Im Westen Nichts Neues (2022)

Uitstekende film over een Duitse jongeman die zich aanmeldt bij het leger ten tijde van de eerste wereldoorlog. Niet de eerste verfliming van het boek van Erich Maria Remarque. En wellicht allemaal al eens eerder gezien, maar wel uitstekend uitgevoerd en het ziet er allemaal goed uit. De film weet een sterk en soms indringend beeld te schetsen van hoe het er aan toe ging aan het front met alle gruwelijkheden die daarmee gepaard gingen.

Naar deze film keek ik toch enigszins uit. De derde verfilming van het wereldberoemde boek van Erich Maria Remarque. Niet dat deze film steeds de lijn volgt van het boek, integendeel zelfs bij momenten, jammer vond ik persoonlijk.

Het staat buiten kijf dat de film erg zorgvuldig gemaakt is. Technisch en cinematografisch weinig op aan te merken. Het valt wel op dat de harde oorlogstaferelen doelbewust en expliciet in beeld worden gebracht (zoals bvb de tank die over een soldaat reed of het gevecht waarbij de helm als slagwapen werd gebruikt) . Ik had in de plaats daarvan meer ruimte willen zien van de uitwerking van de personages. De legeropleiding van Paul en diens maten komt niet of nauwelijks aan bod. Die sprongen 18 maanden later vond ik overigens niet altijd goed gemonteerd al waren de scènes in Compiègne of de scènes tijdens de laatste dagen en uren voor de Wapenstilstand erg knap, zowel visueel als geestelijk.

De scène in de bomkrater was beklijvend en het doet Paul voor het eerst beseffen dat de vijand ook maar een gewone man was met vrouw en kind. De andere was geen barbaar, maar leek verdacht veel op hem of zijn maten, slachtoffers van de oorlog en diens veldheren. Buiten de gevechten en hetgeen ik net neerpende slechts bij flarden het randgebeuren van de loopgravenoorlog. Weinig aandacht voor het ongedierte, de koude, de honger, de angst, de achterhoede. Zelfs de kameraadschap komt behalve met Katz te weinig uit de verf. Net als het boek weinig tijds- of plaatsbesef of historische duiding, bewust overigens van Remarque, net om de universaliteit te duiden of de klemtoon te leggen op de verschrikkingen van de oorlog in al zijn facetten, alleen kwam dat laatste er niet altijd uit.

Een aanrader? Zeer zeker! Maar hij haalt het niet tegenover de klassieker uit 1930 of het boek uit 1929.

Uitzonderlijk goed gemaakte film. Geeft de waanzin en de absurditeit van oorlog goed weer. Hij gaat wel door merg en been dus be prepared...

De televisiefilm "All Quiet on the Western Front (1979)" (heb ik vijf jaar geleden nog eens herzien), die zowel een Golden Globe als een Emmy won, vond ik altijd al indrukwekkend (zowel als kind als volwassene) en hetzelfde geldt voor het origineel uit 1930 (die kreeg vier Oscarnominaties en wist er daarvan twee te verzilveren). Dus ik was daarom zeer benieuwd naar deze verfilming, is tevens de Duitse inzending voor de 95ste Oscars, welke te zien is op Netflix, maar je kan hem ook gewoon pindakazen en dat laatste heb ik gedaan.

"All Quiet on the Western Front" vertelt het aangrijpende verhaal van een jonge Duitse soldaat, te weten Paul Bäumer (Felix Kammerer), aan het Westelijk Front van de Eerste Wereldoorlog. Paul en zijn kameraden ervaren hoe de aanvankelijke euforie van de oorlog omslaat in wanhoop en angst terwijl ze vechten voor hun leven, en elkaar, in de loopgraven.

Deze film van de Duitse regisseur Edward Berger is gebaseerd op de gelijknamige wereldberoemde boek / roman van de Duitse oorlogsveteraan Erich Maria Remarque uit 1928, maar wijkt daar in deze verfilming behoorlijk vanaf t.o.v. de twee eerdere films. Zo is o.a. de opening en het einde anders en zie je o.a. in deze verfilming niet de opleiding (zowel op school als in het leger) van Paul, maken we geen kennis met de sadistische korporaal Himmelstoss (die Paul en zijn kameraden alleen maar onzinnige manoeuvres leert en een oneerlijk beleid voert) en kom je niets over Paul's achtergrond te weten m.b.t. zijn familie. Opzicht vind ik dat niet zo erg, want dan krijg je tenminste een ander soort film te zien dan de twee eerder verfilmingen (een derde dezelfde verfilming zou ook niets toevoegen) en een ander soort film is deze "All Quiet on the Western Front" zeker.

Bepaalde dingen in deze verfilming zijn wel hetzelfde gebleven zoals o.a. het door Paul doden van een Franse soldaat tijdens een man-tegen-mangevecht met een mes in een bomkrater en waar Paul naderhand spijt van krijgt, het dood gaan (bloedvergiftiging na het raken van de lever door een geweer schot) van Paul's beste vriend, te weten Stanislaus Katczinsky (Albrecht Schuch) die vooral Kat wordt genoemd, vlak voor de wapenstilstand door een noodlottige gebeurtenis na het stelen van voedsel op een Franse boerderij en natuurlijk de dood van Paul eveneens vlak voor de wapenstilstand.

Maar er zitten ook een aantal nieuwe dingen in die ik interessant vond, zoals het onderhandelen over de wapenstilstand (ondertekend in een treinwagon in het Bos van Compiègne) die uiteindelijk zal plaatsvinden op 11 november 1918 om 11:00 uur en het gedoe omtrent generaal Friedrichs (Devid Striesow), die vlak voor het ingaan van de wapenstilstand (waar hij het niet mee eens is) nog doorgaat met de oorlog d.m.v. een veldslag, om zodoende alsnog de oorlog te kunnen winnen voor Duitsland.

Deze "All Quiet on the Western Front" bevat vooral veel drama (de geniale minimalistische muzikale composities van Volker Bertelmann zinspelen hier al op) en is visueel gezien een verbluffende oorlogsfilm. Al in de indrukwekkende openingsminuten wordt duidelijk dat deze "All Quiet on the Western Front" geen heldhaftig oorlogsepos wordt, maar eerder een tragedie, gespeend van oorlog heroïek. Een jonge Duitse soldaat, te weten Heinrich Gerber (Jakob Schmidt), bevindt zich midden in de loopgravenstrijd en ziet de ene na de andere medesoldaat sneuvelen. Een montage volgt waarin uniformen van de dode soldaten (inclusief Heinrich) worden verwijderd, vervolgens worden gewassen, gerepareerd, weggebracht en uiteindelijk worden doorgegeven aan een nieuwe lichting soldaten. De gruwelijke oorlogsmachine is dan in volle gang.

