène waarin Edward G. Robinson de dagen zat is en de mistroostige wereld wil verlaten. Onder begeleiding van Beethovens Pastorale verschijnen schitterende beelden van een wereld die niet meer bestaat. Het beeld van Edward G. Robinson omhuld door een oranje gloed en geroerd opkijkend naar overweldigende taferelen van flora en fauna, deed mij geen goed. Pure kitsch

Het verhaaltje waarin Charlton Heston zijn speurwerk verricht is niet interessant. Een amoureus zijsprongetje is overbodig. En dan die Heston. Altijd zo bestudeerd acterend. Geen fijne acteur. Aan het eind nogmaals de Pastorale. Ik hield het met gemak droog.

De jaren zeventig; Het Rapport van de Club van Rome waarschuwt in 1972 voor het opraken van fossiele brandstoffen. Door politieke oorzaken werden die ineens actueel doordat de wereld in 1973 wordt geconfronteerd met de oliecrisis. Op milieugebied zijn er zorgen over de klimaatverandering, (broeikaseffect) overbevolking en milieuverontreiniging. De Watergate-affaire. Vrouwen gaan meer en meer werken of naar de moedermavo zo de tweede feministische golf was een feit. Geen wonder dat in deze Sciencefiction uit de jaren ’70 een grimmig beeld van 2022 wordt geschetst.

Of eigenlijk in de roman "Maak ruimte! Maak ruimte!" door Harry Harrison. En die (semi-)futuristische wereld vormt de achtergrond voor een ouderwets moordmysterie. Nieuw in de tijd van uitkomen maar nu regelmatiger gebruikt dus de kans is groot dat je de ontknoping al kent, ook al heb je de film nooit gezien. Regisseur Richard Fleischer, gaat ook uit van de basale kans dat het jaar 2022 in wezen niet veel verder gevorderd was dan de technologie van de futuristische van de jaren zeventig. Och, toen was het hypermodern, daarna misschien wat ingehaald door de tijd maar in latere jaren (2000-2020) worden dit soort decors (en die van de jaren '50) ook wel weer gebruikt om de toekomst voor te stellen. Alleen de samenleving zelf die is veranderd!

En misschien ook dat daar een beetje de schoen wringt. Er werd veel tijd genomen voor scenes die te maken hebben met hoe mensen leven. Die aanpak in uitvoering is ietwat gedateerd. Ook het acteerwerk is heel erg seventies, en de groene mist is zo’n beetje het enige special effect. Daarnaast is man/vrouw-verhouding eveneens te retro. Het beeld van de toekomst dat hier geschetst wordt, geef wel stof tot nadenken. Echter waar ik een beetje mee zat was; dat het wel begrijpelijk was dat men in tijd van schaarste datgene wat het meeste voor handen is, gaat gebruiken maar veroorzaak je daar dan ook geen schaarste mee?

Deze film zag ik voor het eerst 20 jaar geleden en raakte me diep, later een aantal keren herzien. Waarom? Om de oplossingen die mensen bedachten om elkaar zowel in leven te houden als weg te poetsen. Het erge beeld van de hongerige mensen op de trap scheelt niet zoveel met 100 vluchtelingen vanaf Calais naar Dover in een rubberbootje om hun grootste hoop Engeland te bereiken. Ook de verloren hoop dat schaars voedsel in bulk telen op een goedkopere manier mensen kan voeden.

De steeds strengere maatregelen om te zorgen voor eigen volksgezondheid. Het plezier van mensen die er geen last van hebben.

Beklemmend en voorspellend. Alleen heel erg rijke krabben uit de ton mochten nog proeven hoe het ooit was.

Soylent, van Soy (soja) en Lentil (linzen), de enige voedingsbronnen die nog voorradig zijn in het jaar 2022. Zo zag men althans de toekomst in deze pessimistische SF-film. Na de film zag ik ook een analyse van hoe ver of hoe dicht de makers bij de werkelijkheid zaten nu we zover zitten. Soylent Green is tegelijk een eco-thriller en een detectiveverhaal, en zit doordacht in elkaar. Er was toen al sprake van broeikasgaseffecten en de macht van de voedingsindustrie. Mensen hadden toen al door dat er op termijn een prijs te betalen zou zijn voor verregaande industrialisering. Waar de film dan minder goed mee wegkomt is de sociale realiteit die ze schetst : vrouwen worden hier "furniture" genoemd en mensen worden tijdens rellen opgeschept als afval. Beetje ridicuul, maar vond deze scène tegelijkertijd ook vrij hard binnenkomen en refereert duidelijk naar de holocaust. Het blijft een sterke visie en de twist op het einde doet het helemaal. Ik zeg het al langer, Fleischer blijft een erg onderschatte regisseur. Hoog tijd om zijn films te herontdekken.

