The Innocents (1961)

Prachtige film met lekker uitbundige fotografie en een prachtrol van Kerr. Prachtige fotografie die van een paradijs een kwaadaardige plaats maken. Fijne timing die alles in verbinding houdt met de werkelijkheid, maar toch is alles net uit evenwicht. Maar is dat Kerrs blik of de objectieve waarheid? Een film die veel invloed had. Heb ervan genoten.

Spookhuisfilms. Het is een subgenre waar ik niet echt hoog mee oploop. De meeste van deze films hebben hetzelfde verloop en grote verrassingen zitten er vaak niet in. Dat is iets waar deze The Innocents ook last van heeft, maar gezien de leeftijd van deze film kan ik dat beter plaatsen. Hier zijn het twee kinderen die bezeten zijn door twee overleden bediendes die op die manier hun relatie kunnen voortzetten. Qua plot is het weinig bijzonders waardoor het einde van vrij ver voorspelbaar is.

Voor de echte schrikmomenten hoef je deze film niet op te zetten. Er zit 1 sterk schrikmoment in wanneer de geest van Quint op het balkon toestapt naar Miss Giddens. Heerlijk schrikmoment wanneer zijn gezicht aan het raam verschijnt. Zijn geliefde, Miss Jessel verschijnt een aantal keren tussen het riet of achter het bureau, maar echt eng waren deze momenten niet.

The Innocents moet het vooral hebben van andere zaken zoals het gekraak en de stemmen in het huis, het creepy kinderliedje en het goede acteerwerk van Deborah Kerr en de kinderen die op bepaalde momenten best eng uit de hoek komen door zich volwassen te gedragen.

2.5*

Een playboy is door een overlijden tegen zijn zin voogd geworden van zijn neefje Miles (Martin Stephens) en nichtje Flora (Pamela Franklin). Hij heeft ze geparkeerd op zijn buitenhuis in het plaatsje Bly, terwijl hij zelf zijn jetsetleven in Londen en andere steden blijft leven. Hij huurt miss Giddens (Deborah Kerr) in als gouvernante, met als opdracht hem vooral nooit te storen. Er was ook iets met de vorige gouvernante, maar dat vindt ze wel uit. Dat buitenhuis blijkt een enorm landhuis en waar behalve de kinderen en miss Giddens alleen wat ander personeel is, waaronder huishoudster mrs. Grose (Megs Jenkins), het enige andere personeelslid dat we in de film te zien krijgen. Al bij aankomst blijkt er een erg raar sfeertje te hangen. Die vorige gouvernante blijkt een onstuimige relatie (misbruik of sadomasochisme?) met een ander personeelslid, Quint, te hebben gehad en beiden zijn op mysterieuze wijze overleden. Miss Giddens denkt dat ze nog rondspoken in Bly, maar misschien zijn het wel de onderdrukte verlangens van deze domineesdochter, opgegroeid in "a house too small for secrets", die naar boven komen bij de verhalen over het onstuimige liefdesleven van haar voorganger. Of, dat is de meest duistere interpretatie, houdt ze te veel van kinderen? Een verklaring die wordt gevoed door dat moment, maar ook haar openingszinnen:

All I want to do is save the children, not destroy them. More than anything, I love children. More than anything. They need affection. Love. Someone who will belong to them, and to whom they will belong.

The Innocents is een vaste bewoner van lijstjes van beste horrorfilms allertijden, maar om de een of andere reden ook een vaste bewoner van "not available on any services", terwijl het gewoon een 20th Century Fox film is. Dus een buitenkansje dat De Uitkijk de film nu vertoont, waarschijnlijk gewoon vanaf de Criterion release. En de nieuwe stoelen zijn eindelijk gearriveerd in De Uitkijk, dus je kunt weer overal zitten. Er zijn nu zelfs bekerhouders!

De film is gebaseerd op de klassieke gothic horrornovelle The Turning of the Screw van Henry James. Daar werd een succesvol toneelstuk van gemaakt onder de titel The Innocents, waar deze film een adaptatie van zou zijn. Alleen ging dat toneelstuk recht vooruit voor de film als spookverhaal, terwijl regisseur Jack Clayton juist zo mooi vond dat het verhaal ook kan worden geïnterpreteerd als een verhaal over gek worden van onderdrukte seksuele verlangens in Victoriaans Engeland. Nou kende Clayton Truman Capote van een eerder project en die heeft even drie weken pauze genomen van het schrijven van niets minder dan In Cold Blood om alles even zo dubbelzinnig mogelijk te maken. Dus is de in topvorm verkerende Capote eens helemaal los gegaan, met als resultaat een meesterwerk van Freudiaanse psychoseksuele horror.

Mrs. Grose: A person ought to keep quiet about it.

Miss Giddens: You must tell me.

Mrs. Grose: Oh, miss, there's things I've seen I... I'm ashamed to say.

Miss Giddens: Go on.

Mrs. Grose: Rooms... used by daylight... as though they were dark woods.

Miss Giddens: They didn't care that you saw them? And the children?

Mrs. Grose: I can't say, miss. I... I don't know what the children saw. But they used to follow Quint and Miss Jessel, trailing along behind, hand in hand, whispering. There was too much whispering in this house, miss.

Miss Giddens: Oh, yes, I can imagine. Yes, I can imagine what sort of things they whispered about. Quint, Miles. I can hear them together.

