Pieta (2012)

Voorzover ik weet was Kim Ki Duk in NL voor het eerste te zien met the Isle in 2000 of 2001. Dat was toen ook al een behoorlijk geweldadige film.

Ik vondt de hele film er erg lelijk en grauw uitzien, omdat ze met een goedkope videocamera was opgenomen. Dat is iets wat ik niet gewend ben van deze filmmaker. Erg jammer.

Moralistisch gedrocht.

Geld als bron van alle kwaad, kom op zeg. Mix het met wat psychologische motivering: verlaten door zijn moeder, ach arm kind. Daarom straf je natuurlijk iedereen die zich niet verantwoordelijk gedraagt. Wauw, diepzinnig hoor. Alles ligt er (afgehakte) duimendik bovenop.

De rondgang aan het eind, waarbij de hoofdpersoon de consequenties van zijn handelen inziet en ervan leert, sleept zich oneindig lang door. Volstrekt redundant, we hadden het allang begrepen. Ongelooflijk hoe Kim Ki-Duk zijn publiek minacht. Nog ongelooflijker dat zoiets vervolgens gewaardeerd wordt met een Gouden Leeuw. Oh nee, nou maak ik me aan hetzelfde doordrammen schuldig, excuus.

Het gegeven doet me denken aan een andere Zuid-Koreaanse film: Breathless (Yang Ik-Joon).

Tja, dat heeft Venetië wel vaker hoor. Somewhere, Faust, Monsoon Wedding om er eens een paar te noemen van de afgelopen (tien) jaren.

Ik hield donderdag een heel dubbel gevoel over aan deze film.

Negatief: niks geen prachtige schilderachtige beelden zoals vroeger. De emoties liggen er duimendik bovenop, de moraal is al net zo overduidelijk en kitsch. De cameravoering is soms schokkerig; als dat doelbewust is ontgaat dat doel mij volledig. Sommige scenes zijn houterig, geforceerd geacteerd en/of slepen zich te lang voort.

Positief: de film heeft ontegenzeggelijk impact, ook al zie je bijna alles van mijlenver aankomen. Bijna alles; want de rol van de vrouw is toch verrassend. Het gegeven van haar rol is erg goed gevonden en maakt het geheel schrijnender dan het al is, en het verhaal toch nog behoorlijk gelaagd. De hele film is eigenlijk naar en ongemakkelijk, een sinister sprookje waar aan het eind nog met een vinger naar de kijker wordt gewezen. Want de eindscene laat ons zien hoe wij allemaal door onze meer of mindere hebzucht een bloedspoor trekken door het leven.

Ik heb een beetje het gevoel dat Ki-Duk té geforceerd heeft geprobeerd een sterke, indringende herstart in z'n carrière te maken. Het schilderachtige is hij kwijt, alsof hij daar niet meer ontspannen genoeg voor is, en alle moralistiek is uitvergroot, als neonletters aanwezig waar hij dat vroeger veel subtieler en suggestiever wist weer te geven. Soms had ik het idee naar een wraakactie van Ki-Duk op zichzelf te kijken, zal er nog schuldgevoel hebben meegespeeld tijdens het maken van de film?

Daarom een dubbel gevoel. Een wrange film met impact en in bepaalde opzichten een heel matige film maar inhoudelijk ontegenzeggelijk een Ki-Duk. Ik bleef aan het eind toch wel even als verdoofd in m'n stoel hangen...

Geen idee wat voor cijfer te geven.

Afgaande van de plotomschrijving en de hier geplaatste recensies verwachtte ik helemaal niks van deze film. Wat ik kreeg was inderdaad ook helemaal niks. Een voor mij totaal oninteressant verhaal, personages die mij siberisch koud lieten en daar komt ook nog bij dat ik op visueel vlak deze film ook nog eens oerlelijk vond.

Kort samengevat; Van alle films die ik van deze regisseur gezien heb staat deze film bij mij dik onderaan. Snel vergeten dus.

1,0*

Hoog gespannen verwachtingen bij de come back van mn favo regisseur.

