Song to Song (2017)

Ferdydurke ik zie die woordspeling zelf wel, maar kan uiteraard niet 'aantonen' dat Malick zo concreet stuurt in een film die van impressies aaneen hangt. Wat mij betreft had de man ons echter geen grotere gunst kunnen bewijzen Welke andere regisseur slaagt er in om alles te stoppen in een film die de potentie heeft nergens over te gaan? Met die paradox in m'n achterhoofd kan ik blijven kijken - en interpreteren.

Ik word trouwens zeeziek van die trailer, maar goed...

De cirkel is rond!

In welke zin?

De trailer met muziek van Del Shannon is geweldig. Zit de film vol met dit soort heerlijke oldies? Dan een must voor mij, deze nieuwe Malick.

Dat nummer van Del Shannon is inderdaad te gek. Zitten nog een paar oldies in maar verwacht daar niet te veel van. Runaway is wel een hoogtepuntje. Check anders even de playlist op Spotify, lekker diverse soundtrack.

jawadde

Dat zijn de meeste cirkels, wat is precies je punt?

Malick heeft het in al zijn films o.a. over de lusten / verleidingen van satan echter laat hij nu pas echt zien hoe hij te werk gaat. In de 'vorm' van Michael Fassbender.

Eerlijk: dat klinkt best tof.

Wat dat betreft zijn er wel meerdere cirkels rondgekomen: Gosling die terugkomt bij z'n vader, maar vooral weer in de boom klimt die uiteraard sterk deed denken aan TTOL. Er waren wel meer zaken die sterk terugwezen naar de vorige drie films, maar zou het zo gauw niet meer uit m'n hoofd weten.

Ja, klopt. Ik merkte aan alles dat dit een 'afsluitfilm' is van een bepaalde periode in zijn leven. Volgens mij gaat Radegund een mystieke film worden.

Die is sterk had ik gemist, maar daardoor nu alweer de neiging te herzien

Überhaupt zit er (nog) meer/moet er nog meer zitten achter de relaties die de hoofdpersonen in deze film met hun vader en/of moeder onderhouden.

Sjongejonge, draait hier weer op onmogelijkste tijd (21.30-24u) in lulligste zaaltje van t complex.

Lijkt me nou juist een ideale tijd. Ik zou gelijk gaan, maar hij draait hier helaas niet.

Interessant. Beide verschijnselen als zodanig gemist, moet ik bekennen. Dus of één en ander jouw conclusie rechtvaardigt, weet ik niet. Ga ik t.z.t. nog eens nader bekijken.

Mm, wellicht interessant om volgende keer beter op te letten idd. Voor mijn gevoel was het de relatie zoals we die kennen uit Knight of Cups en The Tree of Life. Een uiterst moeizame relatie met de vader (overheersend en veeleisend) en een vooral liefdevolle relatie met de moeder (mededogen & liefde).

Zowel Gosling en Mara lijken op z'n minst een wat gereserveerde houding te hebben ten opzichte van hun vader, terwijl de moeder van Portman vooral heel warm is (maar herinner me met name Gosling en z'n vader, de andere twee wat minder).

Wat ik me nog afvraag: vinden jullie het einde niet een beetje bespottelijk? De omslag naar de nieuwe baan van Gosling deed mij toch wel erg geforceerd aan, en vond het nogal een zwakte bod.

Voor mij voelde het einde inderdaad wat richtingloos en onvoltooid, maar dat sluit tegelijk ook wel weer aan bij het 'verhaal' dat Malick hier wil vertellen: StS is een neerslag van het leven zelf, waar closure ook maar al te vaak ontbreekt.

Interview:

Okee, okee...

Kan hierbij overigens een gevoel van teleurstelling niet helemaal onderdrukken. Maar we gaan het nog eens zien.

Die recensent heeft een paar zinnen van jou gepikt, Verhoeven

Waarom teleurgesteld?

Omdat je je kunt afvragen of de personages van Gosling en Fassbender wel 'sterk' genoeg zijn om zulke cultureel zwaarbeladen figuren als Faust en Lucifer te dragen. Ik ben vooralsnog geneigd om te zeggen van niet.

Of 'sterk' is het woord misschien niet; 'passend'? De setting is in principe passend, maar voor mijn gevoel vergt zulk symbolisch zwaar geschut een andere, diepere uitwerking van karakters dan zoals Malick dat doorgaans doet.