Een vreselijk lange, saaie aanloop naar een plot dat je al vrij vroeg ziet aankomen...

Heb veel 70ies films in huis, maar deze was minder.

Gisteravond weer eens gezien. Memorabel omdat het de laatste rol van Edward G. Robinson was en de 'anti-casting' van Mr. Mozes himself, Charlton Heston, als cynische politie inspecteur. Zou regisseur Fleischer naar een vergelijkbaar effect hebben gezocht als met Henry Fonda in Once Upon a Time in the West? Hoe dan ook, mijns inziens Heston's beste rol. Merkwaardig genoeg voelde de film zelfs voor z'n jaar van uitbrengen (1973) als een 60-er jaren film aan. Ouderwetse settings. Leent zich voor een remake.

Zondagavond klassiekeravond bracht deze Solyent Green die ik een paar weken terug bij de kringloop gevonden had en puur vanwege de leeftijd en de artwork mee nam. Een fan van Heston zal ik nooit worden maar dat geheel terzijde dus kom maar op.

En op zich lijkt het allemaal niet zo'n gek idee, een overbevolkte metropool, chaos, rellen, en sociale voorzieningen rampzalig, en een of ander questionable soort van voedsel genaamd Solyent Green. Temidden van dit alles rechercheur Thorn geconfronteerd met een moord binnen de high Society die hij probeert uit te zoeken. Opvallend dat men deze keer niet de gebruikelijke fouten maakt rondom vliegende auto's of wat voor onzin men ook maar dacht dat rond deze tijd uitgevonden zou zijn. Sterker nog, het ziet er qua apparatuur, kleding en wapens allemaal bijzonder retro en jaren '70 uit, net alsof ze niet eens de moeite gedaan hebben iets anders te bedenken. Wellicht dat men daar bewust voor gekozen heeft omdat men daar niet op wilde focussen, of mogelijk was er geen ruimte in het budget.

Toch laat de styling op dat vlak wel wat te wensen over omdat ik regelmatig, in combinatie met de muziek, het idee heb dat ik naar of Shaft of Austin Powers zit te kijken. Heston is met zijn large then life, Mr. Know it all uitstraling, irritant als altijd, ligt ook zomaar met Shirl in bed, en klopt zijn styling evenmin waar hij er eerder, met dat petje en zakdoek om de hals, uitziet als een arbeider of trucker dan een politieagent. Aardig is dan op zijn minst nog de rellen rondom het eten uitdelen die doen denken aan de betere dystopische films, net als dat Thorn begrijpelijkerwijs van alles achterover drukt in het huis van Simonson en is Leigh Taylor Young leuk voor het oog.

Maar buiten dat is Solyent Green een uitermate saaie film waar niets of weinig gebeurt en de clou al veel eerder naar voren gekomen was rond het eten. De pluspunten zijn marginaal en kunnen niet op tegen alle minpunten, daarom kan ik ook niet anders concluderen dat Solyent Green zwaar onder de maat is en geen voldoende verdient.

In een door overbevolking, uitputting van hulpbronnen en een extreem broeikaseffect geteisterd New York van 2022 onderzoekt rechercheur Robert Thorn de moord op een directeur van de machtige Soylent Corporation. Met hulp van zijn oude vriend Sol Roth graaft Thorn dieper in het bedrijf en de mysterieuze voedselrantsoenen, waarna hij op een gruwelijk geheim stuit over de ware samenstelling van Soylent Green. De ontdekking confronteert hem met de morele afgrond van een samenleving die overleven boven menselijkheid heeft gesteld.
"Soylent Green" is een tijdloze, beklemmende dystopie die vooral door zijn maatschappijkritiek en iconische onthulling blijft hangen. Richard Fleischer schetst een smerig, oververhit New York waar armoede en overbevolking hand in hand gaan met corporate macht. Charlton Heston levert als geharde detective een solide prestatie, maar het is Edward G. Robinson in zijn laatste rol die emotionele diepgang toevoegt. Visueel voelt de film soms gedateerd, maar dat onderstreept juist de rauwe, bijna documentaire-achtige sfeer. Het verhaal ontvouwt zich traag maar doelbewust, met een climax die nog steeds schokt. Qua thema’s — ecologische crisis, voedseltekort, ethische grenzen — is "Soylent Green" verrassend actueel. Een must-see voor liefhebbers van intelligente sci-fi. Herbekeken op 4K UHD maar ik denk dat dit weinig beter is dan de gewone bluray. 4,5/5