Berlin: Die Sinfonie der Großstadt (1927)

De film is gewoon erg bijzonder, enkel een beetje raar. Hij is duidelijk opgevat als 'Sinfonie einer Grossstadt', wat je te zien krijgt is een montage van beelden van één dag in Berlijn, van de aankomst van de treinen vol arbeiders 's morgens tot het uitgaansleven 's avonds. Het doet misschien wel wat denken aan Koyaanisqatsi, maar dan niet versneld, maar wel zo dat beelden van dagelijkse taferelen zo worden gemonteerd dat het een bijna artistieke abstractie krijgt, temeer omdat het gefilmd is in vrij expressionistisch zwartwit.

De film is raar in die zin dat je kijkt naar een compleet andere wereld: ik denk dat de film ooit gemaakt is om te tonen hoe verschillend het leven in een grootstad is met dat in een gewoon dorpje, zo van kijk eens hoe raar en cool allemaal, en dat effect heeft hij nu opnieuw omdat het nu nog steeds overkomt als een totaal andere wereld dan die waarin wij leven (nogal logisch, er zit 80 jaar tussen), weliswaar ook met hightech en verkeersopstoppingen en zo, maar dan wel hightech met van die gigantische tandwielen en verkeer dat bestaat uit paardenkoetsen. De film zit eigenlijk vol ongelooflijk interessante dingen, maar het wordt zo snel gemonteerd dat je alles maar een paar seconden te zien krijgt. Eigenlijk zit er genoeg stof in de film om honderd uur documentaire te maken of zo, maar omdat alles maar zo kort getoond wordt raak je er een beetje moe van. Maar filmisch is het een pareltje, en hij duurt ook weer niet zo lang dat je het niet overleeft .

Ik zal eerst maar even voortborduren op de muziek-discussie. De enige juiste versie is die van Edmund Meisel, die in samenwerking met regisseur Ruttmann, een symfonische begeleiding in elkaar knutselde, en met een 80-koppig orkest dat ook liet horen tijdens de premiere in 1927. Van dit muziekstuk is alleen maar Meisels piano-stukken + aantekeningen daarop teruggevonden.

Timothy Brock, een van de grootheden van het opnieuw componeren van silent movies, gebruikte het voor zijn score, die tevens in de VS op dvd is uitgekomen.

Aber Deutschland will ja mehr. Dit jaar is het de tachtigste verjaardag van dit opus. De film werd prachtig gerestaureerd, en de soundtrack ook, incl. dat 80-koppig symfonie-orkest.

En dan heb je toch een andere kijkervaring. De muziek is coherent met de beelden. Opzwepend, in slaap soezend, speels, boos, romantisch, you name it.

Walter Ruttmann heeft altijd aangegeven dat hij hevig geinspireerd was door de Russische cineasten, m.n. hun montage-technieken. In Berlin: Die Sinfonie der Großstadt is dit duidelijk terug te vinden. Hij speelt met de kijker, het liefst met haast hypnotiserende beelden, zoals hij al bewees met zijn experimentele animaties Opus I - IV.

Verder dient er verwezen te worden naar het latere Russische meesterwerk Chelovek s Kino-Apparatom dat ongetwijfeld dan weer geinspireerd was door Ruttmanns mijlpaal.

Dat Ruttmann verantwoordelijk was voor het camerawerk van Fritz Lang's Metropolis en de rechterhand was van Leni Riefenstahl tijdens Triumph des Willens verbaast mij niks.

Nu maar hopen dat deze restauratie een dvd-release krijgt. Indrukwekkend, alhoewel de laatste act (het nachtleven) de kracht mist van alle acts daarvoor.

Voor een film als deze kan heb ik veel bewondering. Technisch gezien is de film zeer sterk, en is het totaal niet te zien dat de film uit 1927 komt. Inhoudelijk heb ik relatief weinig op de film aan te merken. Het schetst namelijk een zeer duidelijk tijdsbeeld van de situatie in Berlijn rond die tijd. Helaas komt de film mij zeer steriel en afstandelijk over. Waarschijnlijk is dat ook de bedoeling van de documentaire, maar qua inhoud hoopte ik op iets meer uitdaging. Maar de film viel mij absoluut niet tegen, en vooral op technisch gebied moet de film absoluut gezien worden.

Geweldige film! Ik kan vooral waarderen hoeveel verschillende aspecten van de stad op vaak unieke manier in beeld zijn gebracht. De cameramovements zijn met momenten zeer origineel en zorgen voor soms werkelijk denderende shots. The Man with a Movie Camera schijnt in dit genre dé montage revolutie te zijn geweest maar ik moet zeggen dat deze film ook op dat vlak toch al een behoorlijke stap vooruit was.

