Meshes of the Afternoon (1943)

In Film > Overige films > Meshes of the Afternoon (1943):

Dit is één van de '1001 Movies You Must See Before You Die'. Een Amerikaanse kortfilm die iets meer dan veertien minuten duurt, volledig te bekijken op Youtube. Kies wel een stille versie, want er wordt soms een totaal ongepaste soundtrack op geplakt. Hieronder mijn poging om de film te doorgronden:

Experimentele short met veel hand-held camerawerk, close-ups, POV shots, dutch angles, slow motion en schaduwwerk. Allemaal in functie van het dromerige en onheilspellende thema en de lichaamstaal van actrice en regisseur Maya Deren. Er zijn een aantal objecten en figuren die herhaaldelijk worden afgebeeld, zoals een bloem, een sleutel, een vleesmes, een telefoon, een vrouw die schijnbaar vastzit in een oneindige lus en een soort non/magere hein met een spiegel als gezicht. Op bepaalde momenten verandert de sleutel in een mes en wordt de vrouw aangevallen door ofwel haar dubbelganger ofwel een man. Op het einde lijkt de droom voorbij. De man komt thuis, opent de deur met de sleutel en treft de vrouw dood aan in de zetel. Haar keel lijkt doorgesneden en er liggen glasscherven of de restanten van een gebroken spiegel op de vloer. Okay. Wat betekent dit allemaal?

Ik kreeg het gevoel alsof de vrouw alle controle kwijt was en dat er iets of iemand haar naar het leven stond. Het einde suggereert zelfmoord. Mogelijk zat ze gevangen in een slechte relatie, leed ze aan depressie of een dissociatieve stoornis? Misschien zijn de beelden het gevolg of de creatieve interpretatie van een traumatische ervaring die steeds opnieuw wordt beleefd? Misschien is het sociale commentaar op het patriarchaat dat heerste rond die tijd en werpt het zoals 'Madame Beulet' een feministische blik op de maatschappij? De sleutel zou in dit geval haar gevangenschap kunnen symboliseren. Het is weliswaar bijzonder makkelijk om zaken te 'overanalyseren' en conclusies trekken die helemaal niets ter zake doen.

Ik heb een aantal theorieën gelezen en het wederkerende argument is wel degelijk het doorstaan van een identiteitscrisis, waarbij de vrouw enerzijds gevangen lijkt te zitten in een relatie die verre van ideaal is en anderzijds ontevreden is met haar rol als vrouw in de maatschappij. De bloem staat voor vrouwelijkheid, de sleutel voor controle en het mes voor de wilskracht om rolpatronen te doorbreken.

Is er nog iemand die deze film heeft gezien? Hoe interpreteren jullie de beelden?

Maya Deren en haar tweede echtgenoot namen dit samen op in hun eigen huis. Het origineel was zonder geluid; pas zestien jaar later werd een soundtrack toegevoegd door haar derde echtgenoot. Dat Deren een achtergrond als danseres en choreografe had, is duidelijk te merken aan haar manier van bewegen en ensceneren. Het heeft wat van modern ballet. De stijl is surrealistisch: beïnvloed door Buñuel, met gebruik van droombeelden en vrije associatie.

De openingsscène introduceert verschillende elementen die later terugkeren in haar droom. Een roos kan symbool staan voor liefde, maar kan ook op een graf gelegd worden. Haar silhouet kan haar verborgen, duistere kant symboliseren. Een sleutel kan duiden op toegang tot haar onderbewustzijn; een spiegel op introspectie. In de scène met de dubbelgangers ziet ze zichzelf tegelijk als dader en als slachtoffer. Mogelijk had ze een onderbewust verlangen om aan een verstikkend huwelijk te ontsnappen.

De Oekraïens-Amerikaanse jodin verzette zich echter tegen een symbolistische interpretatie. Aan de basis lag een intuïtieve, vrije associatie van beelden. Na een close-up van een oog volgt een rond venster. Een sleutel kan veranderen in een mes, want dat zijn twee metalen voorwerpen met een gelijkaardige vorm. Opvallend is de subjectieve cameravoering, die haar vertekende waarneming toont. Een wankele camera creëert het gevoel dat ze slaapdronken is tijdens het beklimmen van een trap. Het is een gelaagd, experimenteel kunstwerk dat gezien de korte speelduur probleemloos de aandacht vasthoudt.

Altijd fijn om je bijdragen bij zulke films te lezen, Dievegge.