Een nogal literaire film dus. Meestal is het een kleine ergernis al een film zonder ondertitels wordt vertoond, maar hier was het eigenlijk wel goed. Zo een zinnetje als "A person ought to keep quiet about it" alleen al, probeer de lading daarvan maar eens goed te vangen in een ondertitel ("Van zulke dingen spreekt men niet"?)

Maar The Innocents is visueel ook gewoon een feest. Clayton en 2-voudige Oscar-winnende DP Freddie Francis gebruiken zwart-wit cinematografie precies zoals je dat wilt in een spookhuisfilm: veel flikkerende kaarsen, schaduwen die over gezichten vallen en ramen waarachter schaduwen bewegen. Ook is er heel vet gebruik van dingen als deep focus en aparte composities, zoals hier.

De film was ook één van de eerste die elektronische geluiden op de soundtrack gebruikte, van pionier Daphne Oram. Over haar vond ik dit filmpje, dat niet echt heel veel met de film te maken heeft, maar te leuk is om niet te gebruiken:

En dan maken de acteurs het af. Stephens en Franklin zijn allebei doodeng. Franklin kan dan ook nog gillen dat het door merg en been gaat, terwijl Stephens uitblinkt in sinistere dubbelzinnigheid. Maar dit is toch echt de film van Deborah Kerr. 14 jaar nadat ze de hoofdrol speelde in dat andere meesterwerk van onderdrukte seksuele verlangens, Black Narcissus, laat Kerr hier weer eens zien waarom ze zes keer werd genomineerd voor de Oscar (en nooit won, boe!). Ze straalt zowel kwetsbaarheid als intelligentie en determinatie uit. En ze zit in bijna elke scene.

Deze film, met zijn literaire script en waarin geen druppel bloed vloeit, is ongeveer het tegenovergestelde van de tieten-en-goor-slasher die toch een beetje het idee van horror is geworden. Maar hij is er zeker niet minder eng om - ook nu nog - en de seksuele spanning is 100x zo hoog als in die films.

(Gezien in De Uitkijk)

Deze gotische psychologische horrorfilm naar een boek The Turn of a Screw van Henry James uit 1898 zowaar, uitgewerkt door William Archibald in een Broadway-toneelstuk in 1950 en geadapteerd door Truman Capote voor deze film werd me voorgeschoteld op YouTube en dus maar eens gekeken. Dit heb ik me niet beklaagd, al had ik de hele film wel nogal het gevoel dat er nog wat meer zou komen, en bleef ik daarrond wel wat op m'n honger zitten.

The Others (2001) leunt er wat mij betreft overigens dicht bij aan, alleen is het bij The Innocents niet duidelijk of er effectief sprake is van bezeten kinderen, of de gouvernante zelf waanbeelden heeft? Mogelijks door onderdrukte verlangens zoals je in vorig bericht kan lezen, al had ik dit zelf er niet uit gehaald, dien ik eerlijk te bekennen. Het wat open einde dat je zelf kan en mag invullen gezien de ambiguïteit, vind ik er wel zalig aan. Echt zodanig goed zelfs dat het de film in retrospectief meteen een heel stuk opwaardeert.

Tien jaar later zag een prequel The Nightcomers (1971) met Marlon Brando en Stephanie Beacham het levenslicht, maar deze film behaalde helaas niet hetzelfde niveau. De synopsis van die film laat zich alleszins als volgt lezen: "Na een dodelijk ongeluk van hun ouders worden Flora en Miles toevertrouwd aan de zorgen van een jonge, charmante gouvernante, een oudere huishoudster en een ongehuwde huisknecht. Deze laatste verbergt achter een vrolijk innemend gezicht, een duivels brein dat maar op één ding uit is: genot. Ongemerkt beïnvloedt hij het hele huishouden. Hij verleidt de gouvernante, die voor zijn schijnbaar onschuldige charmes valt en de kinderen maakt hij deelgenoot in vreemde spelletjes. Langzaam krijgt hij allen in zijn macht. Dat leidt onherroepelijk tot een situatie waarin geen enkele weg meer terug is."

Overigens nog enkele markante feiten:
- Capote schreef terzelfdertijd aan In Cold Blood, een verhaal over een gezin dat wordt uitgemoord door twee koelbloedige vrijgelaten oplichters, enkele jaren later verfilmd: In Cold Blood (1967).
- De kinderen kregen van de regisseur het script niet te lezen, omwille van de donkere seksuele materie waarin de film baadt.
- Bij aanvang wanneer je de oom nog even ziet gaat het in gesprek met de gouvernante nogal over (de kracht) van verbeelding.
- De film bewoog Kate Bush tot de song The Infant Kiss.
- Een stuk van deze film zou ook in de VHS zitten uit de Amerikaanse remake van Ringu, The Ring (2002).
- De film openend met een kleine minuut donker beeld deed in vele filmzalen de projector weer afzetten, denkend dat ze met een technische fout kampten.
- De film speelt ook meesterlijk met muziek, met aparte tonen telkens er iets eigenaardigs kwam.
- Het kindsterretje dat Miles speelt, valt onder meer ook te zien in Village of the Damned (1960) (voordien nog een 7-tal andere) & The Witches (1966), maar hield acteren dan voor bekeken
- Uiteraard ging The Innocents ook in tegen de op dat moment heersende Hammer horrorfilms.