Als Twee Druppels Water (1963)

Fantastisch spannend oorlogs en psychologisch drama uitstekend verfilmd door Fons Rademakers.

Willem Frederik Hermans schreef het scenario in samenwerking met Rademakers. Als snel kwamen ze voor de keuze van de hoofdpersonen, wat in een film anders werkt dan in Hermans' boek De donkere kamer van Damokles.

Hermans wou als eerste dat de film niet zo zou heten en kwam zelf met de titel van Als Twee Druppels Water.

Op verzoek van Rademakers die vond dat de namen wat dichter bij elkaar moesten liggen omdat dat filmisch gezien beter werkte koos Hermans voor Ducker en Dorbeck

In ieder geval werkten Hermans en Rademakers nauw samen. Hermans schreef het scenario en Rademakers maakte het draaiboek. Er was wel een conflict tussen beide. Bij het completeren van het draaiboek kreeg FR ineens een schrijven van WF H waarin hij vertelde dat ie het hele project niet zag zitten en het beter was dat het afgeblazen wou worden.

FR vond het heel bizar en kwam achter de werkelijke reden. Een US uitgever had interesse getoond om WFH's boek in de US uit te brengen. Dat ging nu niet omdat FR de rechten had voor de film.

Later is het weer goedgekomen en WFH is een aantal malen op de set verschenen. Heeft zich zelfs nog in een Duits kostuum gehesen voor een foto.

Wie ook op de set verscheen was King Vidor, een grootmeester in die tijd met werken als The Wizard of Oz, The Big Parade, The Crowd en die werd toentertijd als een god in Frankrijk beschouwd na een uitgebreid artikel in een vooraanstaand Frans filmblad. Raoul Coutard keek zijn ogen uit omdat hij dacht dat ie voor FR kwam.De reden dat ie daar was is een stuk banaler. Op uitnodiging van vriend van Heineken.

Kapp roemde terecht al het camerawerk van Raoul Coutard. Ook FR zelf geeft hem erg veel lof. Zijn snelheid met belichting, en zijn grote ervaring. En de moeilijke oplossing. Anno 1963 was nog niet veel met dubbelrollen gewerkt. En dat ziet er hier perfect uit. FR loste dit op door de camere aan een kant zwart af te plakken en dan het linkerkant te filmen en andersom. Een erg secuur werkje dat nauw getimed diende te worden. En dat is aardig gelukt.

Wat erg opvalt in de film is eigenlijk de geringe aanwezigheid van de Duitse bezetter.

FR streeft naar authenciteit. Hij zegt ook dat iedereen dat herkent in films. Dat geeft films ook een meerwaarde waardoor kijkers die de oorlog niet meegemaakt hebben toch een inkijk krijgen hoe het toen was.

De locaties waar Duitse gevangenissen zijn, zijn ook echt allemaal in de oorlog gebruikt. Zelfs voor een achtervolgingsscene bij een groot plein liet Rademakers alle televisiemasten van het dak af halen.

Lex Schoorel maakt indruk. In eerste instantie was FR niet helemaal overtuigd of het de juiste persoon was. In zijn gedachten had ie een ander persoon voor ogen, maar toch is ie de juiste persoon. Tis ook een moeilijke rol, haast Persona achtig. (zit me effen af te vragen of Bergman (die deze film zeker gezien heeft) toch hierdoor geen inspiratie heeft opgedaan.

Al met al voor deze intrigerende film 4*

Interessant stukje FK. Ben al jaren erg benieuwd naar de film. Het lijkt me bijna onmogelijk een roman van Hermans te verfilmen.

Mooi artikel John! Ik vond net een interessant stuk over de samenwerking tussen Hermans en Rademakers. Zie link.

Wel erg geschreven in de Hermans Stijl. Mooi artikel ja

Tip:

In Vrij Nederland van deze week staat een uitgebreid interview met Fons Rademakers.

Mijn nieuwsgierigheid naar zijn films heeft hiermee een extra por gekregen.

"De donkere kamer van Damokles" - het blijft m'n favoriete boek uit jullie lichtjes fantastische land (samen met al de andere boeken van Hermans - heb eigenlijk nog niets gelezen van die man dat me tegenviel)

Niet onaardig, maar niet waar ik op gehoopt had.

Same here, het oubollige kon ik nog wel doorheen bijten in het eerste gedeelte, maar het slappe acteerwerk is onvergeeflijk.

Goh, viel in het geheel niet tegen. Een boeiend verhaal en vrij goed neergezet. Eén foutje: in de scene waarin Hennie de jas begraaft is het donker, maar terwijl hij in de schuur bezig is, valt het daglicht door de deur naar binnen. Toch vind ik dit eerder charmant dan storend.
3,5*

Hoe stel jij Nederland anno 1940 voor ?

Enige nuancering zou je sieren.

Vond het ook vrij slap en bijna kinderlijk aandoen.

Ja waar heb je het nu over, de hoofdrol ?

We hebben het hier wel om een 'psychisch gestoorde'. Iemand met een kinderlijke intuitie.

