For All Mankind (1989)

Geen documentaire in de normale zin van het woord.

Beelden uit de Apollo-missies naar de maan af en toe vermengt met wat uitspraken van astronauten die er waren....soms horen we het originele geluid bij de beelden of de soundtrack van Brian Eno.

En we horen ook de muziek die de astronauten bij zich hadden Also Sprach Zarathustra, Frank Sinatra (Fly Me to the Moon), Buck Owens en Merle Haggard met een speciaal voor de gelegenheid opgenomen nummer (Please leave this tape on the moon!!).

Net ietsje minder dan de wat striktere documentaire "In the Shadow of the Moon" en misschien wat te snel (15 mei jl) erna.

Maar deze was dan nog even ter ere van Neil Armstrong en de Apollo-beelden blijven fascinerend om te zien.

Dit is een compilatie van de verschillende Apollo-missies, in elkaar gezet 20 jaar na de eerste maanlanding. Verschillende vluchten tegelijk naar de maan plus beelden vanaf de maan worden getoond en ondersteund met commentaar van Houston en de astronauten zelf. Echt overzichtelijk is het niet en verschillende afkortingen passeren de revue waar je als leek niet veel van snapt. Toch is dit interessant om te zien want het laat vooral de avontuurlijke kant van het astronautenwerk zien. Meerdere malen krijg je van de astronauten te horen hoe prachtig en schitterend dit of dat niet is. Het is net alsof ze op vakantie zijn! En jawel, For All Mankind zit inderdaad vol spectaculaire en mooie beelden van de maan en aarde.

Mooie docu, met haarscherp beeldmateriaal van de lancering(en), reizen, maanlandingen en moonwalks van de Apollo-astronauten. Mooi samengesteld uit beelden van de verschillende Apollo-missies, waaronder de bekendere (Apollo 11 en 13) en minder bekende missies erna.

Heel indrukwekkend om te zien en ook verrassend om te zien hoe de astronauten behalve hun missie ook nog de tijd namen om gewoon plezier te hebben tijdens hun maanwandelingen. Geeft een heel ander beeld van de missies dan ik aanvankelijk had.

4*

De documentaire Apollo 11 (Film, 2019), die werd gemaakt naar aanleiding van de 50ste verjaardag van de historische eerste maanreis, maakte veel indruk op me en deze documentaire is vergelijkbaar – beide films zijn gevuld met archiefbeelden – maar wat kleiner. Waar Apollo 11 meer aandacht besteedde aan de technische uitdagingen van de missie bevat For All Mankind vooral uit filmbeelden die de astronauten zelf maakten met hun eigen uitgesproken gedachten erover. Het blijft onvoorstelbaar dat ze dit voor elkaar kregen en dat met de in onze ogen tamelijk primitieve middelen van 50 jaar terug; het vergt veel moed van de astronauten en wat het meest opvalt – bijna shockeert – in deze film is hoe veel lol ze tijdens de toch uiterst serieuze en gevaarlijke missie hadden.

Hoewel ik niet naar het programma "Zomergasten" van de VPRO kijk (duurt me veel te lang), zenden ze daarna wel meestal een interessante film of documentaire uit die gekozen is door de gast in het programma (afgelopen zondag was dat cinematograaf Hoyte van Hoytema) en twee weken geleden was dat de Iraanse kinderfilm "Badkonake Sefid (1995)" en afgelopen zondag was het deze fraaie documentaire "For All Mankind" over de reis naar de maan. Maar omdat deze documentaire pas om 23:30 uur werd uitgezonden en ik nog geen vakantie heb (pas over drie weken), heb ik hem opgenomen en gisteravond pas bekeken.

"That's one small step for a man, one giant leap for mankind."

Dat waren natuurlijk de legendarische woorden van Neil Armstrong toen hij op 20 juli 1969 als eerste mens voet zette op de maan. De tweede man die voet zette op de maan, te weten Buzz Aldrin, zei overigens op komische wijze (vanwege een weddenschap van 500 dollar en omdat toch niemand onthoudt wat de nummer twee zei):

"That was a small step for Neil, but a big one for me."

Er zijn al veel films over de maandlanding gemaakt, maar niets haalt het bij de originele beelden van dat stukje wereldgeschiedenis. In deze documentaire worden beelden van meerdere Apollo-missies (tussen 1968 t/m 1972) gebruikt om tot een vloeiend geheel te komen en dat begeleid door muziek van de legendarische muziekproducent Brian Eno (van hem komt o.a. het zes seconden durende opstartgeluid van het Windows 95-besturingssysteem).

