Yol (1982)

Prachtige film, Gouden Palm winnaar.

Ten eerste valt de beeldenpracht op. De film begint als het ware als een road-movie. Via treinen, bussen en andere vervoersmiddelen komen de vijf heren (met uitzondering natuurlijk van de man die z'n papieren verloren was en opgepakt werd) aan op hun bestemming. Daarna worden de vijf verhalen netjes door elkaar heen verteld, van besneeuwde landschappen tot het stoffige Koerdistan. Liefde voor de natuurpracht van Turkije wordt sterk neergezet.

Liefde valt niet te zeggen over de maatschappij in Turkije destijds. Mijn tweede punt. Zeer kritisch. Hier en daar een stomp in de maag en voor mij als westerling onbegrijpelijk. Ontroerend. Ik was nog wel minuten stil na de film.

Ten derde, de minpunten: de montage vond ik vaak belabberd. En daardoor kwamen een aantal gebeurtenissen niet goed uit de verf. Beste voorbeeld is de eliminatie in de trein.

Al met al is dit een aanrader voor de cinefiel. 4 sterren.

De bans van de films van de Koerd Yilmaz Güney werden opgeheven in Turkije in 1992. Pas in 1999 draaide Yol in de Turkse theaters. Met 1 aanpassing: als de hoofdrolspelers op plaats van bestemming komen, komt er in beeld te staan waar ze zijn. Behalve bij de sequence in Koerdistan, daar komt het niet in beeld.

Dubbel gevoel. Het overgrote deel van de film is eigenlijk nogal saai, zowel door verhaal als filmerij, maar tegen het einde wordt het drama wel weer goed neergezet. De tocht door de sneeuw is wel het hoogtepunt daarvan, en elk van de verhalen wordt 'mooi' afgerond. Turkije is een complex land, zoveel is zeker, en deze tragedies bieden een fijne indruk daarvan.

De saaiheid overheerst echter, ook door het gebrek aan dialogen en emoties die de karakters diepgang zouden kunnen geven. Laten we dus vaststellen dat als men zich eenmaal door het eerste uur heeft geworsteld, er een aardige film overblijft.

Ultra-controversieel, en goed maar ook. Want wat een wreedheid toch allemaal. Behoorlijk interessant ook om te zien al die verhalen, echter bleef ik de gehele speelduur meer een toeschouwer dan een naaste die de pijn en verdriet volledig voelt. Toch wel aanrader dit.

Schitterend film. Sommige verhaaltjes zijn beter uitgewerkt dan anderen, zoals Mug terecht aangeeft. Het verhaaltje over eerwraak behoort tot de absolute top van de cinema. Verder ook goed, maar als de scherpe randjes er een beetje afwaren was het geniaal geweest. Daardoor slechts 4 sterren.

Regie en montage zijn niet om over naar huis te schrijven, met een ietwat chaotische, moeilijk volgbare film als resultaat.

Gelukkig wel mooie plaatjes en interessante thema's die een aardig beeld scheppen van provinciaal Turkije (in die tijd)

Een film, die vooral nogal wisselend is qua niveau. Het onderwerp is interessant vanwege het feit dat het een verhaal verteld uit een cultuur, waarvan ik niet zo heel veel af weet, maar de manier waarop het in beeld wordt gebracht is niet altijd even goed te noemen. Die montage is op sommige momenten uiterst amateuristisch en geeft Yol jammer genoeg een ietwat goedkoop uiterlijk.

Inhoudelijk is het in ieder geval best een sterk verhaal. De vijf gevangenen, die hun week verlof allen met andere verwachtingen ingaan, verwachtingen die vaak hoger zijn dan ze uiteindelijk krijgen. Het ene verhaaltje is iets beter uitgewerkt dan het andere. En ondanks dat het soms ook best boeiend is om te zien, werd ik er emotioneel nooit echt bij betrokken en bleef het allemaal vrij afstandelijk. Wel heb ik met verbazing gekeken naar de wreedheid waarmee de militaire dictatuur in Turkije met die mensen en hun problemen omging.

Yol is zeker een interessante film, die een boeiend onderwerp verteld, maar inhoudelijk en qua manier van filmen er bij lange na niet het maximale uithaalt.