Eén van die nieuwe soldaten is de 17-jarige Paul Bäumer (hij krijgt ook het uniform van Heinrich), die in de lente van 1917 vol enthousiasme naar het front wordt gestuurd. Dat enthousiasme blijft echter niet lang duren eens hij en zijn vrienden kennismaken met de harde realiteit van de loopgraven. We volgen Paul en zijn vrienden tijdens de laatste maanden van de Eerste Wereldoorlog, terwijl de ene na de andere verschrikking zich voordoet en ze wanhopig moeten vechten om te proberen te overleven. Het levert visueel verbluffende actiescènes op, waarbij met name de aanval van de Franse met tanks en vlammenwerpers zeer indrukwekkend was, maar tegelijkertijd voelt "All Quiet on the Western Front" als een formule-achtige oorlogsfilm. Zoals veel van zijn voorgangers, wordt je als kijker deelgenoot van de horror in de loopgraven en laat die de nutteloosheid ervan zien. Op het einde van de film, krijg je dan na 140 minuten ook de onderstaande tekst in beeld te zien:

"Kort na het begin van de gevechten in oktober 1914, werd het westfront een loopgravenoorlog. Tegen het einde van de oorlog in november 1918, was het front nauwelijks opgeschoven. Meer dan drie miljoen soldaten sneuvelden, voor hooguit een paar honderd meter terreinwinst. De Eerste Wereldoorlog heeft aan bijna 17 miljoen mensen het leven gekost."

Hoewel deze "All Quiet on the Western Front" ook indrukwekkend is moest ik in het begin wel even wennen dat we de opleiding van Paul niet te zien krijgen, met daarin een hoofdrol van de sadistische korporaal Himmelstoss. Ook moest ik enorm wennen aan de cast, waarbij ik in eerste instantie geen band kreeg met de hoofdrolspelers Paul Bäumer en Kat en ook vond ik de eerste circa 50 minuten van het verhaal wat saai en langdradig. Maar na de aankomst van generaal Friedrichs per auto, waarin ook Matthias Erzberger (Daniel Brühl) zit, wordt het allemaal beter en kreeg ik ook een band met Paul en Kat.

Matthias Erzberger is overigens als Duitse politicus de leider van de Duitse delegatie, die op het einde van de Eerste Wereldoorlog met de de geallieerde mogendheden probeert te onderhandelen over een wapenstilstand. Hij werkt ijverig en wanhopig achter de schermen om een wapenstilstandsovereenkomst te bereiken. De onderhandelingen tussen Matthias Erzberger en zijn Franse opponent Maarschalk Foch (Thibault de Montalembert), die geen duim toegeeft, in de treinwagon in het Bos van Compiègne vond ik zeer interessant om te zien (mede ook omdat het echt gebeurt is) en geven deze verfilming ook iets extra's.

De zinloze veldslag die generaal Friedrichs nog doet, hij kan niet wachten om al zijn mannen de glorieuze dood in te sturen, vlak voor het ingaan (15 minuten voor het ingaan) van de wapenstilstand, is natuurlijk wel fictief. En bij die veldslag wordt dan Paul tijdens een gevecht met een Franse soldaat enkele seconden voor het ingaan van de wapenstilstand gestoken door een bajonet, waarna we Paul nog even zien lopen en hij uiteindelijk dood wordt aangetroffen door een Duitse soldaat die naamplaatjes (kleine metalen plaatjes, met daarop de persoonsgegevens, die Duitse soldaten droegen om hun nek) aan het verzamelen is van gesneuvelde soldaten. Iets wat Paul zelf ook al eerder deed in de film en waarbij hij een dode vriend vond.

Buiten de al eerder genoemde hoofdrolspelers, maken we verder ook kennis met Paul's kameraden / vrienden, te weten Albert Kropp (Aaron Hilmer), Franz Müller (Moritz Klaus), Adrian Grünewald (Ludwig Behm) en Tjaden Stackfleet (Edin Hasanovic), die allemaal noodlottig om het leven komen. Zo wordt o.a. eentje gedood in de loopgraven door een granaat tijdens een aanval van de Franssen, wordt eentje gedood door een vlammenwerper en steekt eentje zich uiteindelijk dood in de hals met een vork nadat deze zwaargewond aan zijn been (welke waarschijnlijk geamputeerd moet worden) is geraakt. Dat laatste werd best tragisch in beeld gebracht terwijl Paul en Kat soepen zitten te eten. De cast deed het overigens goed en dan vooral natuurlijk de twee hoofdrolspelers Felix Kammer (als Paul Bäumer) en Albrecht Schuch (als Stanislaus Katczinsky), waarbij het wel even duurde voordat ik een band met hen kreeg.

Ondanks dat deze "All Quiet on the Western Front " geen letterlijke remake is van de twee eerdere verfilmingen uit 1930 en 1979 (die ik nog steeds de beste verfilming vindt). Heb ik me ondanks de lange duur van 140 minuten er goed mee vermaakt. Net zoals de verfilmingen uit 1930 en 1979 is ook deze verfilming indrukwekkend en bevat het ook nieuwe dingen (o.a. de wapenstilstand). Regisseur Edward Berger laat in ieder geval goed de horror, nutteloosheid en ellende van oorlog zien en gezien de huidige situatie in Oekraïne, doet hij ons ook beseffen dat er misschien wel nooit genoeg anti-oorlog cinema kan zijn.

Werkelijk ijzersterke oorlogsfilm dat ontzettend sterk de waanzin van zo'n totaal onzinnige oorlog in beeld weet te brengen. Voor mij is het mijn eerste kennismaking van All quiet on the western front, dat wil zeggen niet het boek gelezen of een oude film gezien. Ik kan me voorstellen dat je alles met elkaar vergelijkt als je er al meer over weet, maar dat zal ik dus niet doen.

