Three Identical Strangers (2018)

Tijdens zijn eerste dag op college ontdekt Bobby dat hij de dubbelganger is van Eddy Galland, een medestudent. De twee raken meteen bevriend en wanneer hun bizarre verhaal in de krant verschijnt ontdekt David Kellman dat ze allebei zijn dubbelganger zijn! Vanaf hun eerste ontmoeting zijn de drie jongens onafscheidelijk en al snel worden ze een mediasensatie. Hun pleegouders (de jongens zijn alledrie geadopteerd) vragen zich af waarom deze drieling is opgesplitst. De zoektocht naar het antwoord onthult een duistere geschiedenis die veel verder gaat dan de trailer doet vermoeden. Qua vorm is dit een vrij traditionele documentaire met veel pratende hoofden afgewisseld met archiefmateriaal, maar regisseur slaagde er gelukkig in om twee sleutelfiguren voor de camera te krijgen wiens verontrustende getuigenissen de grootste meerwaarde zijn voor deze documentaire: Lawrence Perlman, één van de psychologen die enige tijd deelnam aan het psychologische onderzoek waaraan de drie jongens werden onderworpen en Natasha Josefowitz die in de jaren '50 en '60 de vaste assistent was van psycholoog Peter Neubauer, de in 2008 overleden hoofdrolspeler in dit tragische mysterie.

(sorry dat het stuk zo lang is geworden maar ik wilde proberen wat context bij het onderwerp te geven)

Iedereen die wel eens iets over psychologie heeft gelezen weet dat het nature/nurture-vraagstuk zo’n beetje de kern van deze wetenschap vormt en dat eeneïge tweelingen, die genetisch identiek zijn maar een verschillende opvoeding of omgeving kunnen kennen, de ideale mogelijkheid vormen om het vraagstuk op te lossen. Dus dan kun je al raden waar deze documentaire over gaat als je ervan hoort, temeer nu het vraagstuk met name in de jaren ’60 praktisch iedereen bezighield zodat het eigenlijk ondenkbaar is dat niemand het experiment toen zou hebben uitgevoerd want toen waren er ook nog geen ethische commissies. Toch weet de film te boeien, want het wordt op een gedramatiseerde wijze verteld waardoor je ook emotioneel betrokken raakt bij de drieling en de ontrafeling van het mysterie. Wel maakt de dramatisering de film erg lang (het verhaal van de jongens in een gemiddeld psychologieboek zal nog geen pagina tekst bevatten).

In die tijd was overigens het ideologisch gedreven geloof dat alles nurture is dominant: iedereen die anders meende werd onmiddellijk in de nazi-hoek gezet (Buikhuisen kan daar over mee praten). Dat maakt het misschien extra pikant dat een joodse organisatie het experiment daadwerkelijk uitvoerde, maar ideologisch is de kwestie sowieso complex want juist de joodse filosofie heeft altijd sterk geneigd naar (biologische) determinatie van de Bijbelse zondeval tot Spinoza en Freud (waartegen de nazi’s zich ten dele juist keerden). Het experiment vond ook plaats binnen een psychoanalytische context waarin Freud eerder al leerde dat wij geen vrije wil hebben maar dat ons gedrag wordt gedreven door onbewuste psychische processen. In ieder geval is het pikant dat de drieling zelf het experiment van de joodse organisatie als nazipraktijken duidt omdat het met mensen experimenteert alsof het laboratoriumratten zijn. Die vergelijking vind ik wat cru maar ongetwijfeld zou nu zo’n experiment waarbij meerlingen als baby worden gescheiden niet meer door de ethische commissie komen. Een schokkender experiment uit die tijd vind ik bv. het jongetje dat zijn penis verloor bij een besnijdenis en toen op advies van pschologen als meisje werd opgevoed vanuit het geloof dat alles en dus ook ‘gender’ nurture is zodat als je een jongen opvoedt als een meisje hij vanzelf een meisje wordt (die jongen pleegde later zelfmoord waarmee denk ik het ongelijk van de psychologen wordt aangetoond). Overigens, het joodse instituut zou de studie en haar resultaten tot 2066 geheim hebben willen houden om de betrokken, gesepareerde meerlingen te beschermen vanuit de gedachte ‘wat niet weet wat niet deert’ (maar vanwege de film mogen Bobby en David nu toch de studie deels inzien).

Vanwege de geheimhouding blijven zowel de doelen als de resultaten van de studie schimmig. Wat zeker lijkt is dat men meerlingen scheidde om ze bij ouders met een verschillende opvoedingsstijl te plaatsen zodat het effect van verschillende opvoedingsstijlen duidelijk wordt. Mogelijk werden ze ook bewust in verschillende milieus of klassen geplaatst om het effect van die omgeving te bestuderen; de intrigerende Up-serie met kinderen in Engeland waar de klasseverschillen nog groot zijn is in wezen dat laatste experiment dat niet toevallig ook in de jaren ’60 van start ging vanwege de nature/nurture-discussie. De film werpt ook de vraag op of de onderzoekers wilden onderzoeken of geestesziekten een product van de genen of van de omgeving zijn, omdat veel kinderen en wellicht ook hun biologische ouders psychische problemen hadden en omdat de bedenker en leider van het onderzoek een psychiater was, maar daarvoor blijkt toch weinig bewijs en wordt door een medewerker van het instituut ook ontkend. Dat veel kinderen psychische problemen blijken te hebben kan denk ik ook worden verklaard doordat ze alle adoptiekinderen zijn waarvan bekend is dat die veel vaker probleemgedrag vertonen. En wellicht kan ook de scheiding van elkaar als baby’s een onbewust trauma hebben veroorzaakt; in ieder geval zal de studie niets over de vraag naar de erfelijkheid van geestesziektes kunnen zeggen omdat de onderzoekers zelf hebben ingegrepen waardoor nature en nurture niet meer te scheiden zijn (en omdat juist de psychoanalytici van mening zijn dat alles het product is van ervaringen in de jongste kindertijd). De film trekt een andere conclusie: dat het ene kind grotere psychische problemen krijgt dan het andere kind laat zien dat uiteindelijk opvoeding doorslaggevend is (de erfelijkheid zou alleen maar ‘oppervlakkige’ overeenkomsten voortbrengen zoals uiterlijk, maniertjes en interesses). Daarin laat de film toch weer de ‘politiek correcte’ opvatting zien dat omgeving moet domineren over natuur...