Helaas niet ingelost. Voor het eerst ook een Dukkie die ik niet helemaal kon volgen. Alles lag er hier voor mij dus helemaal niet duimenbreed bovenop. Normaal kan ik alles van hem, hoe maf ook, goed volgen, maar hier liet ie me in de steek. Misschien was ie nu ook wat te geforceerd raar aan het proberen te doen.

Poster en titel deden me in ieder geval een héél ander einde vermoeden.

Hopelijk is dit slechts een opmaat om zn oude niveau weer op te pakken

Verbluffend, alweer.

2013 is nu al het jaar van mijn (her-)ontdekking van Kim Ki-Duk. Beter laat dan nooit, zullen we maar zeggen.

Wederom balancerend langs de randen van de menselijkheid - en daarmee van de 'goede smaak' - komt Kim met een in al zijn eenvoud krachtige parabel, een geheel eigen schildering van de Piëta, het iconische beeld van de om haar zoon rouwende moeder.

En opnieuw doet hij geen enkele moeite om de basale menselijke gemoedsbewegingen, zoals hier liefde, haat, woede, angst, wraakzucht en berouw, toe te dekken met quasi-diepzinnigheden of andere van de kern afleidende bijkomstigheden, maar houdt het simpel. Schaamteloos simpel.

Die aanpak, die mensen toont in al hun naaktheid, doet soms pijn aan de ogen, en dat is een indiscretie die hem niet door iedereen in dank zal worden afgenomen. En als hij het in zijn hoofd haalt om de roep om gerechtigheid van de slachtoffers - die de dader niet alleen gestraft willen zien, maar hem ook willen laten voelen wat zij voelden, toen zij door hem getroffen werden - te laten beantwoorden met berouw en boetedoening, zullen de rapen wel helemaal gaar zijn. Want Kim Ki-Duk deinst er ook niet voor terug om zijn film te laten beginnen met een billboard dat 'Voor eeuwig Hallelujah' schreeuwt, tussendoor een kruis in neonlicht te tonen, en de zaak af te ronden met een stemmig, gedragen Kyrie Eleison.

Die schijnbaar brutale en provocerende herneming van christelijke thema's (inclusief sommige voorspelbare reacties daarop), doet denken aan het beste werk van Von Trier. En misschien steekt Kim Ki-Duk de Deen wel naar de kroon, omdat hij veel minder omhaal van woorden nodig lijkt te hebben.

Fantastische acteurs in de hoofdrollen hier, trouwens.

Kim Ki-Duk geeft de moeder hier, een zeer aards, menselijk karakter - die haar 'moederliefde' in een aantal onthutsende scènes tot in het uiterste doorvoert - maar zij houdt iets mythisch, iets boven-menselijks, in de ongekende beweging van liefde naar wraakzucht, en weer terug.

Of misschien is haar driedubbelrol van berouwvolle vrouw, zorgzame engel en godin der wrake wel een archetypisch beeld van een in alle opzichten nietsontziende moederliefde.

Centraal fragment in Kim Ki-Duk's schildering lijkt mij de scène van het graf, met daarin het slachtoffer, de berouwvolle en rouwende dader en 'hun' moeder.

Maar het 'Heer, ontferm U' klinkt pas tijdens de eindscène, waarin letterlijk en figuurlijk een streep getrokken wordt onder deze zeer menselijke, en, ondanks de overweldigende schijn van het tegendeel, zeer warme film.

Een mooie, nieuwsgierig(er) makende recensie (spoilers niet gelezen uiteraard), Ferdydurke.

Mooie recensie inderdaad, waar ik hartgrondig mee oneens ben. Zie ook mijn uitgebreidere recensie. Belangrijk verschil met von Trier bijvoorbeeld vind ik, is dat hij wel ruimte laat voor interpretatie.

Niet mals, die recensie. Maar het is niet hoe ik de film benader. In mijn ogen mist het verwijt van het gebrek aan ruimte voor interpretatie in dit geval de kern van de zaak. Ik heb geen rooms-katholieke achtergrond, maar wat is er multi-interpretabel aan een piëta? Aan het beeld van een moeder met op haar schoot haar vermoorde zoon, rouwend?