We volgen de jonge Duitser Paul die net als zijn vrienden vrijwillig naar het front word gestuurd tijdens WO I en denkt dat het een spannend avontuur met zijn maten gaat worden dat hij zingend tegemoet gaat, maar uiteraard al snel ontdekt hoe smerig en mensonterend oorlog is. Opvallend genoeg zit je als kijker al na een paar minuten in het oorlogsgeweld en is er nauwelijks tijd geweest om iets te zien van training of achtergronden. Beetje vreemd bij een film die richting de 2,5 uur loopt. Het zal een keuze zijn geweest om te verschillen van eerdere films, want in deze speelduur leer je de personages natuurlijk wel beter kennen. Niet dat ik me ging hechten aan wie dan ook, maar zo af en toe voel je best sympathie omdat dit ook maar gewoon onwetende naïeve jongens zijn die steeds harder geshockeerd raken en langzaam doordraaien van angst en walging. Maar het blijven natuurlijk wel Duitsers, dus echt medelijden zal ik niet snel hebben.

Wat de film echt ongelofelijk doet is jou als kijker tonen dat dit gewoon totaal zinloos was en dat er ongelofelijk veel menselijk leed aan verbonden zit. Dat begint al bij het ophalen van de kleding, waarbij je al meteen ziet dat het gewoon kleding van dode voorgangers is en het eindigt op het einde met een totaal niet meer nodige veldslag, vlak voor de al aangekondigde wapenstilstand waardoor er nog meer onnodige slachtoffers vallen. Aangezien ik niks van het plot wist vond ik het verrassend dat zowel Kat als ook Paul dood gaan. Gewaagde maar hele goede keuze. Het versterkt nog meer het beeld van dat dit alles nergens over ging. Daarnaast schuwt de film ook niet om hele nare oorlogsmomenten in beeld te brengen, met als sterkste stukken de tankaanval (bijzonder spannend opgebouwd en met een keihard stuk met een geplette soldaat) en de vlammenwerpers. Maar ook het vinden van gasbussen laat nog even zien dat WO I heel smerig gespeeld is.

Het lijkt trouwens wel dat deze oorlog trendy is geworden, met diverse games de afgelopen jaren maar ook grote films als 1917 en nu deze. Deze remake ziet er echt fantastisch uit, met geweldige locaties, decors, camerawerk, geluid en muziek. Ook de cast doet het uitstekend. Wat mij betreft gaat deze film meerdere Oscars winnen. Ow, en ook enorm fijn dat er gewoon Duits en Frans word gesproken. Het maakt oorlogsfilms zoveel sterker als je alles gewoon in de eigen talen hoort.

Wel duurt de film net een minuut of 20 te lang. Niet dat de film ergens verveelt, maar enige herhaling is er wel. Maar verder kan ik echt niks slechts zeggen, heel indrukwekkend en dit zijn nou de exclusieve streamingfilms waarmee zo'n dienst abonnees kan trekken, niet al die generieke flutfilms die Netflix jaar in, jaar uit meestal maakt. Eigenlijk spijtig dat ik deze film niet in de bioscoop heb kunnen zien, want hij doet niet voor iets als 1917 onder.

4,5*

Sterke film, soms enorm indrukwekkend, maar met gebreken waardoor deze wat als een nachtkaars uitgaat voor mijn gevoel.

Het boek wordt niet echt gevolgd, behoudens locatie, namen van personages en enkele gebeurtenissen
zoals het jatten van een gans, een gorgelende soldaat in zijn doodsstrijd, het gevoel dat men de oorlog aan het verliezen is met hordes nieuwe Amerikaanse soldaten en de tanks die oprukken - dat laatste schijnt historisch niet correct te zijn maar kan ook als gevoel worden getoond hoe het voor die soldaten na 4 jaar ellende overkwam. En allicht ook qua gevoel van de oorlog. Zeker een bepaald hoofdstuk waarin de gruwelijkheden worden neergezet wordt op momenten goed getoond. De film richt zich eigenlijk vooral op de laatste dagen van de oorlog in november 1918 met een stukje boeiende politiek erbij (de delen rond Daniel Brühl).

Visueel sowieso schitterend. Veelal dromerig met zacht licht, veel mist en rook, pastelkleuren en enkele hoogtepuntjes zoals het doven van de lichten in die colonne. Maar ook veldslagen worden overzichtelijk in beeld gezet waarin toch de chaos voelbaar is. Ook die centrale veldslag zo iets over de helft is schitterend, vooral door de duur ervan, het hoogtepunt van de film. Maar helaas ook net aan 20 minuten, waar een Idi i Smotri (ik moest aan die film denken) dat gevoel de hele film doorheeft.

De film heeft uiteindelijk geen heel hoge score, ondanks alle lof hiervoor. Niettegenstaande de gruwel vond ik de film wat afstandelijk. Dat had ik met het boek ook al, personages die nergens echt gaan leven. Misschien zegt dat wat over de soldaat als symbool, die is geen individu maar slechts een onderdeel van het geheel. Maar in een boek of film werkt dat toch minder. Ook gaat de film te lang door. Na die geweldig indrukwekkende veldslag is de koek wel op en komt er nog drie kwartier minder boeiende film. Inhoudelijk zitten er aardige punten in, zeker het laatste kwartier en als kunst werkt het nog wel, maar filmisch en als beleving werkt dit deel minder. 3,5*.

Effectieve anti-oorlogsfilm over een groepje vrienden die in de nadagen van WOI vrijwillig in dienst gaan bij het duitse leger. Door de oppervlakkige karakterisering is het soms wat moeilijk meeleven met de hoofdpersonen, maar dit wordt voldoende gecompenseerd door het visuele aspect van de film. De uitzichtloze loopgravenoorlog wordt gedetailleerd in beeld gebracht, met bloederige, groots opgezette aktiescenes die weinig aan de verbeelding overlaten. Het spektakel staat echter volledig in dienst van de boodschap. War... what is it good for?

Visueel is deze film een waar spektakel, deze maakt voor mij zelfs het debacle 1917 deels goed wat ik echt een draak van een film vond. Maar dat gezegd hebbende: De eerste wereldoorlog blijft gewoon minder interessant dan de tweede, hoeveel films ze er nog over maken er valt gewoon niet zo heel veel te vertellen en dit soort films zijn dan vaak ook volledig afhankelijk van de aktie.

Alles wat er buiten de loopgraven gebeurde interesseerde me eigenlijk niet zo heel veel. Het enige wat ik dacht was laat de actie maar weer terugkomen. Als dan 3-kwartier voor het einde van de film de oorlog voorbij is en de wapenstilstand is getekend ga je je ook terecht zorgen maken, want daarna gebeurt er eigenlijk vrij weinig meer en dat stuk hadden ze voor mij part weg kunnen laten.