3,0*

Heftige film over Turkije van net na de -toen wel geslaagde- coup van 1980, over 5 gevangenen die een week met verlof mogen, waarvan 3 (of eigenlijk maar 2) verhalen centraal staan, namelijk dat van Seyit en Mehmet. Ze gaan niet naar Istanbul, wat een vrij westers aandoende stad is, maar naar het conservatieve binnenland en oosten van Turkije. Eerwraak, bloedwraak, onderdrukking van Koerden, de zwakke positie van vrouwen en militaire onderdrukking passeren allemaal de revue, en ook het beangstigende fenomeen van de bloeddorstige massa die "amorele" mensen meent te moeten straffen, zoals wat het echtpaar dat zich even wilde terugtrekken op het toilet overkwam.

Beelden zijn soms adembenemend mooi, met name de scenes in de sneeuw, en ook de muziek is goed getroffen, soms met traditionele muziek, dan met bezwerende synthesizer tonen. Acteerwerk is wat wisselend maar over het algemeen goed. Ik vond het jammer dat het verhaal van de Koerd wat minder uitgewerkt was, al was de scene dat hij aan de weduwe van zijn broer vrij terloops meedeelt dat hij nu haar man is mooi in zijn eenvoud.

Yol verhaalt in parallelle montage de lotgevallen van vijf gedetineerden met penitentiair verlof. De twee kortst uitgewerkte (neven)verhalen hebben betrekking op Yussuf en Mevlüt. Eerstgenoemde is dolbij dat hij aan zijn geliefde een uit zijn cel meegenomen gekooide kanarie kan schenken als zinnebeeld voor de gevoelens die hij voor haar koesterde en van de levenssituatie waarin hij zit opgesloten. Onderweg verliest hij zijn vergunningspapieren en wordt bij een wegcontrole door soldaten opgepakt en in een cel gestopt. De tweede gevangene slaagt er maar niet in om maar één ogenblik met zijn steeds gechaperonneerde verloofde alleen te zijn. Uit spijt gaat hij dan maar aan het drinken en trekt naar een bordeel.

De hoofdmoot van het filgmebeuren in Yol is gewijd aan de belevenissen van de drie centrale personages, met name Seyit Ali, Mehmet Salih en Ömer. Deze drie hoofdpersonages zijn veel meer uitgediept dan de twee vorige. De aan hun levensverhaal gewijde beeldenreeksen behoren tot het beste wat in Yol is te zien en te horen. Ömer zoekt zijn Koerdische familie op in een in de greep van militaire terreur verkerend dorp. Zijn broer komt bij een zuiveringsoperatie om. Ömer keert niet terug naar de gevangenis. Hij gaat in het maquis. Mehmet haalt zijn vrouw en twee kinderen uit de hem vijandige familieclan. Hij en zijn vrouw zullen door een jongere broer van deze laatste tijdens een treinreis worden gedood. Wraak om herstel van de familie-eer want Mehmet wordt door de clan verantwoordelijk gesteld voor een bij een roof gedode schoonbroer. Het derde hoofdpersonage Seyit Ali (die door zijn vrouw werd bedrogen) wordt door de patriarchale traditie gedwongen de eer van de twee families te wreken.

Door de ervaringen en lotgevallen heen van deze vijf gedetineerden hangt Güney een beeld op van het sociaal, politiek en cultureel landschap van het Turkije in de jaren 80. De vijf symbolische perosnages verzinnebeelden facetten en aspecten van de aldaar vigerende zeden, gedragcodes en ethische normen en van de geestesgesteltenis van de bevolking wier leven zich afspeelt in een klimaat van politieke, sociale en morele repressie. De vijf gevangenen koesterden hoge verwachtingen wanneer zijn op penitentiair verlof vertrokken om hun familie op te zoeken. Dit verlof, hoe kort ook, betekende toch een moment van vrijheid, een periode waarop zij in hun gezin konden worden geïntegreerd. Dit zou veel geleden verdriet en vernederingen doen vergeten. Het blijken allemaal illusies te zijn want hen wacht lijden en beproeving. Het leven buiten de gevangenis is gewoon een voortzetting van dit in de gevangenis. Ook buiten de tralies heerst geen vrijheid maar dwang. Alom aanwezige militaire controle, scherpe onderdrukking van de Koerden, de door patriarchale zeden verdrukte vrouw, feodale familiale structuren en religieus Islamitisch fanatisme verdrukken de menselijke persoon. Kortom mensenrechten en menselijke waardigheid staan op de helling.