Dat beeld roept gevoelens en gedachten op, die universeel menselijk zijn, of universeel in de situatie van de moeder die haar kind verliest door een misdaad. Wat gaat er door zo'n moeder heen? Verdriet in de eerste plaats natuurlijk. Rouw om het verlies van dat wat zij het meeste liefhad. Misschien ook schuldgevoelens, omdat zij haar kind niet heeft weten te beschermen. Maar daarna ook woede. Wraakgevoelens. Verlangen naar gerechtigheid.

Kim Ki-Duk's Pieta is geen 'realistisch' verhaal, maar een eigen 'Piëta', waarin hij, briljant in zijn compactheid en eenvoud, een driehoek construeert van moeder, zoon en dader, waarin liefde en wraakzucht, en dader en slachtoffer, in haar geest, in elkaar overlopen. Haar als liefde vermomde wraakzucht transformeert naar een nog volkomener liefde, als zij ziet dat haar geveinsde liefde voor de dader - zij behandelt hem als was hij haar eigen zoon - die dader als het ware echt verandert in... haar zoon, een deel van zichzelf.

Deze film is als een klassiek toneelstuk met een vaststaand schema, dat al eeuwenlang in dezelfde vorm wordt opgevoerd, en waar iedereen toch steeds weer naar gaat kijken, al kan men de inhoud intussen dromen. Of, iets preciezer, het is het, inderdaad christelijke, schema van zonde, berouw, boete, vergeving en verzoening.Dat is de bottom line. Er valt verder niet zo veel aan te interpreteren.

Maar buiten dat, bevat deze film so wie so een aantal intense scènes, op het scherp van de snede, die hem alleen daarom al de moeite waard maken.

Misschien heb je gelijk. Ik benader film als kunst, en vanuit dit kader/paradigma heb ik geanalyseerd, betekenis toegekend en een waardeoordeel geveld. Dat is iets dat ik niet heb geëxpliceerd inderdaad. De waarde van kunst ligt voor mij in het vervreemdende als functie, oftewel de aandacht voor de vorm waardoor het zich van andere soorten communicatie en cognitie onderscheidt.

Misschien is het juist wel passend deze film vanuit een mogelijke religieuze functie te begrijpen. De functie van de film zou dan meer zijn om bestaande, gedeelde culturele waarden te bevestigen, teneinde de individuele en gemeenschappelijke moraal en het juiste handelen door te geven. Dan kom je inderdaad tot andere conclusies.

Interessant is dan om te bedenken dat deze film wel degelijk in een kunstcontext circuleert: festivals(Venetië), het filmhuis, de filmrubrieken in de media etc. Inderdaad zijn de extreme verontwaardigde reacties(van mij bijvoorbeeld) dan enigszins voorspelbaar te noemen. Want Kim Ki-Duk houdt zich niet aan de regels van het spel - met valsspelers is het spel nooit leuk . Hij heeft lak aan de intrinsieke waarden van de hedendaagse kunst zoals: vernieuwing/originaliteit, ruimte voor actieve interpretatie/aanvulling, vorm boven inhoud etc.

Is Pieta dan eigenlijk juist wel weer kunstzinnig, omdat het zo radicaal afwijkt van de kunstzinnige normen en gewoon uitgaat van de kracht van oeroude dramatische structuren (zoals ik zelf al aangaf in mijn recensie)?

Losjes doordenkend: de aantrekkingskracht van een dergelijke film kan zo juist in de huidige, chaotische en complexe wereldwijde situatie goed begrepen worden. Er is een, misschien enigszins latente, behoefte aan begrijpelijke, overzichtelijke werelden, die de kunst de mens kan geven. De identificatie met de held, die door toedoen van structuralistische, feministische, postkolonialistische ideologiekritiek tot anathema is verworden, is weer in opkomst. Dit vermoeden had ik al na het zien van Drive.

Heldere analyse. Ik heb intussen je recensie ook iets aandachtiger gelezen, en ik krijg de indruk dat we in wezen niet zo heel veel verschillen in de kijk op deze film.