Ik denk dat deze film beter was geweest wanneer ze heel de film lang in de loopgraven hadden gezeten, om een beetje dat claustrofopische gevoel te creeeren, maar als je eerst voor je leven vecht in de meest embarmelijke omstandigheden en in de volgende scene ga je boerenmeisjes op het platteland versieren komt dat toch minder sterk over.

Wat ik ook vond is dat de Duitsers in deze film volledig in de slachtofferrol gaan zitten. Zij willen de oorlog eindigen, de Fransen lijken dat niet te willen. Bij hen vallen de meeste slachtoffers op de meest lugubere manieren, zij tonen dan weer empathie als ze zelf iemand vermoorden. Dat stond me eerlijk gezegd best tegen. Ze zijn zeker vergeten dat zij deze oorlog begonnen zijn?

Al met al, net een krappe 7 wil ik best geven maar ik ben toch deels wel op m'n honger blijven zitten. Er had een stuk meer in gezeten.

De 3e verfilming van het bekende boek, de verwachting lag dus hoog. Misschien wel te hoog bij mij. Vooral de originele film uit 1930 maakte veel indruk. Een verfilming amper 12 jaar na het einde van de oorlog. Waarin we goed de impact zien van een klas jongere kerels die de oorlog ingaan vol vaderlandse trots, totaal niet wetende wat op hen afkomt. Om dan de gruwel van de oorlog er op te zien inhakken en de hoop snel verdwijnt.

De (tv)verfilming uit 1979 kon dan weer rekenen op grote namen als Donald Pleasence, Ernest Borgnine en Ian Holm. De versie uit 2022 is trouwens de eerste Duitse verfilming naar het origineel ook Duitse boek. En hier wordt vooral visueel uitgepakt en komt de impact van de oorlog zelf hard binnen. Maar ik mis wel de echte impact van het verhaal zoals de schrijver het bedoeld had. Iets minder dus, maar toch nog vrij goed door andere troeven.

Ben zelf altijd wat minder geïnteresseerd in de Eerste dan in de Tweede Wereldoorlog, maar qua spektakel scoort deze film in ieder geval goed. Wel een aantal scenes die dermate smerig waren dat ik er eigenlijk niet naar kon kijken. In ieder geval zijn de makers erin geslaagd elk sprankje heroïsme uit de oorlog te halen.

Verder vind ik het toch altijd wel terecht dat er een menselijk beeld van Duitsers wordt neergezet, zij waren ook gewoon jongens die door slechte leiders de oorlog in werden gestuurd en maakten de meest afgrijselijke dingen mee. Ondanks dat sommige soldaten ook in de Eerste Wereldoorlog oorlogsmisdaden hebben gepleegd, was dit aanzienlijk minder dan de Tweede Wereldoorlog.

Verder wijkt de film wel wat teveel af van het boek, 80 procent gaat over de laatste paar dagen van de oorlog. Dat had wat minder gemogen. En verder blijft de dood gewoon het vreselijkste wat er is, afschuwelijk.

Oorlog is waanzin. Dat blijkt maar weer eens uit deze film.

Duitse degelijkheid. Er wordt veel tijd genomen voor het niet erg ingewikkelde verhaal. Toch blijft het van begin tot eind boeiend.

Er zijn slechts elementen van het boek gebruikt en veel wijkt er van af. Beetje raar om daar je beoordeling van af te laten hangen.

.

Ik zeg niet dat het een slechte film is. Maar het miste wel iets. De personages worden wat tegenvallend neergezet. Je krijgt niet echt het gevoel erbij wat je zou moeten krijgen.

Wat traag. Hoeft niet erg te zijn, maar het was te traag. De onderhandelingen tussen de Duitse en Franse legertop had niet gehoeven, het had geen meerwaarde voor het verhaal. Ik kon mijn aandacht er niet volledig bij houden De oorlogs/actie beelden waren wel goed gedaan. Mooie beelden, goed gefilmd. Daar wint het wel weer aan sterren.

3.5*

.

Normaal gesproken ben ik iemand die houd van een spannend en onvoorspelbaar plot. Dat heeft deze film niet. Desondanks bleef ik 2.5 uur lang geboeid kijken naar deze relatief trage film. Oorzaak, de vernieuwende insteek van een oorlogsfilm. Waarin ruw wordt duidelijk gemaakt dat er niks heroïsch aan een oorlog is. Daarmee draagt deze film hopelijk bij aan een algemeen besef dat een oorlog nooit de oplossing is.

Als ik dan het goede film en acteerwerk erbij optel, dan kom ik op een dikke 4.5 ster uit.

Tsja, het boek was echt beter.

En misschien was de versie van 1979, met Richard Thomas en Ernest Borgnine ook wel beter - in ieder geval wat dichter bij het boek. Maar toch, al is het toch al gauw een jaar of dertig geleden dat ik het boek las, de openingsscene is gewoon precies zoals ik het me voorstelde toen ik dat stuk las. En nog een paar van die scenes, misschien niet letterlijk uit het boek of uit een van de voorgaande films, maar emotief een regelrechte kopie.

Het weglaten van het verlof, de relatie met de ouders en de meester, dat doet wellicht het meeste af. Of de aanhoudende waanzin van de oorlog, en de korte momenten respijt, het volwassen worden van de soldaten die eigenlijk gewoon nog kind waren. Daarentegen, de scenes van het hoofdkwartier, de five minutes of fame voor Bruhl en wie-ook-weer Foch speelt voegen maar heel weinig toe. Filmisch misschien interessant, hoe een Striesow kennelijk zijn carriere vult met het spelen van wat mijn ouwe vader dan rotmoffen genoemd zou hebben - zoals ik wel eens vagelijks uitgelegd heb, 'mof' is gewoon heel simpel de tweede lettergreep van het woord, er hoort nog iets voor.

Ik verlies mezelf. De positieve boodschap is dat de werken van Remarque niet vergeten zijn, en dat ik nog steeds zijn boeken in mijn verzameling heb. Of deze film daar thuishoort, daar twijfel ik nog wat aan - de intenties zijn geloof ik wel goed, maar de diepte van de vorige versie komt er misschien toch niet echt uit. Teveel concessies aan de vermeende span of attention van vandaag.

