Barry Lyndon (1975)

Ik kan niet anders zeggen dat dat ik toch een beetje teleurgesteld ben in deze film.

Door de jaren heen ben ik Kubrick's films meer en meer gaan waarderen en is hij echt uitgegroeid tot een van mijn favoriete filmmakers ooit. Deze film moest ik echter nog van hem zien. Ondanks dat dit zeker geen slechte film is, sterker nog bovengemiddeld, vind ik dit (van alle films die ik van hem gezien heb) wel de lelijke eend in de bijt in het repertoire van Kubrick.

Ja, aan de manier van filmen en het gebruik van muziek kun je vrij snel afleiden dat dit een Kubrick film is, maar toch mist er iets. Veel van zijn andere werken (denk aan 2001, Clockwork Orange, The Shining, Full Metal jacket zeker het eerste deel) hebben een bijna hypnotiserende werking op mij wanneer je er naar kijkt. Kubrick is meester in het combineren van beeld en geluid en ondanks dat dat er in deze film ook prima uitziet, werd ik niet zo meegevoerd als in zijn andere werken.

Nogmaals, dit is zeker geen slechte film. Maar in het spectrum van het repertoire van Stanley Kubrick, vind ik dit tot nu toe wel veruit de minste.

Meeslepend verhaal dat toch heel luchtig blijft, soms zelfs wat oppervlakkig. Veel wendingen zie je ook wel aankomen, toch wordt je als kijker heerlijk meegevoerd in het verhaal. De film ziet er daarnaast prachtig uit en de regie is tot in de puntjes verzorgd. Het drama krijgt later in de film iets te veel de overhand maar het verhaal blijft boeien.

Onderhoudende film over Redmond Barry die een bewogen leven leidt in de achttiende eeuw. Echte talenten lijkt hij niet te hebben, behalve dat hij aardig kan vechten. ZIjn levenswandel is die van een ras opportunist met voor mij als hoogte- en dieptepunt het huwelijk met de mooie Lady Lyndon.

De muziek is in orde, aardig wat Schubert. De beelden zijn fraai geschoten en doen zoals vaker gezegd denken aan schilderijen. Het acteerwerk is ook prima te noemen.

Heerlijk vilein kostuumdrama, waarin protagonist Barry Lyndon (Ryan O’Neal) zich staande moet houden in het woelige oerwoud van rangen, standen en klassen. En bovenal die giftige mannelijkheidscultus waar vernederingen worden beslecht met duelgevechten en soldaten ingezet worden als inwisselbare pionnen in de handen van machtshebbers. Kan er een nobel mens voortkomen uit een patriarchaal systeem waar een levenslot gevormd wordt door zulke stringente maatschappelijke normen? Kubrick is als een plaagduiveltje in hoe hij de sociale klim van Barry Lyndon ironiseert middels een filmtaal waar gruwelijke tragiek scherp afsteekt tegen overweldigende schoonheid. Waar het nieuwe gewelddadig afrekent, of probeert af te rekenen, met het oude. Of het een loepzuiver Schubert-motief is op de soundtrack dat zo treffend bij de tijdsschets past, maar tegelijk een element van spot met zich meebrengt. Zo zwierig, speels en toch met een melancholische bijklank. Of het visuele kleurenspel waardoor het Europese natuurschoon nóg onschuldiger en ongenaakbaarder oogt, en de rijkdom van de hogere standen nóg meer opulent en excessief. Terwijl de geschetste neergangsgeschiedenis vol zit met valsheid, verraad, dom ongeluk en zinloos bloedvergieten.

Het was een lange zit, maar je blijft wel kijken. Het is zeker geen spektakelstuk, maar kon 'm wel waarderen. Maar als ik ga kijken naar enigszins vergelijkbaar materiaal dan vind ik Far and Away toch een stuk boeiender leuker en spannender. Het werkt ook niet meer dat we naar een behoorlijke saaie piet zitten te kijken als hoofdrolspeler. Ik had nog nooit van deze goede man gehoord. Zijn filmlijst springt er ook niet uit. Bovendien is Barry niet bepaalt de sympathiekste persoon. Zodoende heb je ook weinig binding met hem. Het is toch wel een vrij egocentrisch persoon in deze film die ook nog een voice-over heeft over de hele film. Erg? Nee niet echt. Kennelijk moesten de stiltes zo nu en dan worden aangevuld door de vertelstructuur. Toch zien we aardig wat moois gedetailleerd voorbij komen. De muziek die ik in The Favourite hoorde spreekt mij meer aan (Bach). In Barry horen we vooral muziek van Schubert. Even dacht ik na een uur wat muziek te horen van het Eurovisie songfestival .

Omdat de film ruim drie uur duurt zitten er ook wat minder saaie stukjes in. De haat van zijn stiefzoon is wel begrijpelijk. Zeker als je ziet hoe hij met zijn eigen zoontje omgaat.