Maar wel in de waardering ervan.

Hedendaagse kunst heeft als intrinsieke waarde 'vorm boven inhoud'? Sorry, maar dat lijkt me erg kort door de bocht en fundamenteel onwaar. Ik zal niet pretenderen een definitie van kunst te kunnen geven, maar het lijkt me dat die geen uitspraak zal doen over vorm of inhoud. Dat die gedachte in hedendaagse artistieke kringen opgeld lijkt te doen vind ik een interessante, maar even zo verontrustende ontwikkeling. Kunst mag reflecteren op de werkelijkheid, en in principe is iedere vorm daarvoor mogelijk.

Hoe dan ook, schitterende vertelling van Kim. Ik kan grotendeels meegaan in Ferdydurkes recensie. Vind het onvoorstelbaar knap dat een thema, dat ondanks de diepte ervan door westerse en christelijke cultuur inmiddels aardig versleten is, zo invoelend en hedendaags kan worden verbeeld. Mijn enige kritiek is dat ik het 'geheim' van de vrouw eigenlijk niet zo snapte, en de recensie van bovengenoemde nodig had om het beter te begrijpen. Zo zie je maar, er bleef nog genoeg ruimte voor interpretatie over

Ok Arnie, tuurlijk ben ik kort door de bocht. Als je een uitputtende definitie van kunst zoekt moet je echt niet hier zijn (überhaupt niet mogelijk voor mij, want die valt alleen historisch te duiden en is dus veranderlijk). Ik probeerde slechts een opsomming te geven van enkele eigenschappen, met als doel duidelijk te maken waar de schoen wringt als je de film vanuit het moderne kunst paradigma benadert. Die rij is niet limitatief of voor eeuwig besloten, maar fundamenteel onwaar gaat me ook weer te ver.

Maar zoals ik zei: De eigenheid(nog niet eens zozeer de waarde) van kunst ligt voor mij in het vervreemdende als functie, oftewel de aandacht voor de vorm waardoor het zich van andere soorten communicatie en cognitie onderscheidt. Dat is inderdaad niet hetzelfde als vorm boven inhoud. Ik had moeten stellen: aandacht voor vorm en inhoud, of misschien: onscheidbaarheid van vorm en inhoud. Precies de vrijheid van vorm maakt het mogelijk om op inhoud te reflecteren, zoals je zelf eigenlijk al zegt. Als je niet uitgaat van intrinsieke eigenschappen ben je haast genoodzaakt je toevlucht te nemen tot een circulaire definitie als: kunst is dat wat de kunstwereld tot kunst bestempelt. Dat is min of meer de lijn Bourdieu/Becker: het kunstveld bestaat bij de gratie van gemeenschappelijk geloof (alweer heel kort door de bocht).

Je eigen normatieve opvatting over wat kunst behoort te zijn, zou ik hier verder buiten laten.

Terug naar de film denk ik zo? (Of open een topic over kunstfilosofie.)

Vind ik goed hoor. Het gaat mij namelijk ook niet over de definitie van kunst, maar vond het enigszins wonderlijk te lezen dat vorm in de moderne kunst zou prevaleren over inhoud, en het leek even dat jij dat een goede ontwikkeling vond Maar je uitleg is helder: het eigene aan film is de vervreemdende functie die door de unieke vorm wordt mogelijk gemaakt.

En toch, en nu gaat het dan echt over de film, lijk je deze opvatting enigszins als een model over Pieta te leggen, om hem daarna af te rekenen op het gebrek aan ruimte voor interpretatie. Ik wilde met mijn bericht nu juist af van het idee dat een specifieke film aan een bepaalde theorie of model zou moeten voldoen. Pieta is voor mij geslaagd, omdat de vorm hier op bijzonder knappe wijze de inhoud ondersteunt, sterker, de interactie tussen beide tilt het naar een hoger niveau (sorry als ik hier in clichés verval). Maar er is nu eenmaal een categorie films die bijvoorbeeld door contemplatieve stijl de inhoud bijzonder aan kracht laat toenemen, met Tarkovsky als grootste exponent in mijn beleving.