Ben geen liefhebber van oorlogsfilms maar af en toe kijk ik er toch een, zoals deze, op basis van de lovende kritieken. Verhaal wordt verteld vanuit Duitse kant. Is grafisch realistisch en grauw in beeld gebracht. Enkele beklijvende scènes die je doen beseffen hoe het er aan toe ging aan het front. Kan er nog steeds niet bij dat wat je ziet ook echt heeft plaatsgevonden. De zin en de onzin van de oorlogen. Al eerder gezien in andere films hoe de jonge soldaten bij de bestormingen van de loopgraven gewoon neergemaaid worden. Onwezenlijk allemaal. Wat ik hier wel enigszins miste was een verhaal. Gaat gewoon over de strijd aan het front en dat gedurende de 147 minuten…Wat abstract, maar zo zal het destijds ook wel geweest zijn. Had ook geen emotionele voeling met de personages. Wat wel shockerend was om te zien is hoe de soldaten de dood werden ingejaagd terwijl de legertop (generaal) zich rijkelijk liet bedienen in een herenhuis met eten en wijn. Kortom, voor een oorlogsfilm geslaagd wat betreffende beeldvorming, maar naar inhoud wat leeg. 3*

Sterke oorlogsfilm. Het verhaal is eenvoudig maar laat wel duidelijk zien dat oorlog nergens toe leidt dan alleen slachtoffers. De uitwerking is best geslaagd. De opbouw is goed en drama wordt afgewisseld met actie. De actiescenes zijn hard en grof en worden fraai weergegeven. Daarbij vloeit het bloed rijkelijk. Door deze afwisseling verveelt de film geen moment. Het einde zet nog eens de puntjes op de i van de nutteloze oorlogsvoering. Het acteerwerk is verder dik in orde. Visueel ziet alles er verzorgd uit en als kijker zit je midden in het oorlogsgeweld. Prima film. 4.0

Goede film over de loopgravenoorlog. Jammer dat de band met de personages minimaal bleef, want verder is het best wel prima. Schrijnend hoe deze mannen jarenlang hebben moeten leven voor eigenlijk niks. De zinloosheid van oorlog, zelfs de laatste minuten voor de officiële Wapenstilstand werd er gevochten. Dat wist ik niet. Zo zie je maar dat je leven afhankelijk was van 1 of andere generaal die de nederlaag niet kon verkroppen. Het verschil tussen mensen en beesten wordt soms klein in oorlogstijd. Er wordt een bepaalde haat gecreëerd tov de vijand, hoewel die net als al de andere soldaten gewoon zijn opgedragen om dit te doen. Om echt goed te zijn vond ik het verhaal wat te zwak. Ook weinig echt memorabele scènes.

Niet de meest vernieuwende film; Serieus, wie hoeft nog overtuigd te worden dat oorlog zinloos is? Wel een vakkundig geregisseerde en wrede film, die als meerwaarde heeft dat het verhaal vanuit Duitse hoek verteld wordt. De menselijke drama's aan de kant van wat voor ons de vijand was zijn niet anders. Met een brede lach tekenen enkele jongeren om naar het front te trekken om blakend van trots hun land te dienen. Ze worden algauw met de voeten op de grond gezet wanneer ze betrokken worden in een hopeloze strijd waarbij het front al jaren nauwelijks enkele meters heeft bewogen. De volharding van Duitsland om toch verder mensen op te offeren was onbegrijpelijk. Als historische mijlpaal zie je de capitulatie van Duitsland in Compiègne dichterbij komen want de film speelt zich af kort voor het einde van de vijandelijkheden.

Een ijzersterke oorlogsfilm maar één die een knoop in de maag draait. De oorlog wordt in al zijn gruwelijkheid getoond en sommige scènes beuken er goed in. Verder valt er op het feit dat er open deuren ingetrapt worden na, weinig aan te merken op de film. De regie is van een zeer hoog niveau. Toch gaat mijn voorkeur nog steeds naar Mendes' 1917 (5*).

Echt een draak van een "film" De vreselijkheid wordt ineens verruild met het platteland als een individu? Je had niks te willen. In de loopgraaf anders was je een deserteur! Je was dan nummer 1 om geëxecuteerd te worden. Wat was het idee van de filmmaker? Je bleef in je loopgraaf gewoon. Geen uitstapjes. Als je werd bevolen op eruit te gaan, dan moest je dat gewoon doen. Kannonenvoer was een term die uit deze oorlog voortkwam. Waar was die aandoening van shellshock, gevolgen van gas door beide zijden, en de mijnwerkers die bezig waren om elkaar op te blazen om maar een paar 100 meter terrein te boeken? Je gaat met niet vertellen dat dit alleen de Engelsen dit overkwam.... Shellschok. Zij hebben er uitvoerig onderzoek ernaar gedaan, gedocumenteerd en gefilmd. En dit overkwam de Duitsers dan niet? Heb zitten te knarsetanden. Verkeerd beeld deze "film" totaal buiten enige realiteit. En oh ja.... Nijna vergeten.... De hoofdpersoon gaat aan het einde dood. Nou nou. Normaal vindt je einde ergens in een krater totaal uiteengereten. Dat wilde de regisseur je dan weer niet laten zien. Tere zieltjes en niemand gaat daar naar kijken.

Wat is de waarde van deze film dan? Alleen maar een zoete variant op "It's all quit on the western front"? Want deze "film" wijst zijn vinger er echt naar. Nu eens Gôh van de andere kant. Zoetsappig deze "film" Netflix slaat de plank totaal mis. 2017 probeerde het ook. Maar niemand kan de totale waanzin en de achterlijkheid en de gruwelijkheden echt in beeld brengen nu. In het verleden kon men dat wel...... Was alles "nog vers en "gewoon" "
Nu 108 jaren later? Let wel. Ik zeg niet dat er een film moet komen waarbij het bloed tegen de camera spat. Nee. Die oorlog liet de mensheid gruwelijkheden zien die een les zouden zijn.

Die les werd snel vergeten tot op de dag van vandaag.

Toen deze film was aangekondigd stond ik eigenlijk gelijk op scherp. Zelf ben ik altijd erg fan van dit soort films, en mag er graag naar kijken. Niet omdat ik de oorlog per definitie zo leuk vind maar, ik vind het altijd wel onwijs interessant en het maakt zeker een behoorlijke indruk op mij. Zelf heb ik overigens nooit het boek gelezen waar deze film op gebaseerd is, en ook de vorige twee delen uit de vorige eeuw heb ik nog niet gezien (die staan wel in mijn kijk-lijst). Dat ‘Netflix’ met deze film op de proppen komt is eigenlijk eens een goede zet van deze firma, die normaliter toch met veel troep aan komt zetten. Deze film had ik toch al wel aangeschreven als de beste film die ik dit jaar zou gaan zien, al was het alleen maar leidend van zowel het script als de trailer. Achteraf zou dit toch niet zo zijn, al kom ik daar wel later op terug.