Overigens, in de wetenschap is er inmiddels algemene consensus dat wij als individuen het product zijn van zowel genen als omgeving. Wellicht dat het erop neerkomt dat de genen ons naar bepaalde zaken doen neigen en het spectrum van onze mogelijkheden afbakenen maar dat de omgeving bepaalt wat het uiteindelijk wordt. Zoals in de film wordt gezegd: de genen laten ons in een bepaalde richting drijven maar dat wil niet zeggen dat ze onze (lots)bestemming bepalen (dat wat doet denken aan Leibniz’s metafoor van de bootjes op een stroming). Dit lijkt ook sterk op neurowetenschappelijk onderzoek naar de vrije wil waaruit blijkt dat ons gedrag wordt ingegeven door onbewuste processen maar dat we de zo onbewust gestarte handeling wel kunen stoppen. En inmiddels weten we ook dat genen zelf door de omgeving kunnen worden aan- of uitgezet waarmee genen en omgeving onscheidbaar zijn.

De film zelf behelst niet zozeer deze wetenschappelijke of filosofische discussie maar is een mooi en meeslepend drama over een ‘bizar’ experiment. Het is makkelijk in te zien waarom de documentaire een groot succes in de VS was en dat waarschijnlijk hier ook wordt. Het eerste deel is een vrolijke feelgoodfilm over de hereniging van broers (waarbij je meeleeft met de ‘surreële’ ervaring als je opeens je dubbelganger ontmoet) en het tweede deel wil de schaduwzijde van het experiment tonen – met de verdachte geheimhouding van het experiment als uitdrukkelijke donkere wolk die vanaf het begin over het feest hangt – en vond ik wat minder en iets te lang, maar al met al heb ik erg genoten.

Ben echt geen grote docu fan, maar vond dit wel erg sterk. En vind het dan ook wel prettig dat het in een traditionele manier in elkaar is gezet. Ontzettend intrigerend onderwerp en mooi verteld. Te bizar voor woorden eigenlijk. Soms misschien wat dik aangezet met de muziek. Maar al bij al een bijzonder mooi en tragisch verhaal.

4*

Wat een schokkend en bizar verhaal. Het kon mij wel boeien en ik vind het zeker een goed onderwerp voor een documentaire. De film heeft twee kanten. Enerzijds is het leuk om de drieling bij elkaar te zien, zowel hun gelijkenissen qua uiterlijk als qua gedrag, en de band die ze met elkaar hadden. Anderzijds schuilt er een onthutsend verhaal achter hun scheiding na de geboorte en de adoptie. De film wist mij te raken en het zit wat mij betreft goed in elkaar qua montage en vertellingen. Het geeft stof om over na te denken. Wel moet ik zeggen dat ik het bij documentaires waarin zoveel gepraat wordt en je zoveel informatie over je heen krijgt, na verloop van tijd vaak wat lastiger vind om mijn hoofd erbij te houden. Langer dan 96 minuten hoefde het van mij dus niet te duren. Wel de moeite waard. 3,5*

Uitstekende documentaire over drie tienerjongens, die elkaar niet kennen en erachter komen dat ze een drieling zijn. Absoluut een bijzonder verhaal dat interessant is op meerdere niveaus (ook al gaat het niet echt de diepte in bij sommige aspecten). Goed gemonteerd waarbij sommige beelden herhaald worden, maar waarbij je er iedere keer met een andere blik naar kijkt.

Verbazend toch dit verhaal waarbij het toeval een identieke drieling, afzonderlijk grootgebracht bij adoptie-ouders, samenbrengt en even verbazend is het te vernemen dat de scheiding en de keuze en de samenstelling van het adoptiegezin het voorwerp uitmaakt van gepland researchwerk.
Spijtig dat er in het slot weinig concreet wordt onthuld tenzij dat naast de natuur, ook opvoeding en omgeving, minstens even bepalend zijn voor de verdere levensloop., maar dat wist ik al lang.

Fascinerende documentaire over drie jongens die in het New York van 1980 per ongeluk ontdekken dat ze een identieke drieling zijn, gescheiden bij de geboorte. Het vrolijke begin maakt al snel plaats voor iets meer sinisters, wanneer blijkt dat er heel wat meer aan de hand is. Dit ongelooflijke en niet zelden tragische verhaal ontvouwt zich als een thriller, boordevol bizarre ontwikkelingen en onverwachte wendingen. Stranger than fiction, noem je zoiets.

Toch knap hoe 'Three Identical Strangers' (2018) je verleidt met een luchtig feelgood-verhaaltje en dan opeens een immens duistere afslag neemt. De documentaire roept daarbij ook sterke vragen op over tweelingonderzoek en eugenetica. Hoe ver mogen wetenschappers gaan om kennis te vergaren? En wat als onethische praktijken wel degelijk onschatbare informatie opleveren?