Het punt: ik zie Pieta als een prachtige stijloefening van het medium film, waar vorm en inhoud moeiteloos samengaan en elkaar juist versterken.

Vanavond in de bioscoop gezien. Zoals verwacht nauwelijks publiek, als ik mezelf niet meetel vier man, het lukte ook niet om vrienden mee te krijgen, maar achteraf weet ik niet of ik dat erg moet betreuren, want de film was wel erg rauw. Zelf vind ik dat juist interessant, maar ik kan me zo voorstellen dat de meeste mensen daar niet echt op zitten te wachten.

Interessant, want waarom handelen de personages zoals ze doen, en wat kan ze van hun stuk brengen? Wat dat betreft heeft deze film genoeg te brengen. Ergens merkwaardig, het verhaal deed me nog het meeste denken aan Rurouni Kenshin - Tsuiokuhen, al is het zeker geen kopie.

Net als het verhaal waren de beelden ook erg rauw. Iets te naar mijn zin, heeft ook te maken met de troosteloze decors, maar het is ook geen onverzorgde zooi zoals in Kims eerste films. Gezien de sfeer van de film was het eigenlijk wel passend. Er wordt relatief veel gesproken voor een film van Kim Ki-duk, wat wel enigszins ten koste gaat van de poëzie die Kims films kenmerkt. Het einde, dat onvermijdelijk is, compenseert veel wat het poëtisch gehalte betreft. .

Niet onverdeeld positief, maar na afloop bleef ik wel stil in de stoel zitten om de mooie muziek van de aftiteling over me heen te laten komen en het verhaal te laten bezinken. Ergens tussen 3,5* en 4* zou ik zeggen. Met een herziening die ongetwijfeld ooit zal komen in gedachten speel ik op safe. 3,5* dus.

Matige Ki-Duk dit. Begrijp niet dat het niet wat subtieler kon, want dat was het enige wat het afgezaagde verhaaltje wat sjeu mee kon geven denk ik. Was nu allemaal nogal hysterisch, met typisch Koreaan geschreeuw en dat eeuwige met de vlakke hand slaan wat zo'n 5x terugkomt alleen al in deze film.

Tegen het einde werd het alleen maar meer over de top dan het al was, kon mij aandacht er steeds minder bij houden en begon af te dwalen. Kan ook dat ik het allemaal niet helemaal helder meer had (want het boeide me gewoon totaal niet meer) maar ik heb het idee dat het er allemaal niet echt geloofwaardiger op werd. Het is dat de film er verder nog wel behoorlijk fraai uit zag, en de soundtrack was ook niet verkeerd, anders had het nog veel lager uitgepakt. Toch wel een wereld van verschil met (bijvoorbeeld) Bin-Jip.

2.5*

Na Bin Jip en Spring, Summer... was ik misschien een beetje verwend met de kwaliteiten in de films van Ki-Duk. Deze film haalde helaas nergens het niveau van de eerder genoemde films, en de sfeer in de film was ook grimmiger, maar al met al kon de film me wel bekoren. Ook weer een groot contrast qua setting. Nu een grauwe sloppen-/buitenwijk, in de andere films prachtige natuur en gebouwen... Nu mijn collectie van de Ki-Duk-to-see-list maar eens uitbreiden met zijn andere vijftien films.

Voorstelling op het MOOOV filmfestival voor deze avond werd afgeschaft.

hoe zo? Ik was ook eerst van plan om te gaan.

Door technische problemen werd de eerste voorstelling van pietá afgelast maar de dag erop was alles in orde en ging de voorstelling gewoon door. Dit was wel de vertoningen in Brugge.

Het is grappig dat Pieta als een comeback voelt. Het klopt dat Ki-Duk een ongewoon lange pauze heeft genomen (gedwongen dan wel), maar veel regisseurs hebben altijd vier jaar nodig om met een nieuwe speelfilm te komen. Pieta is een stuk donkerder dan de films die ik tot nu toe van Ki-Duk gezien heb, maar de typische elementen komen steeds weer terug. De film deed me nog het meeste aan Samaria denken; hier gaat een vader langs bij de mannen die met zijn dochter te maken hebben gehad.