Er komt een aardige trek in eerste wereldoorlog films de laatste tijd, al is dat misschien ook wel wat te groot gezegd; in 2019 mochten we nog de prachtige film ‘1917’ bewonderen, en nu komt ‘Netflix’ met nog weer een verzorgde eerste wereld oorlog film. Hoewel deze film niet zo goed is als ‘1917’, vond ik de film wel erg sterk. De film is echter wel te lang, en dat maakt het soms toch wat te langdradig in mijn ogen. Met een ruime twee uur kon je verwachten dat de film aardig wat te bieden heeft. Dat heeft hij overigens ook, al had er ook veel meer ingezeten. Dat laatste zien we niet altijd even goed terug, de film valt erg vaak stil en misschien verwachtte ik toch meer actie.

Toch richt de film weer een belangrijke blik op het feit hoe nutteloos oorlogen wel niet zijn, met de huidige oorlog in ‘Oekraïne’ kun je eigenlijk wel zeggen dat de mens nooit leer van het verleden. De eerste wereldoorlog is mijn ogen één van dan wel niet de nutteloze oorlog die er is gevoerd. Dat kun je overigens ook mooi lezen op het einde waar de film nog de enige details boven tafel vist, die ook zegt dat de film ondanks het lange duren er maar voor heeft gezorgd dat er maar een paar honderd meter is verschoven, en dat wel met om en nabij zeventien miljoen doden, het is krankzinnig, onwerkelijk en vooral erg triest.

De film is erg verzorgd, en dat is overal te zien. Er zijn onwijs veel details te zien in de film maar, het belangrijkste wat we zien is dood en verderf. Dat is eigenlijk al vanaf het begin wel duidelijk dat men die kant op wou gaan. De film laat de nodige lijken zien, die overigens niet alleen op het slagveld te zien waren maar, ook om de hoofdpersonage heen doodvallen. Het is erg ingrijpend, en vooral erg mooi gemaakt. De film kent hierin zeker zijn pluspunt, en dat is eigenlijk wel een belangrijk iets.

De film zorgt overigens voor een waanzinnige kijk in de trenches van de eerste wereldoorlog, de loopgraafoorlog ook wel die (zoals ik al zei) onwijs zinloos was. Voor mij als persoon trekt de eerste wereldoorlog mijn interesse toch weer wat minder dan de tweede wereldoorlog, wellicht ook omdat er zo weinig behaald is en dat het maar dom vechten was. De manier van vechten wordt immers ook goed in beeld gebracht, het stormen naar de vijand toe die eigenlijk jou kan gebruiken als schietschijf, inderdaad; als je in zo’n loopgraaf staat ben je eigenlijk al afgeschreven.

Dat gezegd hebbende bied de film wel degelijk een leuke introductie, althans of de oorlogsbeelden nou bepaald als ‘leuk’ bestempeld moeten worden is een tweede; daarna hebben we althans weer wat rust. Toch miste ik wat meer van deze scenes op het begin. We krijgen een kleine introductie van ‘Paul’ en zijn vrienden te zien die zichzelf vrijwillig hebben aangemeld om te gaan vechten in de oorlog, zoals ook in de tweede wereldoorlog was dacht men vaak dat het stoer was en leuk, dat zie je vervolgens ook hoe ze zingend en lachend zich begeven richting de oorlog maar, eenmaal aangekomen is de werkelijkheid bikkelhard, en is het allemaal toch niet zo leuk, mooi en fijn als ze dachten.

We zien daarnaast erg schokkende beelden van de keiharde oorlog, met vele lijken, soldaten die doodgeschoten worden, ontploffen en zelfs in de brand werden gestoken met vlammenwerpers, alles komt eigenlijk wel voorbij in die twee uur wat de eerste wereldoorlog typeerde. Echter qua verhaal vond ik het soms toch niet altijd even boeiend, en zoals ik al zei werd de film soms op verkeerde momenten en soms toch iets te lang, te langdradig. Deze inkak momenten zijn wel funest voor de film. Alleen nam het gelukkig niet de overhand, waar ik dan toch weer blij mee was. Wanneer je namelijk ook tegen het einde aan komt, merk je inderdaad wel het één en ander van psychotische trauma’s en ook ‘Tjaden’ die zichzelf vermoord met een vork, die het simpelweg niet meer zag zitten.

De nutteloosheid is een feit, de eerste wereldoorlog was een bloedvergiet. Verder ken ik geen informatie en beschik ook niet over de nodige kennis van deze oorlog om bepaalde verkeerde details te ontcijferen, en zoals ik al zei ken ik het boek ook niet noch de twee eerdere films. Voor deze historische discussies laat ik de geleerden mooi hun werk doen. Ik heb een goede filmavond gehad, en de film heeft de nodige indruk op mij gemaakt. Prachtige beelden en ook walgelijke beelden vormen samen een samenvatting van de loopgraaf oorlog.

De eerste twee verfilmingen van dit verhaal zijn om onduidelijke redenen aan mij voorbij gegaan, maar dit was echt een adembenemend meesterwerk. Als historicus en filmliefhebber vond ik dit weergaloos goed. De beklijvende cinematografie slaat vanaf de eerste scène in als een bom. Met de magnifieke nationalistische speech die meteen daarop volgt, wordt de kijker gekatapulteerd naar de gevoelswereld van het jonge Duitse keizerrijk. We voelen de gruwel vanaf de eerste rij wanneer nieuwe vernietigingswapens zoals tanks, gas en vlammenwerpers worden ingezet. Op den duur voelde ik mij even uitgeput en vies als Paul.

Wat mij betreft veel beter dan 1917, met bovendien ook een belangrijke boodschap.

Gemengd. Het einde wijkt behoorlijk af van het boek, zoveel dat zelfs de titel niet langer klopt. Er fiel im Oktober 1918, an einem Tage, der so ruhig und still war an der ganzen Front, daß der Heeresbericht sich nur auf den Satz beschränkte, im Westen sei nichts Neues zu melden. Dat is nogal anders dan echt in de allerlaatste uren in het slagveld gestuurd te worden
Voor de rest is het ook behoorlijk van dik hout zaagt men planken. De jaren 30 versie - en ook het boek - waren toch een stuk subtieler.
En dan nog die natuurshots tussendoor - die hadden geen betekenis zoals in The thin red line, maar meer een soort intermezzo. En die muziek effecten - was dat om het publiek ervan te overtuigen dat het toch echt een hedendaagse film is?
Het acteerwerk zorgt voor een voldoende, zeker de rol van Kat was goed.