De film is denk ik vooral gemaakt omdat hij eigenlijk liever een Napoleon film wilde maken. Die lag eigenlijk al klaar. Helemaal in kannen en kruiken. Helaas is die nooit gekomen en is er een verhaal gemaakt over Barry Lyndon in het zelfde tijdsbestek. Mooi, maar ik denk iets minder boeiend.

Het beeld op deze blu ray transfer is soms erg goed, maar soms ook wat minder. Vooral binnen zien we een soort verzadiging met hele lichte ruis. Buiten is hij soms erg mooi, maar het wisselt nogal. We zien verder geen stippen of andere onregelmatigheden.

Film 3.5

Beeld 3.5

Geluid 3.5

You can put down your hands now, Mr. Barry!

Een tijd geleden was ik naar de Kubrick by Kubrick documentaire aan het kijken en het zorgde ervoor dat ik me voornam om eindelijk eens het oeuvre van Stanley Kubrick volledig te krijgen + dan kon ik eindelijk eens aan de nogal spoilerige A Life in Pictures beginnen. De boxset met Killers Kiss, Paths of Glory en The Killing is onderweg en Barry Lyndon bleken ze in de plaatselijke bibliotheek te hebben. Enkel voor Paths of Glory was de boxset zijn prijs al waard en ik was blij dat ik bij Barry Lyndon op voorhand kon kijken of me dit wel genoeg ging bevallen om een aanschaf te rechtvaardigen.

Want Barry Lyndon leek op het eerste zicht het type film te zijn waar ik werkelijk niets mee heb: het kostuumdrama. Geen idee waarom juist maar ik kan er nooit mijn aandacht bij houden, het duurt ook allemaal zo godsgruwelijk lang en met uitzondering van de aankleding is er vaak weinig interessants te ontdekken. Drie zaken die bij Barry Lyndon al vrij snel worden afgevinkt, zeker wanneer er dan nog eens zo'n duffe voice-over aan te pas komt die zich gedwongen voelt om te pas en te onpas de flow te onderbreken en zelfs ronduit spoilers te vertellen. Neen, dan had ik liever toch dat Napoleon epic gezien waar Kubrick eerst mee bezig was. Hij kreeg die film echter niet rond en besloot om het reeds gedane werk niet overboord te gooien en op zoek te gaan naar nieuw bronmateriaal. Hij koos ervoor om The Luck of Barry Lyndon van William Makepeace Thackeray te verfilmen en dit is uiteindelijk het resultaat. Gefilmd in een periode waar Kubrick de ene klassieker na de andere maakte (de twee films voor en de twee films na Barry Lyndon staan bij mij allemaal op 4.5*) maar dit is een serieuze terugval.

Maar dat kan dus voor een groot stuk te wijten zijn aan het feit dat ik hier simpelweg niets mee kan. Een speelduur van 3 uur voor een gemakzuchtig plot rond een Ierse stumper die vastbesloten is om zich in te werken in de hoogste aristocratische kringen en dat met dialogen waar de saaiheid vanaf druipt. is dan alles slecht aan Barry Lyndon? Neen, dat nu ook weer niet. Ryan O'Neal slaagt erin om het titelpersonage nog boeiend te houden en de visuele stijl van Kubrick leent zich wel voor dit soort weidse landschappen en aantal indrukwekkende (dat duel tussen Barry en Lord Bullingdon!) scènes. Het is alleen jammer dat de cast verder van zo'n beroerd niveau is. Leon Vitali bijvoorbeeld is als de volwassen Lord Bullingdon gewoon abominabel te noemen en van Marisa Berenson krijg je het als Lady Lyndon nu ook niet warm of koud. Verder is het ook een komen en gaan van personages en weet Kubrick er nooit echt een goed geheel van te maken. Het is natuurlijk eigen aan films die zo'n lange tijdspanne overbruggen dat het allemaal wat fragmentarisch oogt maar toch.. Van Kubrick verwacht je toch net iets meer.

Neen, dit was het toch niet. De moeite voor zijn aankleding en Kubrick laat hier visueel een aantal erg toffe dingen zien maar dat rechtvaardigt geen speelduur van 3 uur. Het zorgt er wel voor dat de film nog flink wat punten weet te sprokkelen maar die voice-over is alleen geslaagd aan het begin (het duel met Barry's vader) en met uitzondering van O'Neal springt er niemand echt tussenuit van de cast. Ik heb toch hogere verwachtingen van Killer's Kiss en The Killing en dan moet ik tenslotte nog eens ergens Fear and Desire op de kop kunnen tikken. Naar het schijnt een rotslechte film: save the worst for last noemen ze dat dan..