De muziekkeuze is uiteraard ook belangrijk. Ik heb tot ongeveer halverwege naar Mozart's Requiem geluisterd, schitterend stuk maar ik moet bekennen Berlin van Lou Reed (die ik dan ook halverwege opzette) beter te vinden passen bij deze film. Hoe dan ook het heeft enorm veel invloed op je kijkervaring.

Bijzondere documentaire, die de vraag opwekt waarom dit soort films eigenlijk niet veel meer gemaakt zijn. Of weet ik er gewoon niets vanaf? Je zou zeggen dat na Berlin iedere zichzelf respecterende stad zo'n mooie reclame zou willen hebben. Ook in onze tijd nog.

Het is inderdaad allemaal makkelijk te vergelijken met Man With a Movie Camera, een superieure film, die net wat innovatiever en meeslepender is. Toch is Berlin de moeite waard, puur als tijdsbeeld. Ergens vond ik het ontroerend dat al die kleine dingen vastgelegd zijn en op deze manier tentoongesteld worden, al is het toch ook weer altijd jammer als je ziet dat sommige situaties speciaal voor de film opgezet zijn. Verder is er veel interesse om de camera te plaatsen op vreemde plekken en wordt er gespeeld met montage. Vaak met leuke effecten, met als hoogtepunt de achtbaan die door de stad lijkt te razen.

Toch is dit niet een film die mij de volledige speelduur kan boeien. Meer iets voor een half uur of zo. Berlijn is een mooie stad, maar deze docu heeft niet enorm veel meer te bieden dan een stadsbezoek, ondanks enkele technische hoogstandjes. Daarna zat voor mij het hoogtepunt al op het begin. Berlijn in de ochtendschemer terwijl er nog weinig leven op straat is vond ik het mooist.

3*

Het blijft opvallend dat men in de jaren '20 zoveel gedurfde, niet-narratieve films maakte. Ten opzichte van bijvoorbeeld Chelovek s Kino-Apparatom legt deze het overigens wel af, niet alleen is de vormgeving minder bijzonder maar ook het basisconcept (een dag Berlijn) vond ik minder sterk dan dat van de Russische tegenhanger.

Verder wel leuk om een keer gezien te hebben. De muziek van Timothy Brock is als je het mij vraagt overigens onmisbaar om het echte symfonie-gevoel te krijgen.

Wat ik echter nooit goed heb gesnapt is waarom het niet mogelijk is dit soort films met de juiste snelheid van 18 frames per seconde uit te brengen, zeker digitaal moet dat toch mogelijk zijn? Is wel van belang bij een film die het zo moet hebben van zijn ritme.

een experimentele film; maar meer dan dat een echt beeldmuziekstuk; ritmes, tempo, vormen die in elkaar overgaan of zich hervormen. een unieke leerschool in het kijken; mogelijk enig in zijn soort.

Aardig. Niet zo kort hiervoor zag ik Man with a Movie Camera, een soortgelijke docu, alleen richt deze Berlin zich heel expliciet, hoe kan het, over het leven in de grootstad in het algemeen en Berlijn in het bijzonder. Sowieso voor ons kijkers nu is dit een mooie blik in de tijd en van een bruisend Berlijn (ik dacht dat er toen een fikse crisis in Weimar was trouwens) dat nadien helemaal werd plat gebombardeerd. Een dubbele blik in het verleden dus.

Maar waar ik de Russische versie wel knap gemonteerd vond met een goed ritmisch tempo, vind ik deze Berlin soms technisch even knap (sommige montagesequenties voelen al veel moderner aan, terwijl deze film ouder is), maar met mooiere kadreringen en vooral inhoudelijk sterker. De beelden van de stad zijn helderder (de nadruk ligt minder op het technische) en ook de levens van de mensen worden mooi getoond. Daarnaast kiest Ruttman ervoor steeds een bepaald thema te nemen en daar beelden van te tonen. Dat geeft een leuk idee, als je kinderen een ijsje ziet eten, een leeuw een stuk vlees en nette heren in een restaurant. Wel als geheel swingt deze film wat minder en ook duurt het allemaal net iets te lang. Een stille film kan best mooi en intensief zijn, maar gewoon een stad tonen, zonder al die mooie stadse geluiden, ligt mij iets minder. Wel dik voldoende: 3,5*.

Aardige documentaire, die een prima tijdsbeeld schept van het Berlijn in de jaren twintig van de vorige eeuw. Qua montage was het destijds behoorlijk vernieuwend en mede daardoor is het een vrij dynamische documentaire, al vervalt deze op een gegeven moment ook wel enigszins in herhaling.