Bij tijd en wijlen indrukwekkende oorlogsfilm die hooguit iets te vaak leentjebuur speelt bij 1917. Toegegeven, afspelend in dezelfde oorlog en setting ligt die vergelijking sowieso op de loer maar zelfs de visueel weergaloze schaduwscène uit die film lijkt hier gekopieerd. Anyway, over de film; voor de andere kant was de oorlog net zo gestoord, dat laat deze Duitstalige film wel zien. De cast is gewoon goed en de muziek zelfs opvallend goed. Lekker bombastisch af en toe.

3,5*

Ja, hier had ik wel zin in en dat lukte dan donderdag eindelijk met wat hulp aangezien ik streaming loos ben. Een collega kwam op bezoek met zijn Netflix login paraat, een goed glas whiskey was nog nodig en daarna was het draaien met die hap. De film uit '79 is praktisch jeugdsentiment en het boek van Remarque heeft niet alleen een prominente plek in de kast maar is mogelijk het door mij het vaakst gelezen boek dat ik heb, en uiteraard heb ik de '30 versie ook. Dat de films onmogelijk te vergelijken zijn wist ik al, ik vind sowieso de '30 en '79 versie ook niet met elkaar te vergelijken maar ook zeker niet voor elkaar onderdoen. De vraag was dan ook waar deze versie zich ging scharen.

Een verschil, maar niet minder beklijvend, en zelfs knap bedacht, is de oude rommel waar de vorig lichting uit gehaald wordt, het wordt opgelapt en de volgende stoet over enthousiaste druiloren krijgt het aan. Kanonnenvlees? Nou en of, en wat zijn we enthousiast en naïef, iets dat we vaker zien en gezien hebben. Maar ook nog in het laatste oorlogsjaar? Afijn, het gebrek aan opleiding, Himmelstoss, en na de korte toespraak van vermoedelijk Kantorek, is al duidelijk dat deze All Quiet een andere koers gaat varen, en eenmaal het sentiment en nostalgie met het boek en de vorige films los gelaten blijkt dit toch zeker niet slecht maar gewoon anders, moderner.

Wat al snel opvalt is toch wel het oog voor mooie plaatjes. Het wordt allemaal wat abstracter gehouden met minder persoonlijk diepgang maar wel oog voor lijden, ellende en vergetelheid. Fijn is de modern aandoende soundtrack, zeker niet verkeerd, prima is ook zeker het oog voor de onderhandeling rond overgave. Prachtig zijn een aantal urbex locaties. Schrijnend en indringend het geval met de jonge troepen overvallen door gifgas. De schrik slaat me wel om het hart bij het grote aantal vlammenwerpers, zoveel? Ook ziet dat er op speciale effecten gebied niet altijd best uit. Grootste schrik krijg ik toch van de tanks dat i me afvraag wie dat nu weer bedacht heeft, maar het blijkt toch werkelijk een tank die ik gewoon niet ken. Aardig detail is het eten in de Franse loopgraaf en de vluchtende ratten, met gifgas en een dagen lang trommelvuur wordt dan weer te weinig gedaan. Aardig is dan wel weer het opzetje richting het einde dat een beetje oorlogskenner zal herkennen als de dolkstoot legende.

Het is een heel klein beetje een optel en aftrek som van voors en tegens, maar toch vooral de constatering dat dit het format is van de moderne oorlogsfilm waar snelheid en mooie plaatjes het tempo bepalen. Dit is nog wel het beste te constateren na de scene tussen Paul en de Fransman in de krater, hier een kort moment, in '79 iets dat dag en nacht duurt. Is het erg, nee niet echt. Is de film minder dan de twee anderen? Ja dat wel, maar niet gigantisch. Deze All Quiet voldoet best wel, maar vaart simpelweg zijn eigen koers. Toch zal ik persoonlijk altijd het boek en de twee andere films prefereren, maar dat is sentiment.

Fijn om eens een oorlogsfilm te zien vanuit het Duitse perspectief. De vormgeving is prachtig, de ellende van WOI wordt zeer fraai in beeld gebracht en toch komt de totale zinloosheid van deze oorlog hard binnen. De protagonisten krijgen wel erg weinig achtergrond mee, zodat ze lijken te fungeren als anoniem kanonnenvoer. Interessant verhaallijntje, dat niet in het boek en ook niet in de eerdere verfilmingen zit, zijn de vredesonderhandelingen. Zo wordt het overleven van deze oorlog voor veel soldaten een race tegen de klok.

Was benieuwd naar deze remake van de klassieke roman, eindelijk in de taal van het boek, en hoewel de film visueel soms overdondert is het over de hele linie toch een beetje een teleurstelling. Zo zijn de schrijvers en de regisseur wel erg los omgesprongen met het bronmateriaal en wordt het opleidingsgedeelte weggelaten. Spijtig want tijdens de militaire training worden de verschillende karakters gesmeed en door dat nu weg te laten bleven de kameraden van Paul vrij anoniem. Maar dat zal ook de bedoeling zijn geweest wellicht, getuige de openingsscène: soldaten zijn anoniem kanonnenvoer, inwisselbaar, en zo leken de machthebbers hun manschappen ook te beschouwen. Maar het bij-effect is dus wel dat ik me als kijker minder verbonden voelde met de verschrikkingen die de soldaten moeten doorstaan. Moet ook zeggen dat ik de acteurs die de vrienden gestalte gaven niet zo best vond.

Visueel is het zoals gezegd overtuigend, met scenes van slagvelden zoals ik die vooraf ook in 1917 had verwacht. Het één op één gevecht, wat wel uit het boek komt, is een sleutelscène. Eindelijk ziet Paul het gezicht van de vijand, en die blijkt er niet heel anders uit te zien dan zijn kameraden. Jammer genoeg heeft hij op het eind nog meer van die knokmomenten zodat de impact een beetje verloren gaat, en dat is misschien dan toch een kritiekpunt dat er soms geen maat gehouden wordt met het tonen van al het geweld. Bovendien: de oorlog was volgens Remarque ook voor een groot deel wachten, dagen van verveling, geteisterd door honger en luizen, en met een steen in de maag omdat elk moment de hel kan losbarsten. Dat kwam in de film niet echt terug.