Het metafysische fundament in Malicks films

The Tree of Life kwam kort na het schrijven van mijn bachelorscriptie uit. Mijn bachelorscriptie ging over de begrippen ‘eigenlijkheid’ en ‘oneigenlijkheid’ bij Heidegger en waarom ze niet hetzelfde zijn als ‘authenticiteit’ en ‘inauthenticiteit’. Ik baseerde me voor mijn scriptie op Sein und Zeit, het hoofdwerk en misschien wel het belangrijkste filosofische werk van de twintigste eeuw door Martin Heidegger. Toen ik enkele maanden na het afronden van mijn scriptie The Tree of Life zag was ik verbijsterd (op een positieve manier). Dit was precies Heideggers metafysica zoals ik die geleerd had uit Sein und Zeit, maar dan in een film gevat.

Ik heb de afgelopen jaren heel veel christelijke interpretaties gelezen over het werk van Malick, en ja, zijn films (en dan met name zijn werk vanaf The Tree of Life) zijn inderdaad doorspekt met christelijke symboliek en andersoortige verwijzingen naar het christelijk geloof. Maar ik geloof dat de amorele, areligieuze analyse van het mens-zijn door Heidegger minstens zo zichtbaar is in zijn films en het is precies in de manier waarop hij Heideggers analyse toont dat hij voor mij een van de meest unieke regisseurs is die ik ken.

Het Erzijn

Vóór Heidegger ging eigenlijk iedere filosoof uit van het bestaan van een kloof tussen het denkend subject en de wereld om hem heen. Het subject en de wereld zijn volgens de moderne filosofie twee entiteiten die weliswaar (volgens sommige filosofen) op elkaar inwerken, maar tevens ook gescheiden van elkaar bestaan. Ergens houdt het subject op en begint de wereld, en andersom. Maar volgens Heidegger bestaat er helemaal geen aanwijsbare grens tussen subject en wereld. Hij spreekt niet meer van een denkend subject, maar van een Erzijn. Dit Erzijn kan niet los gezien worden van de wereld en de mensen om hem heen. Om het heel zwart-wit te stellen: filosofen voor Heidegger beweren dat de buitenwereld niet meer bestaat als ik mezelf opsluit in mijn appartement om dit stukje te schrijven; dat de buitenwereld geen invloed meer op mij heeft en dat ik geen invloed meer heb op de buitenwereld. Heidegger zegt echter dat we nooit kunnen ontsnappen aan die buitenwereld. We blijven altijd verbonden aan de wereld en aan anderen, te allen tijden hebben wij invloed op de wereld en de wereld op ons, ook al kiezen we ervoor om als kluizenaar te leven of om te vluchten naar Mars om daar een nieuwe beschaving op te bouwen. We moeten ons op ieder moment verhouden tot de wereld om ons heen, wat voor keuze we daar ook in maken en of we dat nou willen of niet.

In Malicks films hebben Heideggers concepten van ‘wereld’ en ‘Erzijn’ een heel duidelijke plek gekregen. We zien niet louter de personages, maar de hele leefwereld van de personages. Na het zien van zijn films kennen we niet alleen het personage door de persoonlijke eigenschappen die Malick ons toont, maar we kennen ook zijn of haar huis, we kennen de mensen die hij of zij om zich heen heeft, we kennen de straat waarin het personage woont, we kennen de plek waar hij of zij werkt, we kennen het natuurschoon waar het personage zich in terugtrekt: kortom: we kennen vele aspecten van de wereld van het Erzijn, in ieder geval al die aspecten die belangrijk zijn voor het verhaal dat Malick wil vertellen (maar de wereld volgens de definitie van Heidegger omvat natuurlijk nog veel en veel meer plekken en mensen dan je in een film kunt laten zien).

Geworpenheid en de dood

We moeten ons dus altijd, op ieder moment, tot de wereld verhouden. En omdat we ons tot de wereld moeten verhouden, moeten we ons ook altijd op ieder moment tot onszelf verhouden (want mijn eigen zijn is niet los te zien van met anderen in een wereld te zijn). Ik ben altijd op een plek, met mijn lichaam, mijn gedachten, met mijzelf. Ik ben de enige die altijd met mezelf is en ik ben dan ook uiteindelijk altijd de enige persoon die ervoor kan kiezen om mij op een andere manier tot mijn leven te verhouden. Als ik iets wil veranderen, dan ben ik de enige die die verandering teweeg kan brengen.

Welnu, we hebben heel veel te kiezen in ons dagelijks leven, we kunnen ons leven tot op een bepaalde hoogte ‘ontwerpen’, maar er zijn ook dingen waar we niet voor kunnen kiezen.Ik heb er niet voor gekozen om op 28 augustus 1989 in Nederland als blanke vrouw geboren te worden. En zo zijn er nog heel veel andere ‘feiten’ die op mij slaan, die bij mij horen en waar ik geen enkele invloed op heb (gehad). Dit noemt Heidegger ‘geworpenheid’, en hij linkt dit aan het verleden. We zijn ongevraagd geworpen in een wereld, en of we nu willen of niet, we zijn altijd genoodzaakt om ons op een bepaalde manier te verhouden tot ons eigen zijn in de wereld. Tevens werken de keuzes die wij maken in ons leven altijd door tot in het heden. Had een bepaalde keuze een goede uitwerking, dan zal ik als ik nu in dezelfde situatie waarschijnlijk dezelfde keuze maken. Op die manier, stelt Heidegger, is het verleden altijd verbonden met het hier en nu.