Waarom meteen zo'n oordeel, zonder 't eerst even te laten bezinken ?

Het is heel makkelijk om iets de grond in te boren.

Nee hoor, vrijwel alle rollen. Het was me allemaal te amateuristisch. De emoties kwamen totaal niet over, dat idee.

En met die oubolligheid bedoelde ik niet dat dat niet realistisch was, maar het werkte bij mij al snel op de lachspieren. Wanneer de ene persoon de ander verrot wil schelden: 'Mispunt!' 'vlerk!' dat soort dingen.

Alles op een hoop, geen nuancering ? Ik geef toe dat er toneelmatige acteurs bijzaten, maar die waren niet in de meerderheid.

Heb ik me ook aan gestoord. Dat was die oom Frans die zo praatte, heb ik ook gepost.

Maar dan, het was een oudere man, geboren in de 19e (!) eeuw. Vroeger praatte men zo, jawel.

Men sprak vroeger plechtiger. Ik denk dat je dat vertaalt naar slecht acteerwerk, omdat het je zo vreemd in de oren klinkt.

Als het echt zo slecht geacteerd was, dan waren we het er allemaal wel over eens. Deze discussie bewijst op z'n minst dat de waarheid ergens in het midden ligt, hetzij links ervan, hetzij rechts.

Nou, ik beoordeel acteerwerk niet alleen op uitspraak hoor, het is gewoon een kwestie van goed overkomen. Maar ik denk dat we er een andere visie op hebben.

Ik kan me goed voorstellen dat WF Hermans niet blij was met deze film. Niet zozeer vanwege het acteerwerk, maar van 'De Donkere Kamer...' is weinig over. Nou is het onmogelijk om alle dieptelagen van de roman in een film terug te zien maar deze benadering zag er wel heel simpeltjes uit.Het einde dat Dorbeck dus wel bestaat ondermijnt nou juist waar het om gaat.

Die Lex Schoorel lijkt veel op Hermans zelf trouwens en speelde voor Nederlandse begrippen niet slecht. Freddy Heineken ook nog gezien en Rademakers zelf deed ook mee. Het plechtige taalgebruik werkte mij ook op de lachspieren...'het stelpen moet wurden gestopt!'

3* uit historisch oogpunt.

Saillant detail; dit einde is door Hermans bedacht!

Uit een interview met Hermans:

INTERVIEWER: Juist de laatste scène van Marianne met Dorbeck aan het strand onderstreept volgens mij die dubbelheid.

HERMANS: Gelukkig maar. Deze scène is Fons vreselijk kwalijk genomen door de critici. Want die willen in een film precies zien wat zij ook in het boek hebben gelezen. Dit einde is door mij bedacht. Ik vond het een betere afsluiting. Ik ben nog steeds van mening, en dat heb ik al herhaaldelijk gezegd, dat een film een boek niet letterlijk moet volgen. De film moet een variatie op het thema van het boek zijn, waarop hij is gebaseerd.

bron

Dan hadden de critici dit keer gelijk.

Dan hadden de critici dit keer niet gelijk.

Als je het kijkpubliek een simpeler geest dan het leespubliek toedicht (wat Hermans heeft gedaan) dan hadden de critici inderdaad ongelijk.

He wat flauw. Heeft daar helemaal niks mee te maken. Een boek een op een vertalen naar film gaat niet. Het getuigt zelfs van moed om van het boek af te wijken. Boek is boek en film is film.

Ik boor het niet de grond in. Ik vond het gewoon allemaal minder goed dan ik gehoopt had. Ik vond het verhaal eigenlijk ook niet zo heel sterk. (Shame on me, maar ik heb het verhaal van Hermans niet gelezen, wellicht werkt het daar veel beter.)

Qua spel kinderlijk bedoelde ik op de kinderlijke manier waarop het drama benadrukt werd in het spel. Niet alleen de hoofdpersoon, maar ook zijn evenbeeld.

Vond de film eigenlijk alleen visueel imponeren.

Bedankt voor je toelichting.

Daar kun je van mening over verschilllen en dat doe ik ook.

Ik vind het passen bij de extreme karakters van beide figuren.

Het gaat er juist om dat in het midden blijft of Dorbeck bestaat ja of nee. Want dit vraagstuk is bij Hermans dieper filosofisch bedoeld.

Dorbeck is een soort goddelijk figuur ( hij verschijnt zoals goden dat doen bij donder en flitslicht....hij geeft opdrachten, hij lijkt alwetend, geeft zin aan het leven..). Hij is meer dan het gefantaseerde alter-ego van Ducker (Osewoudt in het boek). De personificatie van het gevoel...er moet zin in het leven zijn. Dat het in de oorlog speelt is slechts een decor.
Er zijn even veel bewijzen voor het bestaan van Dorbeck als tegen. Hermans' sceptische visie over het ontstaan van idee achter het begrip geloof.

Dus om Dorbeck op het eind in vlees en bloed te laten verschijnen, wordt het verhaal teruggebracht tot oorlogs/misdaad film.