Nipte 3*

Prachtige locaties, weelderige belichting, prachtige decors en toch...de manier waarop het allemaal wordt gepresenteerd, kwam over als onpersoonlijke en de voice-over was een heel beperkende manier om een ​​verhaal te vertellen. Door alles vanuit een steriel perspectief te bekijken kan je niet lachen, niet meeleven of krijg je een gevoel van verwondering. Een verhaal van opkomst en ondergang over een levenloze hoofdpersonage die ook amper opvalt. Naar de zoveelste uitzoom van de camera of zorgvuldige geplaatste camera aan de buitenkant zodat je kijkt naar een William Hogarth-schilderij was het wel welletjes! Tja, artistiek of visueel verantwoord, het zal het allemaal wel...voor mij was het eerder eentonig en een vermoeiende ervaring.

Zoals verwacht beviel Barry Lyndon mij een stuk beter bij herziening 15 jaar later. De eerste keer knapte ik een beetje af op het kostuumdrama-aspect, denk ik.

Maar toch wel een volstrekt unieke film die Kubrick hier aflevert, op Blu-ray viel de knappe esthetiek van deze prent me ook een stuk meer op. Ryan O'Neal is sterk, de nadrukkelijk aanwezige soundtrack is weer fijn uitgekiend en de levensloop van Barry weet er 3 uur lang de aandacht bij te houden.

Het is nog steeds minder mijn soort film of stijl dan bv. Eyes Wide Shut, A Clockwork Orange of The Shining, maar ik kan er ondertussen wel met volle teugen van genieten.

Ergens tussen 3,5 en 4 sterren in. Na beraad maar even ingezet op het eerste.

Van Kubricks films wordt vaak gezegd dat ze beter worden naarmate je ze vaker ziet en ik denk dat dat klopt: ik waardeer ze nu in ieder geval een stuk meer dan vroeger. Dat zou vooral voor Barry Lyndon gelden. Het ontoegankelijke van deze film is denk ik dat omdat Kubrick altijd enorm veel zorg heeft voor een authentieke vormgeving de film je echt naar de 18de eeuw transponeert en dat is voor ons een wat vreemde wereld. Maar als je er eenmaal in zit opent die wereld zich voor je en geniet je van de vormgeving: de film lijkt wel een bewegend 18de eeuws schilderij waarbij de muziek – veelal uit diezelfde tijd maar niet altijd – er tevens een choreografie van maakt. En net als een schilder is het beeld altijd een heuse compositie (in mijn recensie van Kubricks A Clockwork Orange noemde ik al Anderson die een vergelijkbare zorg voor compositie en visuele stijl heeft).

Het nadeel ervan is misschien dat velen het daardoor ook als afstandelijk ervaren (zoals je ook naar een 18de eeuws schilderij kijkt: de film voelt ook enigszins alsof je in een museum rondloopt) waarbij het meanderende en epische verhaal – de film is een verfilming van een schelmenroman uit de 19de eeuw waarin we de talrijke lotgevallen van een Ierse jongeman volgen – ook niet helpt er een doel (richting van het verhaal) of betekenis in te vinden (Fellini had in 1969 ook een schelmenroman – Satyricon – verfilmd en beide films hebben gemeen dat ze bijna meer een kunstwerk dan een film zijn). Maar die betekenis is in wezen dezelfde betekenis als die van elke film van Kubrick waarbij het ook aansluit bij de vorige maatschappijkritische film over A Clockwork Orange (elke film van Kubrick lijkt overigens aan te sluiten op de vorige): het gaat over een man die zwoegt om ‘iemand’ te worden in het leven – hij wil succes en uiteindelijk zelfs een adellijke titel verkrijgen (meer specifiek wil hij de betere positie van een ander innemen) waarvoor hij list en bedrog toepast, gokt maar ook z’n leven in de waagschaal stelt als het nodig is – maar na elk succes komt er ook weer een neergang (hij is telkens ook het slachtoffer van het onontkoombare Lot dat hij niet kan ontlopen), zodat hij uiteindelijk niet veel is opgeschoten zoals dat meestal gaat met gokspellen. Het toont een cynische maar ook erg realistische kijk op het leven: we zwoegen en zwoegen om er iets van te maken en nemen af en toe een gok of spelen vals – om geld te verdienen, om liefde te vinden, etc – maar uiteindelijk zijn we een speelbal van het Lot en gaan we met evenveel het graf in als we geboren worden, namelijk met niets. De epiloog suggereert dan ook dat hoe we ook leven en strijden, het uiteindelijk niet uitmaakt of je goed of slecht, knap of lelijk, rijk of arm bent omdat we allemaal gelijk eindigen.

Zoals ik al over Kubricks The Killing (1956) schreef lijkt dit thema van de mens die hopeloos vecht tegen z’n omgeving en de wet van de entropie ook over Kubrick zelf te gaan die als geen ander zwoegde om z’n films te realiseren tot de hoogste graad van perfectie (waardoor hij er vaak jaren over deed) waarbij kunst misschien gewilliger is dan het leven zodat Kubrick toch mag hopen dat z’n films blijvende artistieke successen zijn.