Muziek vond ik niet zo sterk. Ik houd best van experimentele, industriële soundtracks maar ik vond deze niet erg geslaagd. De film is dat uiteindelijk wel omdat er toch voldoende sterke punten zijn, maar het is niet de definitieve WO1-film geworden.

Ook mij doet deze film denken aan 1917. Niet enkel door het onderwerp maar ook het hoog realiteitsgehalte, de kalme vertelwijze, de loopgraven en de sterke beeldvorming. Deze keer wordt het verhaal verteld vanuit het standpunt van de moffen. Aangrijpend, expliciet geweld, de zinloosheid van oorlog, het lijden van vooral jonge mannen die de dood worden ingejaagd terwijl de machthebbers, die zelf veilig ver van het front zitten, beslissen over leven en dood. Mooie troosteloze beelden ook! Maar deze film duurt wat te lang en er wordt soms oeverloos gezwansd (vooral in het eerste deel). En de soms luide, moderne muziek (of geluidseffecten) vind ik niet helemaal passen bij een film over WOI. Deze film hoor je natuurlijk in het Duits te bekijken, niet in de Engelse versie.

Een groep bevriende Duitse studenten meldt zich na een vurig pleidooi van hun professor aan bij het leger aan het begin van De Eerste Wereldoorlog. De jongens ontdekken al snel dat het niet zo glorieus of romantisch is als ze zich hadden voorgesteld. Derde grootschalige verfilming van de beroemde pacifistische roman van Erich Maria Remarque is goed geregisseerd en schitterend in beeld gebracht door James Friend en heeft ontegenzeggelijk sterke momenten, vooral in het laatste kwart wanneer tanks en vlammenwerpers opdoemen op het slagveld. Het scenario van Edward Berger, Lesley Paterson en Ian Stokell richt zich teveel op de veldslagen en de scènes waarin de Duitse diplomaat Matthias Erzberg [Daniel Brühl] onderhandelt met de Franse generaal Ferdinand Foch [Thibault de Montalembert] zijn volstrekt overbodig. Mist de humor en emotionele diepgang van de klassieker uit 1930 en komt inhoudelijk uiteindelijk niet verder dan het cliché van oorlog net een hel is. Hoofdpersoon Paul Bäumer [Felix Kammerer] lijkt op den duur net op het monster van Frankenstein. Goed gemaakt, maar dramatisch onvoldoende succesvol.

In 1929 schreef Erich Maria Remarque zijn anti-oorlogsroman, deels gebaseerd op zijn eigen ervaringen aan het front tijdens de Eerste Wereldoorlog, deels op de verhalen van lotgenoten in het militaire hospitaal in Duisburg. Regisseur Edward Berger vertaalt het boek in een rauwe en grauwe film, die de zinloosheid van oorlog voeren centraal stelt. Wat dat betreft komt hij dicht in de buurt van wat Remarque met zijn roman beoogde. Als schouwspel is het allesbehalve een genot, maar dat verwachtte ik al na het zien (vele jaren geleden) van de illustere voorganger van deze film: All Quiet on the Western Front van Lewis Milestone uit 1930.

Hoe verbeeld je een verschrikking zo groot dat er nauwelijks taal voor bestaat, laat staan beelden? Hoe giet je de gruwel, de horror, het verbijsterend zinloze geweld waaraan miljoenen onschuldigen gestorven zijn in een roman, een film, een verhaal dat verteerbaar blijft? Het is de vraag waar Erich Maria Remarque mee worstelde toen hij ‘Im Westen Nichts Neues’ schreef, en aan alles is voelbaar dat ook Edward Berger dit onverfilmbaar geachte boek niet zomaar naar het witte doek kon of wilde vertalen.

Niet voor niets opent zijn film met ingedommelde landschappen, die stille getuigen blijken van de verschrikkingen die zullen volgen. Ook dit vredige decor valt immers ten prooi aan de hoogmoed van enkele wereldvreemde, theeslurpende snobs die zich in hun ivoren toren al lang niets meer bij het slagveld kunnen voorstellen. Leraars goochelen met woorden als moed en eer, officieren dromen vanuit hun veilige onderkomen van heldenmoed en de geschiedenisboeken, terwijl hoogwaardigheidsbekleders over punten en komma’s struikelen – nietsontziend toont Berger het contrast tussen een gefrustreerde politiek-economische elite en het bloed dat die elite op het offerblok van de loopgraven laat vloeien. Bijtend is het, ondragelijk haast, en in zijn abstractie ook een waarschuwing voor de wereld vandaag: als de sociale ongelijkheid té groot wordt, zijn ook de wandaden niet meer in proportie…

Nauwelijks laat Berger muziek toe, wel dreunen en tromgeroffel. In de werkelijkheid van ‘Im Westen Nichts Neues’ heeft schoonheid namelijk afgedaan. Precies zo vertelt de cineast Remarque’s roman: quasi fragmentarisch, als een koortsige sequens van weerzinwekkende episodes, zonder dat de toeschouwer de verschillende personages écht kan leren kennen of doorgronden. Daarvoor is het leven immers te fragiel, het geluk ontoereikend, de walging alomtegenwoordig. Zelfs wie het overleeft, kan zich niet verzoenen met de opgelopen wonden. Zelfs wie het meent te zullen overleven, kan zich geen bestaan meer inbeelden buiten de oorlog om. Zelfs wie in de laatste minuten nog het slagveld op moet, ervaart de nabijheid van de dood, die immer om de hoek loert.

Is dat slot, niet bepaald getrouw aan Remarque’s boek als ondergetekende zich goed herinnert, niet al te Hollywoodiaans? In narratief opzicht misschien, doch niet voor wat betreft het effect dat Berger beoogt: de totale verplettering, omdat alle wetmatigheden van de klassieke oorlogsfilm radicaal naar de prullenmand worden verwezen. Geen spatje feel good blijft overeind, in dit oude verhaal dat iedereen al kent nog voor de film begint. En precies dàt is allicht Bergers grootste verdienste: dat hij deze oorlog als het ware heruitvindt, of toch opnieuw weet te verbeelden, als een onheil dat zijn gelijke niet kent – en toch o zo gemakkelijk te voorkomen was, los van enkele idioten die toevallig macht blijken te hebben.

Nie wieder? Dat hangt af van u en ik, en hoe wij onze samenleving (willen) organiseren. Geen slecht memento voor een film die ruim een eeuw teruggaat in de tijd, toch?

3,75*