Berlijn is een levendige stad, waar de mensen vroeg opstaan om te gaan werken. Massa’s arbeiders, die vooral met de treinen aankomen, waarna ze aan het werk gaan. ’s Avonds zit het werk erop en komt de binnenstad van Berlijn op andere wijze tot leven. Het is best op een mooie manier weergegeven, al vond ik het op het laatst ook wel goed geweest. Inhoudelijk is het vrij afstandelijk en op een gegeven moment heb je alles wel zo’n beetje gezien.

Dat neemt niet weg dat Berlijn een mooie stad is, dit best een interessante documentaire en het op een mooie manier is vastgelegd.

3,0*

Mooi, maar moeilijk. Na 10 min. had ik er eigenlijk genoeg. Het zag er eerder uit als een lesje geschiedenis voor montagestudenten, koud zonder gevoel. Ook begon de muziek (Arturo Toscanini: Symphony No. 5 in C minor Op. 67: II.Andante con moto) me echt op de zenuwen te werken. Zonder muziek was het niet veel beter.

Mischien de muziek eens veranderen?

Ik had hier nog een "Zoviet*France" podcast liggen.

En ziedaar, ik werd ingezogen en het werd een heel mooie filmervaring. Was zelfs verrast hoe synchroon de muziek soms werkte, maar dat moet toeval geweest zijn want ik had de muziek ergens rond de 20min. veranderd.

Ja, de soundtrackis uiters belangrijk in dit soort films.

Vond Chelovek s Kino-Apparatom, die ik eerder deze week zag, toch een stuk beter, maar al bij al blijft deze Berlin... toch een mooie ervaring vooral dankzei de muziek van Zoviet*France.

Zoviet*France's weeklijkse podcast "A Duck in a Tree", a 60 minute continuous mix of some of the best genre-refusing, zero BPM, hypnatropic and maximinimalist recordings, is legaal te downloaden.

De stadssymfonie die de meeste filmkijkers al eerste zien, is Chelovek s Kino-Apparatom (1929). En aangezien ze beide langere tijd in productie waren krijg ik niet even snel gegoogeld welke nu echt eerder was. Niet betrouwbaar genoeg naar mijn zin in elk geval. Hoe dan ook, het lijkt buiten kijf te staan dat Vertov en regisseur Ruttmann elkaar beïnvloed hebben. Ruttmann was sowieso op de hoogte van de Sovjet montage theorie. Beide kwamen echter sowieso niet als 'eerste' met dit idee, aangezien Charles Sheeler and Paul Strand in 1921 met Manhatta kwamen, en Cavalcanti in 1926 met Rien Que les Heures.

Berlin: Die Sinfonie der Großstadt geeft ons een uniek kijkje in het leven van Berlijn tijdens de Weimar Republiek, in het decennium voor Hitler en de Nazi's het leven aldaar ingrijpend zouden veranderen. Toch is dit geen documentaire over de mensen in Berlijn, maar eerder de stad als functionerend apparaat. Avant-garde, zeker, en dus niet voor iedereen even interessant. Maar liefhebbers van (film)geschiedenis en montage die Man with a Movie Camera konden waarderen, moeten deze korte film zeker eens bekijken. Wat de onvermijdelijke vergelijking betreft, beide films zijn de moeite waard. Maar in mijn persoonlijke beleving is Vertov's film de sterkere.

4*

Edit: de Tronthaim score (waarmee ik ook wel een keer de film wil zien) staat op Spotify. Die kunnen we er desgewenst dus zelf bij draaien ipv de Meisel of Brock score.

Berlijn was in de jaren 20 the place to be in Europa. Berlijn beleefde een gouden tijd voor de happy few waardoor de economisch expansie de stad deed glimmen. Het was ook een toptijd voor kunst, dans, mode, film en theater. Daarnaast was er ook veel verpaupering en armoede voor tal van anderen die de boot misten. Deze tegenstellingen waren een kruitvat voor het latere opkomende fascisme. Desalniettemin was Berlijn in de jaren twintig dé bruisende, moderne en jachtige metropool van Europa. Deze status zorgde ervoor dat kunstenaars, acteurs en schrijvers naar Berlijn kwamen. Deze docu geeft een mooie blik van de metropool Berlijn in al zijn glorie. De florerende industrie en werkende mens komt aan bod, maar ook kunst, sport en mode komen aan de beurt.

De docu wordt mooi ondersteund met klassieke muziek. Later in de docu passeert zelfs Beethoven de revue. De docu bevat vele mooie beelden van hoe Berlijn er destijds uitzag. De knappe montage zorgt voor veel afwisseling van beelden en camerastandpunten. Leerrijk en interessant, dat zeker, maar na verloop van tijd had ik het wel gezien. Of je nu eens 5-10 minuutjes minder aandachtig keek of niet, op zich blijft de conclusie dat Berlijn de bruisende metropool van Europa was.