Yol, wat vertaald kan worden als weg, uitweg, richting, is heel wat meer dan de gevoelige reisportrettering van de vijf gedetineerden of een stuk militante politieke cinema die een bijdrage wil leveren tot de ontvoodgingsstrijd van het Turkse volk tegen dictatuur en totalitarisme. De film ontleent uiteindelijk zijn sterkste impact en waarde aan de algemeen menselijke resonanties die erin opklinken en betrekking hebben op lijden, vreugde, liefde, haat, onmacht, ontgoocheling, verbittering, opstandigheid en verwachtingen die de spanningsvelden vormen van de menselijke conditie in een samenleving.

Een volkomen gave film is Yol weliswaar niet. Zo is de verhaalsopbouw bij momenten onzeker. Voorts is de film niet zo overtuigend in de beginsekwensen, met name die welke zich afspelen in de gevangenis. Het betogende karakter haalt het op het oproepen van menselijke tragiek. Een eerste en in de herinnering blijvend hoogtepunt is de terugkeer van Ömer naar zijn geboortestreek. Güney's cinematografische schriftuur lijkt ons het zuiverst in de sekwensen die betrekking hebben op het personage van Seyit. Onvergetelijk zowel vormelijk als inhoudelijk is de tocht van de gevangene door het besneeuwde hooggebergte waarbij zijn paard van uitputting sterft. De uitputtingsdood van het dier is de voorafbeelding van die van de vrouw van Seyit die als straf tijdens een afmattingstocht door het gebergte moet omkomen. De ultieme reddingspogingen van haar man en zoon zullen het niet kunnen verhinderen dat zij die tocht niet overleeft. Beklijvend en overgetlijk zijn de beelden waarin de vader en de zoon met een riem op de moeder slaan om te verhinderen dat zij door in te slapen zou doodvriezen midden een eindeloos wit bevroren landschap waar een vertakte knoestige boom zwart-luguber afsteekt tegen de horizon.

4.5*

Yol is een boeiend relaas van de culturele religieuze gebruiken van Turkije van de jaren 70 en 80. Opvattingen die je vandaag de dag wellicht nog steeds terugvindt in conservatieve middens. Yol vertelt het verhaal van 5 gedetineerden die op penitentiair verlof worden gestuurd. Ik kon de personages moeilijk van elkaar onderscheiden. Met die snorren lijken die allemaal op elkaar, maar dit terzijde.

Niet elk personage vond ik even interessant. Het verhaal met de vijandige schoonfamilie en waarbij de echtgenote moet kiezen tussen haar man en haar familie was wel interessant. Familie-eer staat centraal hier. Ook de beperkte rechten van de vrouw, de patriarchale hiërarchische structuren en militaire aanwezigheid.

De film kent eveneens mooie beelden, zeker die in de sneeuw. Geen slechte film, maar in zijn geheel matig en niet overal even boeiend.

Keiharde, met maatschappelijke kritiek geladen film.
Zag de film op Canvas-TV en dat betrof, wat de producent noemde "The Full Version 2017" waarbij niet weerhouden shots uit 1982 (zoals de scène met het paard) werden toegevoegd en ook enkele details werden weggelaten. Kan niet vergelijken want 'k zag de film nu voor het eerst.
Vijf geditineerden zien om sociaal, religieus en politieke redenen hun tijdelijke vrijlating overgaan in een regelrecht drama.
Ijzersterke en intrigerende scènes, niet noodzakelijk gewelddadig, zijn er in overvloed : de tocht door de sneeuwvlakte van Seyit, zijn overspelige vrouw Zine en hun zoon in de eerste plaats, maar ook de er op los rokende kinderen, Mevlat die zijn harde wetten aan zijn verloofde afdreunt terwijl zij gedwee en liefdevol naar hem opkijkt, het diephatelijk verstoten van Mehmet om een wellicht laffe daad... terwijl terzelfdertijd het in beeld brengen van Turkije, het landschap, de steden, de armoede, de militaire overheersing, de oorlog... indringend aansluit.