Ki-Duk toont niet alleen de gewelddadige acties van zijn hoofdpersoon, maar laat hem , via zijn moeder, ook de gevolgen onder ogen komen en voegt daarmee een extra laag toe. Vooral de moeder speelt een erg sterke rol en heeft een zeer overtuigende karakterontwikkeling. Het wellicht onvermijdelijke eind wordt uitstekend gepresenteerd en aan het einde is de cirkel rond. Een van de beste films van Kim Ki-Duk.

Ki-duk Kim was een van de allereerste Aziatische regisseurs, waar ik in mijn beginperiode op moviemeter films van zag. Met wisselend succes overigens, maar er zaten wel een paar erg goede tussen. De laatste film die ik van hem zag is al weer meer dan tweeënhalf jaar geleden, dus het werd wel weer eens tijd en ik had er ook best zin in.

Pieta voelt van het begin af aan erg duister en rauw, maar kent een interessant verhaal dat redelijk goed wordt uitgewerkt door Ki-duk. Het krijgt meer inhoud vanaf het moment dat de moeder ten tonele verschijnt en de relatie tussen zoon en moeder levert enkele mooie scenes op. Ik vond het moment dat de zoon besluit om de hand van die man er toch maar niet af te hakken en hem zelfs een gitaar mee te geven om te zingen voor zijn aanstaande baby, wel erg mooi.

De soundtrack is ook erg passend bij de troosteloze sfeer, die Pieta op sommige momenten uitstraalt. Jammer alleen wat het ietwat geforceerde einde. Ik zagde dood van de moeder wel aankomen. Jammer ook dat het verder geen gevoelens bij me opriep, net zoals Pieta mij ondanks de boeiende momenten toch soms wat koud liet.

Maar wel fijn om Ki-duk weer eens te zien. Het blijft een kundig filmmaker, die erg gespecialiseerd is in het menselijke drama. Pieta past daarom ook prima tussen zijn oeuvre.

3,5*

Oei, dat viel niet mee. Ik heb zelfs wat moeite met Pieta, omdat de overmaat aan geweld (in allerlei vormen) in deze serieuze context wat mij betreft tegen het perverse aanzit. Nu wil ik niet perse beweren dat Pieta zoveel meer gewelddadig is dan andere films, een deel van de verminkingen wordt zelfs nog buiten beeld gelaten, maar het gaat meer om de manier waarop het gebracht wordt, het doel dat de regisseur ermee heeft. In bijvoorbeeld een film als Kokuhaku is de context veel meer 'filmisch' en valt het geweld op die manier te plaatsen, het is geen representatie van de werkelijkheid. Zo niet bij Kim Ki-Duk. Hij lijkt geen ander doel te hebben dan de kijker de ellende van de wereld in het gezicht te smijten, en houdt zich daarbij vooral niet in.
Men heeft het hier uitgebreid over het thema van de film, maar mij is eerlijk gezegd nog niet helemaal duidelijk geworden wat dat thema dan precies is. Moederliefde, zelfopoffering, vergeving, oke, dat zit er allemaal wel in, maar wat is de lijn? Uiteindelijk blijkt Pieta eigenlijk vooral een wraakfilm te zijn, maar dan vermomt als serieus drama.
En dan de vorm. Arnie bijvoorbeeld beweert hier dat vorm en inhoud zo goed samengaan. Wat is er dan zo specifiek aan de vorm van Pieta? Het grauwe kleurengebruik, of is er nog meer? Ook hier zie ik het niet.
Er zijn absoluut goede momenten in de film, maar uiteindelijk moet ik me aansluiten bij de criticasters. Het mengsel tussen een verhaal dat zo bol staat van de excessen dat de gemiddelde Griekse mythe erbij verbleekt en de toon van een op de realiteit gebaseerd drama valt bij mij niet goed. Ik vind het zoals gezegd tegen het smakeloze en perverse aanzitten. Misschien kan Kim Ki-duk nog wat van de oude Grieken leren: Meden Agan was één van hun principes, ofwel; in niets teveel.