Het valt mij altijd op dat in de films van Malick bijna iedereen - ook bijpersonages - een geschiedenis hebben. We zien bijna altijd wel flashbacks naar belangrijke momenten uit hun levens, of we horen de personages zelf verwijzen naar belangrijke momenten uit het verleden. De karakters in Malicks films kunnen niet ontsnappen aan hun verleden, net zomin als een ieder ander volgens Heidegger.

Een ander fenomeen dat we niet in de hand hebben, maar dat volgens Heidegger wel een grote invloed op ons leven heeft, is de dood. We weten niet wanneer de dood gaat komen, hoe de dood gaat komen, het enige wat we zeker weten is dat we er ooit niet meer zullen zijn, in ieder geval niet in de hoedanigheid die we kennen. Die kennis vormt ons - net als de kennis van het verleden - in het heden. Alles wat wij op dit moment doen is beïnvloed door onze ervaringen uit het verleden en de kennis dat we doodgaan.

Oneigenlijkheid en eigenlijkheid

Het is echter natuurlijk niet leefbaar om ons de constante tijd ook daadwerkelijk bewust te zijn van de invloed die het verleden en de toekomst op ons hebben. We maken op een dag talloze keuzes, maar we zijn ons volgens Heidegger bijna nooit bewust van de invloeden waar onze keuzes op gebaseerd zijn. We leven ons dagelijjks leven eigenlijk altijd op de automatische piloot, vergetende dat we op ieder moment dood kunnen gaan en dat we gevormd zijn door de inhoud van ons verleden. Heidegger noemt dit ‘oneigenlijkheid’; we vergeten bijna altijd wie we daadwerkelijk zijn. Voor Heidegger is aan deze term echter geen waarde-oordeel verbonden; het is iets wat we allemaal doen, het is iets compleet menselijks; het is zelfs iets wat we nodig hebben om te kunnen overleven. Hoe zou de wereld er immers uitzien als iedereen zich altijd op ieder moment bewust is van zijn/haar geschiedenis en op ieder moment geconfronteerd wordt met zijn/haar eindigheid?

Maar er zijn momenten in ons leven waarop we volledig teruggeworpen worden op onszelf en waarop je je afvraagt of dit het leven is dat je wil leven. Het zijn vaak ingrijpende gebeurtenissen wanneer we met onszelf geconfronteerd worden; het verliezen van een geliefde/familielied, ziek worden, etc. etc. Op dit soort momenten staan we stil bij onszelf en zien we ons verleden en onze toekomst voor wat ze zijn; het is niet gek daarom dat we vaak op dat soort momenten keuzes maken die onze manier van leven verandert. Je wordt geconfronteerd met je eigen eindigheid en verleden en vraagt je eigenlijk af: is het leven wat ik tot nu toe heb geleefd wel zinvol? En zo, nee, wat moet ik doen om mijn leven wel betekenisvol te laten zijn? Dit noemt Heidegger ‘eigenlijk’ leven; je ziet het leven voor wat het is, als een combinatie van verleden, heden en toekomst en dit inzicht stelt je in staat om voor een andere koers te kiezen. Heidegger zegt dat we in het leven maar weinig van dit soort momenten meemaken.

De personages in Malickfilms worden allemaal geconfonteerd met hun eigen zijn en staan wat dat betreft op een kruispunt. In The Thin Red Line zijn het soldaten die in een oorlog geconfronteerd worden met de dood van anderen en daarmee met hun eigen eindigheid, in The Tree of Life is het Sean Penn die op de sterfdag van zijn broertje geconfronteerd wordt met zichzelf, in Song to Song zijn er verschillende personages die zoekende zijn naar een mogelijkheid om hun leven betekenis te geven.

Michael Fassbender is echt een uitzondering in Malicks nieuwere films. Hij is het enige personage dat Malick laat zien dat de hele speelduur ‘oneigenlijk’ door het leven gaat (hij wordt misschien wel op een bepaald moment geconfronteerd met zichzelf, maar probeert dat ook zo snel mogelijk weer te vergeten). En nogmaals; dit is voor Heidegger niet beter of slechter dan ‘eigenlijk’ leven. Het zijn eerder twee kanten van dezelfde medaille: beide maken ons leven tot wat het is; beide maken ons tot mensen.

