Chocolat (1988)

Hele prachtige film over een (blanke) familie in het noorden van Kameroen in de jaren '50. De huishoudhulp Protée speelt een prachtige rol, een stil personage maar ozo veelzeggend. De dominantie (en denigrerende manier van leven jegens de Kameroeners) van de Fransen tijdens deze kolonisatie is hier goed te proeven en heel mooi in beeld gebracht.

Het dochtertje die je aan het begin en het eind van de film 'weer terug' in Kameroen ziet is ook kenmerkend voor de film. Ik vraag me alleen af of ze er nou onder geleden heeft dat ze daar opgroeide. Dit proef ik namelijk wel in de eindscene, ze heeft haar thuis nooit kunnen vinden in Frankrijk en wil terug naar Kameroen, maar hier voelt ze eigenlijk het zelfde omdat ze nooit tussen de bevolking opgroeide. Dit wordt niet expliciet gezegd maar de Afro-Amerikaan zegt het als het ware voor haar. Of zie ik dit fout? Het doet mijzelf ook terugdenken aan de tijd dat ik in Kameroen woonde als klein kind, dat maakt mijn interesse voor deze film ook wat groter. Ik ben zeker over deze film te spreken. 4*.

Een jonge vrouw keert terug naar het Afrikaanse land waar ze, als enig dochterje van een koloniaal echtpaar, haar jeugd doorbracht en de film is dan ook, op het begin en het slot na, volledig gewijd aan die periode.
Naast een zekere band die ontstaat tussen het kind en de boy van de familie (tenslotte is hij veruit de voornaamste die ze zich herinnert), is de sfeerschepping rond de maatschappelijke verhoudingen tussen blank en zwart toch het hoofdthema van deze film die op één scene na een rustig verloop kent.
De dominantie van blanken, de afstandelijkheid en de opgelegde onderdanigheid van de zwarten wordt duidelijk, zonder echte extreme, schokkende beelden benadrukt. Een scène als typisch voorbeeld is de zwarte vrouw die geduldig op de grond, naast het bed, wacht op haar baas, wel beseffend dat ze voor andere doeleinden straks wel in dat bed zal liggen.
Goede film, wellicht te rustig gebracht - en mogelijks dus waarheidsgetrouwer - om meer kijkers te lokken en te imponeren.

De film zou semi-autobiografisch zijn en laat zien hoe een klein, blank meisje – dochter van de gouverneur in Noord-Kameroen – leefde in koloniaal Afrika. Helaas gebeurt er niets in de film, behalve dat de zwarte bedienden de hele tijd rond worden gecommandeerd door met name de vrouw van de gouverneur in haar grote huis. Het is duidelijk een ongemakkelijke, ietwat belachelijke en onhoudbare situatie dat bleekneuzen uit een ver land de baas spelen over de inheemse Afrikanen van wie ze geheel afhankelijk zijn, en ook de blanken beseffen er goed dat ze op een dag verjaagd zullen worden. Het thema is de scheiding tussen blank en zwart (de horizon-metafoor: waar hemel en aarde elkaar raken kan nooit worden bereikt): de vrouw en de bediende voelen zich seksueel tot elkaar aangetrokken maar mogen elkaar natuurlijk niet aanraken en omgekeerd voelt die bediende zich ongemakkelijk als een ‘gekke’ blanke zich in zijn kringen van de zwarte arbeiders beweegt. Het dochtertje commandeert natuurlijk ook (dat is sowieso eigen aan kinderen) maar raakt natuurlijk ook gehecht aan de bediende die de hele dag met haar optrekt, zodat zij de ambivalente houding uitdrukt en al naar de omkering in de toekomst wijst. Dat is allemaal prima maar omdat er qua verhaal niets gebeurt (het is slechts een herinnering van de regisseur hoe haar kindertijd was), komen steeds nieuwe blanke mensen op bezoek om het ‘verhaal’ gaande te houden of zo maar dat kan niet verhullen dat het verhaal en thematiek te dun is voor een speelfilm en de film daarom gewoon saai is.

Soms als je een langspeelfilmdebuut bekijkt van een regisseur die later een stuk groter werd zie je het talent nog niet. Bij Denis al wel. Sterker nog: dit behoort tot haar beste films.

Een deel van de thema's (Kolonialisme, Het gevoel ergens thuis te horen, intermenselijk contact en de invloed van de omgeving daarop) en de setting (Afrika) heeft Denis later nog vaker gebruikt. In deze film draait het om een vrouw die terugdenkt aan haar jeugd in het Kameroen van net voor de onafhankelijkheid terwijl ze als volwassen vrouw na enkele decennia terug in het land is. Denis op haar best is cinema waar de omgeving een heel belangrijke rol speelt en er veel tijd gaat naar het verkennen van die omgeving. Zo ook hier. De omgeving is een koloniale woning in Kameroen in een uiterst afgelegen gebied. Een woning vol bedienden en ouders die impliciet koloniaal en racistisch zijn en gasten die daar nog veel verder in gaan. De blik is vooral die van het meisje die af en toe wel wat oppikt van de toenemende spanningen in het land. Spanningen die uiteindelijk zouden lijden tot een onafhankelijkheidsoorlog en een hereniging van Kameroen. In deze tijd was het Zuiden een Britse kolonie en het Noorden een Franse.

De film staat bol van subtiele verwijzingen naar wat er in de lucht hangt en wat de kolonialen niet willen weten. Hoewel er zo veel spanning heerst dat Denis suggereert dat je wel iets voelde aankomen. In die wereld is de scheiding tussen de oorspronkelijke bewoners en de Franse en Britse witten zo onoverbrugbaar dat er nauwelijks contact is buiten het commanderen. Het meisje in de film heet France en hoewel dat natuurlijk geen toeval is weerstaat Denis de verleiding om er meer een symbool dan een meisje van te maken.

Heel fraai.