Uiteraard kan de representatie van geweld in een realistische, 'serieuze' context zwaar op de maag liggen, maar daarmee is die representatie nog niet verwijtbaar. Het lijkt mij dat de kwalificaties 'smakeloos' en 'pervers' eerder van toepassing kunnen zijn op de filmische esthetisering van geweld, presentaties van geweld als spannend, mooi, grappig, of als goedkope thrill; als amusement. Wat dacht je van het dagelijkse, avondvullende tv-bombardement van moord, doodslag, marteling en verminking in allerhande misdaad- en politieseries?

Ook dat soort presentaties is natuurlijk niet per se verwijtbaar (wat is het anders dan inspelen op de angst en fascinatie voor geweld die mensen nu eenmaal eigen is, omdat we in een wereld leven waarin mensen altijd gevaar lopen slachtoffer te worden van geweld, én in potentie zélf allemaal de neiging tot geweld hebben), en heeft misschien wel een reële, in zekere zin therapeutische functie voor de kijker, om te kunnen dealen met die angst en fascinatie, met de eigen agressie.

Films als Pieta hebben een andere benadering van geweld, ze 'smijten het de wereld in het gezicht', inderdaad. Ze bieden de kijker geen of minder mogelijkheid tot (mentale) afscherming van het geweld, ze hebben niets sussends of therapeutisch; ze laten - toegespitst en met 'overmaat', maar dat draagt naar mijn mening juist bij aan de waarachtigheid - de impact van het geweld en de verwoestende uitwerking daarvan zien.

Het beeld van de Piëta impliceert een gewelddadige wereld, en alle menselijke emoties die daardoor teweeggebracht worden, toegespitst op de relatie moeder-zoon. Deze film is een wat mij betreft zeer indrukwekkende reflectie van dat beeld. Daar heb je je 'samengaan van vorm en inhoud'.

Laten we de zaken niet door elkaar gaan halen: het geweld zelf is 'pervers' en altijd 'overmatig', niet deze representatie ervan. Ik kan me voorstellen dat mensen daar liever niet naar kijken, maar suggereren dat het niet waarachtig is, lijkt me tamelijk wereldvreemd.

Daarmee ben ik het niet oneens, hoewel soms de context het geweld ook relativeert en het daarmee minder 'pervers' wordt ernaar te kijken. Kill Bill bijvoorbeeld bevat zo duidelijk artistiek geweld dat het met werkelijk geweld weinig tot niks meer te maken heeft.

Maar wat is het waard om de impact van geweld te laten zien in een artistieke film?

Mij is wel eens verweten dat ik met citaten van anderen aan kom zetten, maar dit citaat van Javier Marías (uit de roman Koorts en lans) is te mooi en toepasselijk om niet op te schrijven:

Ik kan mijn tijd niet verspillen met het onderzoeken van het slechte en het schadelijke, het belang daarvan is in het beste geval middelmatig en vaak nihil, dat kan ik je verzekeren ik heb veel gezien. Het kwade is gewoonlijk simpel, hoewel soms niet zó simpel, als je in staat bent de nuance te begrijpen. Maar er zijn nasporingen die bezoedelen, en er zijn er zelfs die besmetten zonder in ruil daarvoor iets waardevols op te leveren. Men schept er tegenwoordig behagen in zich bloot te stellen aan het allerlaagste, het abjecte, het monsterlijke en het afwijkende, zich te vermeien in de aanblik van wat mensonterend is en daarmee om te gaan alsof het prestige of charme bezat en veel belangrijker zou zijn dan de honderdduizend conflicten die ons belagen zonder dat we het beseffen. In deze houding schuilt bovendien een element van hoogmoed, nóg een: men verdiept zich in het abnormale, het weerzinwekkende en kleinzielige alsof onze norm er een zou zijn van respect en edelmoedigheid en rechtschapenheid en alles wat daarbuiten valt microscopisch zou moeten worden geanalyseerd; alsof de kwade trouw, het verraad, de antipathie en de kwaadwilligheid geen deel zouden uitmaken van die norm en uitzonderlijk zouden zijn, en daarom al onze inspanningen en onze maximale aandacht zouden verdienen. En zo is het niet. Dat alles maakt deel uit van de norm en er is niet geheimzinnigs aan, niet meer dan aan goede trouw. [...] Het zou eerder andersom moeten zijn: sommige daden zijn zo afschuwelijk of zo verachtelijk dat alleen al het feit dat ze worden begaan elke nieuwsgierigheid naar degenen die ze plegen zou moeten uitschakelen in plaats van die in het leven te roepen en op te wekken, zoals tegenwoordig op een stompzinnige manier gebeurt. "