Gevangenen en hun vakantie

Toch vreemd hoe je soms van bepaalde landen nog nooit een film gezien hebt. Ik dacht dat ik sowieso al wel eens iets Turks had laten passeren, maar volgens MovieMeter-normen is dat blijkbaar niet het geval. Soit, het is niet meteen een land waar je aan denkt wanneer het over filmgeschiedenis gaat, maar bij Cinema Canvas vonden ze toch op zijn minst één film de moeite waard. De snelle verstaander heeft natuurlijk door dat ik het over Yol heb.

De kijkbeurt heeft eventjes op zich laten wachten en dat ligt vooral aan het feit dat ik niet helemaal wist wat ik hier van moest verwachten. Het resultaat mag er echter wel zijn, maar het is vooral de totstandkoming die tot de verbeelding spreekt. Yilmaz Güney die zowaar vanuit de gevangenis de film regisseert, ontsnapt en tot op het podium van Cannes geraakt... De film heeft hierdoor een zekere mythologische status meegekregen en hierdoor blijf je voor een stuk op je honger zitten. Yol focust zich op 5 verhaallijnen van verschillende gevangenen, maar niet elke narratieve draad is even boeiend. De film had zich voor mijn part dan ook gerust compleet mogen toeleggen op de verhaallijn van Seyit en zijn tocht door de sneeuw, want het is daar dat Güney de meeste punten sprokkelt. Meeslepend qua verhaal, prachtig gefilmd en een perfecte soundtrack maken dat de beste scènes uit de film. Andere verhaallijnen (van onder andere Yusuf die zijn papieren kwijt geraakt) hebben ook nog wel hun charme en goede momenten maar halen nergens hetzelfde niveau als dat van Seyit. Het oogt hier en daar ook wel een beetje rommelig - de moord op de trein bijvoorbeeld - en dat is toch zonde.

Ook jammer dat de Full Version uit 2017 blijkbaar nog altijd wel geknipte elementen bevat. Zo zijn er een aantal scènes terug aan toegevoegd die er in de originele versie zijn uitgelaten (Seyit die zich warm houdt aan het paard) maar zijn er tegelijkertijd ook nieuwe dingen geknipt zoals de aanduiding wanneer het verhaal zich in Koerdistan afspeelt. Jammer dat we zelfs na maar dan 35 jaar de film nog altijd niet kunnen zien zoals hij oorspronkelijk bedoeld is geweest. Ben ik trouwens de enige die steeds aan Sean Connery in zijn James Bond periode moet denken wanneer hij Tarik Akan op de filmposter ziet staan? Geweldige rol trouwens van Akan waarbij hij naarmate de film vordert meer en meer indruk maakt. Sowieso weinig aan te merken op de cast trouwens, al helpt het daar misschien dan ook wel weer bij dat ik verre van gekend ben met de Turkse cinema en het echt niet zou merken wanneer het wel/niet overgeacteerd is.

Volgens mij wel het soort film dat nog beter tot zijn recht komt bij een herziening. Nu is het toch voor een groot stuk veel onbekends dat op je bord komt en ontgaan er bepaalde nuances me. Smaakt in ieder geval wel naar meer, ik zag dat de plaatselijke bibliotheek ook Duvar nog in bezit heeft. Lijkt me wel wat eenzelfde thema te zijn maar kom, kan ook nog interessant worden.

3.5*

Yol is een Turkse dramafilm uit 1982 onder regie van Yılmaz Güney en Şerif Gören. De film won de Gouden Palm op het filmfestival van Cannes.

Het verhaal gaat over een stel gedetineerden die een week verlof krijgen van hun Turkse gevangenis. Ze gaan in die periode op bezoek bij hun vrienden en familie. Daar wacht hun echter enkel teleurstelling; ze kunnen zich moeilijk aanpassen aan de wereld buiten de gevangenis.

In de film wordt Turkije op heel veel punten bekritiseerd, vooral op het gebied van de Koerdische kwestie. Ik vind het moeilijk om te zeggen wat ik van de film vond. Er zitten trage (lees: saaie) stukken in, maar sommige stukken zijn ook erg mooi gefilmd. Laat ik zeggen dat als men zich eenmaal door het eerste uur heeft geworsteld, er een aardige film overblijft. 3*