Les Vampires (1915)

De afgelopen dagen heb ik in drie stukken deze bijna honderd jaar oude film mogen aanschouwen. De lange tijdsduur spreekt van tevoren niet echt aan, maar aangezien ik de Fantômas films van Feuillade best aardig vond en ik Les Vampires een tijd geleden blind heb aangeschaft, moest ik dit toch maar eens proberen.

Les Vampires maakt in ieder geval zijn status wel waar. Van alle films die ik tot nu toe uit de jaren ’10 zag, is dit met gemak de beste. Het is een aanspreken verhaal, dat soms lekker mysterieus overkomt en vol zit met verrassende wendingen, dubbele bodems, valse deuren valluiken en nog veel meer. De film is opgedeeld in 10 hoofdstukken, waarvan de lengte nogal uiteenloopt, maar om het nog wat spannender te maken eindigt ieder hoofdstuk met een soort van cliffhanger. Ik vond dat zelf bijzonder goed werken.

Naast een interessant verhaal is de aankleding erg mooi. Musidora speelt de rol van Irma Vep,(anagram van Vampire) vol overtuiging en is een uitermate boeiend personage. Het tempo is behoorlijk hoog en ook het camerawerk is bijzonder goed te noemen. Het viel mij vooral op dat er veel buiten scènes in zaten, die niet alleen mooi gefilmd zijn, maar waarvan sommige ook nog eens erg spectaculair zijn. Vooral bij de scene, waarbij Philippe even zijn hoofd uit het raam van een hotel steekt en dan razendsnel met een touw wordt gevangen, uit het raam wordt getrokken en naar beneden gesleurd, is echt bijzonder knap gemaakt.

Over het algemeen vloog de tijd toch wel redelijk snel voorbij en was van verveling nooit sprake. Les Vampires is duidelijk een voorbeeld van een film, die zijn tijd vooruit was en die bijna 100 jaar later nog altijd erg goed is. Het is een inspiratiebron voor andere films geweest en ook de grondlegger van de thriller. Ook een fijne blinde aanschaf trouwens, die ik niet meer van de hand doe. Een must see voor de echte filmliefhebber dit.

4,0*

Van Feuillade had ik alleen wat korte films gezien, nu dan eindelijk de Vampires. Niet in één keer, is ook niet nodig aangezien het om een feuilleton gaat (hé, Feuillade, feuilleton, zou dat toeval zijn? Edit- ja).
Natuurlijk is het soms een beetje traag, als je iemand zonder edit tien koffers ziet uitladen of een brief ziet ontcijferen, maar het is toch behoorlijk onderhoudend. Nu leent een vroegtwintigste-eeuws misdaadsyndicaat zich natuurlijk prima voor de nodige spanning en sensatie, en er werd ook naar behoren geacteerd. Weliswaar leek het soms alsof je naar een doventolk zat te kijken, de personages hebben wel karakter. En niet alleen de oer-Catwoman Irma Vep, die naast bezitster van de coolste naam ook wel de ster van de serie is- alleen de held Philippe is een beetje kleurloos.

Soms valt Les Vampires een beetje in herhaling, wéér een narrow escape, wéér gaat iemand zich verstoppen, wéér wordt een villain lafhartig in de rug geschoten (bij de Franse politie werkten vooral Henris Sales zo lijkt het), maar het staat ook na ruim een eeuw nog fier overeind. Sommige scenes zijn nog steeds spannend, en iedereen is ook behoorlijk acrobatisch onderlegd, men liep huizen op zoals ik de trap neem. Speciale vermelding voor het dansje van de hoofdvampier in deel 10.

Laat je vooral niet afschrikken door de lengte. Het betreft een serie uit het pre-televisietijdperk met tien afleveringen van gemiddeld veertig minuten, niet bedoeld om in één marathonzit uit te kijken. De eerste drie afleveringen vliegen voorbij. In het middenstuk zit een dipje, maar in de laatste twee afleveringen steken ze weer een tandje bij.

Van de inbrekersbende spreekt Irma Vep het meest tot de verbeelding. Deze volleerde dievegge werd gespeeld door Musidora, een acrobate in catsuit die haar stunts zelf deed. Om er sinister uit te zien gebruikte ze kohl, een roetmengsel om de oogleden donker te maken. Misdaadbestrijder van dienst is de onderzoeksjournalist Philippe Guérande. Hij wordt bijgestaan door Mazamette, een bekeerde dief die als mol fungeert en voor een komische noot zorgt. Plotelementen zijn vermommingen, valse identiteiten, geheimschriften, onzichtbare inkt, verborgen gangen en hypnose.

Parijs is het centrum, maar er wordt ook uitgeweken, bijvoorbeeld naar een kasteel aan de Loire. Modieuze hoeden en vroege automobielen zijn kenmerkend voor de Belle Époque. Interieurs zijn in art-nouveaustijl. Voor de nachtelijke scènes werd een blauwe kleurfilter gebruikt. De camera staat meestal stil, al zijn er af en toe elementaire camerabewegingen als panning en tilting. Op het einde van de eerste aflevering ontsnapt Irma Vep horizontaal via het dak en verticaal via de regenpijp. In de voorlaatste aflevering zit een achtervolgingsscène met de camera op een voertuig.