Maar dat is toch alleen inhoud? Ik zie het vormaspect daarin nog steeds niet.

Ik heb nooit gezegd dat het geweld niet waarachtig is. Aan het geweld kan ik niks doen, maar ik kan kiezen wel of niet te willen kijken naar de representatie ervan in film. Door toe te kijken wordt je getuige, en zelfs uiteindelijk medeverantwoordelijk gemaakt (want het is immers mijn eigen keuze om toe te zien), daarin schuilt het perverse.

Het is een film, hoor.

De waarde van het tonen van de impact van geweld? Misschien juist omdat die impact in de meeste representaties onder het tapijt gemoffeld wordt, door het in een in de grond amuserende context te plaatsen.

Ik krijg trouwens de indruk dat Marias zich wel degelijk intensief heeft beziggehouden met het fenomeen. Om dan te concluderen dat je dat beter niet kan doen.

Ongetwijfeld hebben menselijke gemeenschappen zich altijd met taboes en rituelen proberen te verweren tegen het uitbarsten van geweld, dat inderdaad nogal 'besmettelijk' is. En het op cruciale momenten negeren van, of niet-handelen bij tendensen naar geweld, kan van wijsheid getuigen. Maar het is een dunne lijn tussen terechte huiver voor de representatie van geweld (vanwege die 'besmettelijkheid'), en het - in mijn ogen verwijtbaar- negeren van dat geweld, voor de lieve vrede. Geweld heeft iets onontkoombaars, zit in iedereen, en iedereen heeft er zijn houding toe te bepalen.

Ik geloof niet dat dit het doel was van Ki-duk, en ik vind het ook niet volstaan als dat wel het doel was geweest. Wel ben ik het met je eens dat het al te gemakkelijk plaatsen van geweld in een amuserende context niet toe te juichen valt.

Een beetje een flauw argument, maar goed; Marías is geboren in Spanje in 1951. Zijn vader werd onder het Franco-regime gevangen gezet en mocht daarna zijn vak niet meer uitvoeren. Marías weet derhalve inderdaad waar hij het over heeft.

De vraag is in hoeverre we daar artistieke films voor nodig hebben. De geschiedenis (en de vele romans en films daarover) leert wat dat betreft al genoeg.

Overigens; ik wil helemaal geen algemeen punt bepleiten tegen het tonen van geweld in films. Het viel bij Pieta verkeerd, maar de exacte reden daarvoor weet ik eerlijk gezegd niet eens.

We hadden het over de waarde van het tonen van de impact van geweld, niet over het eventuele specifieke doel dat Kim Ki-Duk met deze film zou voorhebben. Voor mijn part kan dat iets heel anders zijn dan waarom ik de film waardeer.

Tja, waarom niet? Wat mij betreft is elke culturele uiting die op een bepaalde manier iets wil zeggen over de menselijke aard en de menselijke omstandigheden, de moeite waard.

Ik ben het met je beide uitspraken eens. Nog een laatste punt van mijn kant. Een film als Dogville bevat ook (vrij) veel geweld, maar dat is inderdaad een film die "op een bepaalde manier iets wil zeggen over de menselijke aard en de menselijke omstandigheden". Bij Pieta kreeg ik dat gevoel niet. De film blijft wat mij betreft steken in gewelddadig vertoon, maar heeft geen zeggingskracht.