Regisseur Al Reinert bracht tachtig uur beeldmateriaal (waaruit hij de mooiste beelden selecteerde) terug tot evenzoveel minuten en voegde het geluid toe van zijn interviews met dertien van de astronauten (zo horen we o.a. de stemmen van Jim Lovell en Jack Swigert). De beelden waren gefilmd op locatie door de astronauten zelf, die voor hun maanmissies naast fysieke en mentale training ook les kregen in cinematografie en fotografie. Ook plaatste de NASA camera’s aan boord van de raketten, zodat ze konden terugvallen op die beelden als er iets mis zou gaan met bijvoorbeeld de motors bij één van de ruimte-expedities.

Zo krijgen we beelden te zien van vlak voor de lancering, van de lancering (fraai in beeld gebracht en waarbij je o.a. een vuurzee en vallend ijs te zien krijgt), van het loskoppelen van de stuwraketten, van de vluchtleiding (maar men gewoon mocht roken) op de aarde, van de baan om de aarde, van het luchtledige in de ruimte (o.a. hoe men een boterham met ham in blik smeert), van het maken van een ruimtewandeling, van de lancering vanuit de ruimte naar de maan, van de vlucht naar de maan (waarbij je de aarde steeds kleiner ziet worden), van de baan om de maan, van de maanlander, van de landing op de maan, van op de maan (o.a. het plaatsen van de Amerikaanse vlag, het rijden in een maanwagen en een grappige zwaartekracht proef, om de theorie van wetenschapper Galileo Galilei te bewijzen, met een hamer en een veer van een adelaar die men tegelijkertijd laat vallen en die dan even snel op het maanoppervalk terecht komen), van de lancering van de maanmodule (die op de maanlander zat) m.b.t. het vertrek van de maan, van het koppelen van de maanmodule en de Apollo CSM (oftewel de commando-/servicemodule waarin een astronaut rond de maan cirkelde, terwijl twee andere astronauten op de maan waren) in de ruimte en van het landen in de oceaan op de aarde.

De documentaire begint overigens met een stukje gesproken tekst van president John F. Kennedy en eindigt ook met een stukje gesproken tekst van hem en natuurlijk krijg je in de documentaire ook legendarische uitspraken te horen zoals "Houston, we have a problem" (i.v.m. een stroomprobleem) en "The Eagle has landed". Buiten dat je muziek te horen krijgt van Brian Eno, krijg je ook muziek te horen van de astronauten. De hadden namelijk hun eigen muziek bij zich (op een taperecorder) en daarvan krijgen we o.a. klassieke- en countrymuziek te horen en ook muziek uit de legendarische Sciencefiction / Avontuur film "2001: A Space Odyssey" (die zich ook in de ruimte afspeelt), die een jaar voor de lancering werd uitgebracht (dus in 1968).

Buiten de vele fraaie beelden, krijg je ook leuke weetjes te horen m.b.t. hoe men in de ruimte hun behoeften deden (o.a. m.b.t. poepen) en hoe ze vermaakt werden (de reis naar de maan duurde namelijk drie dagen en bijna vier uren) met nieuws vanaf de aarde. Zo krijgt men nieuws te horen over de Britse rock-en popgroep "The Beatles", die toen natuurlijk razendpopulair waren, en ook krijgen ze de football (oftewel American football) uitslagen te horen van de tien belangrijkste wedstrijden.

"For All Mankind" is een documentaire die je gewoon gezien moet hebben en het is ook één van de meest indrukwekkende documentaires over ruimtevaart ooit gemaakt, die je op hypnotische en filosofische wijze meeneemt op reis naar de maan. Het is ook volkomen terecht dat deze film een Oscar-nominatie in de categorie "Beste Documentaire" kreeg, maar die wel niet won.

Ja, schitterende documentaire, die mijn jeugdherinneringen van een kampeervakantie met mijn ouders op de Veluwe doet herleven. Ik was veel te jong om het werkelijk te doorgronden, maar de nachtelijke uren in de kantine van de camping samen met al die andere vakantiegangers stonden garant voor een memorabele gebeurtenis.

De beelden in deze docu, gemaakt door de astronauten zelf, versterken het gevoel van authenticiteit. Het moment dat er voor mij het meest uitspringt is als de waterige ogen van al die knappe koppen op het grondstation Houston staren naar de TV-beelden van onze "blue marble" in dat pikzwarte heelal.

De ingesproken mijmeringen, overpeinzingen en soms ronduit filosofische gedachten afgewisseld met allerlei frivole capriolen maken van het geheel een sublieme kijkervaring.