Irma's spectaculairste stunt zit in de laatste aflevering, wanneer ze van een hoog dak af rolt met een touw om haar middel. Ik vond het spijtig dat ze moest sterven op het einde, maar dat was haar offer om aan de morele normen van de censuurcommissie te voldoen. Destijds moet dit mensen naar de bioscoop gezogen hebben.

Irma Vep.

Door die serie nieuwsgierig geworden naar wat het was dat Assayas de aanleiding gaf om een film én een serie te maken geïnspireerd op dit Feuillade-feuilleton. En wat blijkt, voor het gemak staat het hele gebeuren gewoon in alle glorie gerestaureerd op Youtube, wel met af en toe tenenkrommende en niet-originele muziek, en ook met maar 1 van de tinten die indertijd in de voorstellingen gebruikt werden - het blauw van de nacht, naast amber voor binnen, groen voor buiten, en ook nog knalrood - maar waar dat dan voor is is me niet geheel duidelijk. Wikimedia heeft wel de getinte versies - maar die zijn dan wel minder fraai gerestaureerd, en ook zonder geluid. Misschien is dat laatste eigenlijk beter, hoewel je dan wel het Mahlereske moment mist dat de muziek ineens wel klopt, aan het einde van deel tien.

Narratief is het als je het hele zaakje achtereenvolgens kijkt wel een beetje repetitief - haast elk deel volgt wel een beetje een patroon, behalve dat het met de streken van Les Vampires van kwaad tot erger gaat. Geen middel blijft onbeproefd in de strijd tussen de boeven en de brave Guérande met zijn sidekick Mazamette - de ene vermomming na de andere (al is het allemaal een beetje van een 'it is I, Leclerc!' niveau), ontvoeringen, vergif, gas, een kanon dat in een hutkoffer past - en een verrassend plotelement, want als je even niet opgelet had zou je zo maar denken dat het zoals wel vaker gewoon een ontvoerde persoon was. Stunts te over op de daken van Parijs, en de dappere Musidora die kennelijk al haar stunts zelf deed. Je moet maar vertrouwen hebben in zo'n regenpijp - en zeker als je al weet hoe soliede een Frans balkonnetje zijn kan.

Over de acteurs durf ik eigenlijk nauwelijks iets te zeggen - het is allemaal vrij ver verwijderd van wat we nu onder die term verstaan. Musidora heeft haar scene en die is absoluut geniaal, maar om daar nou die 440 minuten voor uit te zitten is wellicht wat veel. De stijl van Feuillade is haast theatraal, in de zin dat de scenes voornamelijk zo zijn als je ze als bezoeker in het theater zou zien. Vrijwel alle binnen-scenes zijn zo gefilmd. De beperkingen van de tijd en ook van het beschikbare budget, voor wat ik er uit wijs word - hoewel er ook een bron is die beweert dat Feuillade het op die manier 'echter' vond overkomen. Hoe dan ook, al het binnenshuisgedoe maakt wel weer voor een mooi contrast met de buiten-scenes, en die zijn extra leuk omdat ik er waarachtig nog een paar plekken van herken ook (er is overigens zelfs een site waar je veel van de locaties op terug kan vinden). Extra leuk zijn die paar scenes in en rond Fontainebleau, waar ik vaak geweest ben (dat is ook waar ik iets herkende - het verkeersplein met de zuil). Sowieso een erg leuk tijdsbeeld, interessant om te zien hoe er aan de bebouwing eigenlijk niet zo heel veel veranderd lijkt, maar aan de straten dan weer wel.

Vanuit de aanleiding, de film en serie van Assayas, had ik eigenlijk verwacht dat Musidora in haar catsuit een grotere rol zou spelen - effectief is dat van het totaal van 440 minuten speelduur misschien een minuutje of vier, vijf. Toch heeft dat kennelijk zoveel indruk gemaakt dat dat nog steeds naklinkt. Wellicht net zo als de titel - les Vampires, die vanzelf niets met vampieren te maken hebben. Toch zit er een basis in de historie in het geheel - Les Apaches, die geen vampieren waren en ook niet in Amerika woonden, maar een bende was in Parijs rond 1900. Elementen daarvan komen terug in de film, bijvoorbeeld in de coup du Père Francois - de handige truc waarmee les Vampires hun slachtoffer een touw of doek om zijn hoofd of nek slaan, en er dan op de rug getild mee weglopen. Het zal je maar gebeuren. Een beetje net als die truc waarmee je met een schepnetje van 1 hoog naar beneden wordt gehaald. Lijkt me ook niet prettig.

Afijn, 440 minuten is een erg lange zit - en ook nog als je het zoals ik over drie dagen uitspreidt. Wat me door mijn hoofd schoot is dat een vertoning indertijd wel wat interactiever geweest zal zijn dan op de bank met een nogal droge youtube-versie met eentonige begeleiding. Een groot deel is nogal slapstick-achtig, ik stel me zo voor dat het publiek nogal luidruchtig meegeleefd zal hebben. En indertijd keken ze ook maar een klein uurtje per keer, dat maakt ook een hoop uit.

Zo, nu eerst maar een kom potage veloute de grenouille. Of wellicht is dat ook wel iets waar alleen wij 'Ollanders om moeten lachen.