Een heideggeriaans en christelijk perspectief

Wat mij betreft kunnen het christelijk perspectief en het heideggeriaanse perspectief perfect naast elkaar bestaan. Het christelijke perspectief kan een ethische toevoeging op het heideggeriaanse, metafysische fundament vormen. Ikzelf heb niet het idee dat Malick zelf oordeelt over de personages die hij laat zien en ik denk dan ook niet dat Michael Fassbender per se op een bepaalde manier satan of het slechte/kwade belichaamt.

Toch zijn de christelijke invloeden bij Malick evident en ze zijn zeker niet betekenisloos. Ik zie daarom zijn latere films die op twee verschillende manieren als autobiografie kan zien: op het ene niveau heb je het verhaal over mensen die (nieuwe) betekenis willen geven aan hun leven, en sommige van die personages vertonen grote overeenkomsten met Malick zelf op een bepaald moment in zijn leven. Deze personages zelf zijn echter niet uitgesproken christelijk. Het zijn worstelende mensen, net als jij en ik, die kaas proberen te maken van het leven. Wat ze geloven maakt niet uit, wat ze doen maakt niet uit en wat ze kiezen maakt niet uit. Malick toont zijn verleden en daar valt nu eenmaal niets meer aan te veranderen. Hij toont de feiten zonder te oordelen. Hij toont het menselijk bestaan zoals het nu eenmaal op bepaalde momenten voor iedereen is vanuit een heideggeriaans perspectief.

Op het tweede niveau echter kun je de film zien als een autobiografie in die zin dat Malick door zijn rol als regisseur overduidelijk toont wie hij op dit moment is en blijkbaar is dat een man met een bovenmatige interesse in religie. Ik denk daarom ook dat bijvoorbeeld in Song to Song de verwijzingen ontegenzeggelijk aanwezig zijn, maar geen noodzakelijke voorwaarde zijn om het verhaal op zichzelf te begrijpen. Al die verwijzingen zorgen er niet voor dat je de film beter begrijpt, maar ze zorgen er enkel voor dat je de regisseur beter begrijpt.

Malick zorgt voor een mogelijk ethisch perspectief op de feiten die hij toont, maar hij dringt dit perspectief nooit op aan zijn publiek. Hij laat altijd de ruimte aan de kijker zelf om op eigen manier betekenis te geven aan het getoonde. Of je nou christelijk, heideggeriaan of gewoon een heel normaal persoon bent die niks van hoogdravende analyses moet hebben, of je nou wil of niet, je zult je op een bepaalde manier moeten verhouden tot de films van Malick. En dat kan ik in ieder geval nooit meer doen zonder aan Heideggers Sein und Zeit te denken.

tl;dr: Malick houdt niet alleen van het christendom, maar ook van Heidegger. Kusjes Madelon

Sometimes a movie is just a movie.

kusjes, riesje

Denk je niet dat je hier een wat een geforceerde scheiding maakt tussen christendom en Heidegger? Heidegger was zelfs voorbestemd om priester te worden, en z'n werk is doorspekt met religieuze sympathie (soms via pantheïsme, maar regelmatig via het christendom). Ik zou zelf deze scheiding bij Malick's film niet willen maken: zaken kunnen tegelijkertijd als christelijk en als Heideggeriaans worden opgevat.

(daarnaast zou ik de mengelmoes aan literaire, filosofische, en filmische hints niet in 1 frame willen proppen, maar het gewoon nemen zoals Malick het aan ons toont)

De uiteenzetting van Heidegger's filosofie betrekkende op de films van Malick zou mij moeten overwegen zijn laatste vier films vanaf The Tree of Life nog maar eens te herzien maar dan wel thuis en niét in de bioscoop. Mijn ervaring is dat filosofische films het beste tot zijn recht komen als je ze thuis bekijkt omdat je dan niet gestoord wordt door afkerende geluiden van bezoekers die van filosofie totaal geen kaas gegeten hebben. The Thin Red Line die ik thuis meermalen bekeken heb, heb ik inderdaad ervaren als een existentialistische film waarbij de filosofie van Heidegger en niet te vergeten Kierkegaerd duidelijk naar voren kwam. Voor mij ook zonder meer de beste film van Terence Malick. "Song to Song" daarentegen die ik in de bioscoop gezien heb, heb ik ervaren als een zeer vervelende film waarin ik de filosofie van Heidegger niet bepaald ervoer. Overigens wil ik wat discussie over filosofie in films betreft verder verwijzen naar dit topic MM Filosofie waar ik al menige filosofische uiteenzettingen over films geplaatst heb.

Hear hear