Sunrise: A Song of Two Humans (1927)

Melodramatiek uit de stille jaren. Het familiaal huwelijksleven tegenover de verlokking van een mondaine dame. Het moet destijds een kassukses geweest zijn.

Toegegeven dat het zo veel jaren na het verschijnen nog altijd zijn uitwerking niet mist want regisseur Murnau zet hier toch een heel bijzondere ,emotioneel geladen, film neer, met heel goed camerawerk (misschien toch te veel duistere beelden in het begin) en ook veel afwisseling in het verhaal, zo zelfs dat het dramatische plots gaat omslaan naar optimisme met enkele grappige scènes tot gevolg.

Janet Gaynor, die al heel jong in de filmwereld zat, en 10 jaar na deze "Sunrise..." de hoofdrol kreeg in "A Star is born", speelt uitstekend als de liefdevolle echtgenote. Knap wanneer ze vermoeden krijgt wat er te gebeuren staat en even knap wanneer ze weer geloof krijgt in haar man.

George O'Brien loopt er in de beginne somber gebogen bij, bijna als een Quasimodo, maar dat hoort wellicht, samen met zijn expressieve mimiek, bij het onvermijdelijk overacting, een zowat noodzakelijk kwaad uit die tijd.

De film begint en eindigt zeer aardig, maar het middendeel kan helaas niet echt boeien. Dit komt mede omdat de liefdesrelatie tussen de twee hoofdpersonen mij nooit echt overtuigt. Gelet op de leeftijd van de film ziet een en ander er wel zeer behoorlijk uit, maar door het matige verhaal kan het als geheel niet echt overtuigen.

This song of the Man and his Wife is of no place and every place; you might hear it anywhere, at any time.

Eén van de beste stomme films die ooit gemaakt is. Sunrise: A Song of Two Humans is een terechte klassieker, en het valt vooral op hoe sterk de film in elkaar steekt. Sunrise heeft eigenlijk drie aktes, maar na de kerkscene lijkt alles al opgelost en klaar. Maar daarna komen de fenomenale scènes rond een carnaval/entertainment district, en de spannende derde akte. O’Brien en Livingston zijn sterk op dreef, maar het is vooral Gaynor die toch wel de meeste indruk maakt en de kijker snel voor zich wint. En de liefde overwint, wat altijd wel een mooie boodschap is. Ik had ook niet anders verwacht van een film met zo’n titel.

Wow, toch wel één van de mooiste stomme films die ik al zag. Een erg beladen film, ook vandaag de dag nog. De contrasten zijn ook ruim om er een meeslepend verhaal van te maken van een knappe boerenzoon die een keuze moet maken tussen twee geliefden. Met de één is hij getrouwd en heeft hij een kind, met de andere heeft hij een affaire, maar verschilt zij enorm met zijn referentiekader door haar mondaine persoonlijkheid en leven in de grote stad.

De film gaat emotioneel verschillende richtingen uit. Thriller, drama, romantiek, zelfs wat humor ... Het komt allemaal aan bod op een erg vloeiende manier. De film voelt ook nog steeds vrij hedendaags aan. De beelden werden maximaal benut en dat is de verdienste van Murnau. Veel leesborden kwamen er niet aan te pas.

Enige smet vond ik toch wel het einde. Het is misschien noodzakelijk om happy ends te creëren, maar de dood van zijn vrouw door het ongeluk had een mooi(e) karma en schuldgevoel voor de rest van zijn leven opgewekt. Het had de film extra kracht bijgezet waarbij hij opeens geen enkele geliefde meer zou hebben en zou wegteren van verdriet en walging van zichzelf.

Sterk! Dikke 4,0*!

Aardig.

Maar dat einde! Het slotakkoord, nu ja, de laatste 20 minuten, doen de film toch pijn. Na een dik uur aan inventieve cinema bloedt het alsnog dood. Men verliest plots de pedalen en daar waar er tempo, verrassing en charme was, komen wat langgerekte scènes in de plaats.

Zonde, want hier zat m.i. meer in. De film zit echt wel goed in elkaar, en ook al zijn ze intussen gedateerd, de technische trucjes ogen fris voor een silent van een eeuw geleden.

3

Wat me aan deze Murnau opviel zijn eigenlijk drie dingen. Allereerst de dynamiek van de film, deze heeft de meeste emoties en sfeertjes en veruit het hoogste tempo dat ik bij hem zag. Het tweede is wel het komische talent en groots gevoel voor timing daarin dat eigenlijk voor het eerst zo duidelijk aan de oppervlakte komt hier, maar het belangrijkste is de warmte en de menselijkheid. Het geeft me het gevoel dat ik eerder bij bijna tijdgenoten als Jean Vigo (L'atalante) of Sadao Yamanaka (Humanity and Paper Balloons). Alledrie gingen ze op hele verschillende redenen heel jong dood, maar bij alledrie had je het gevoel dat ze ook volkomen niet pate bij de donkere tijden die er aan zaten te komen. Murnau zat dan wel veilig in de VS maar hem en de oorlog? Ik kan me die combinatie haast niet voorstellen eigenlijk. Het lot stak er een stokje voor.

Fijne verrassing.

Ik zag Sunrise nooit echt als een monumentale film in de filmgeschiedenis. Ik wist dat het bestond en goede waarderingen kreeg, ik had alleen niet verwacht dat de film zijn tijd ver vooruit zou zijn. In dat opzicht doet deze film me wat denken aan Metropolis, maar die film kan bijna niet geëvenaard worden door jaren 20 films.

Sunrise is vooral interessant omdat het voor zo'n oude film uitzonderlijk goede camerabewegingen kent, ondersteund door sterke effecten die ook z'n tijd ver vooruit zijn. Niet dat de film heel spectaculair is, maar richting de finale krijg je een aantal scenes te zien waar zelfs hedendaagse mensen nog van op kunnen kijken, en dat betekent dat het dus een geslaagd resultaat is geworden.

Het acteerwerk binnen deze film is voorspelbaar theatraal en veel scenes worden dan ook met grootse gebaren uitgeoefend. O'Brien vond ik echter een nogal ongemakkelijke prestatie neerzetten. Gaynor daarentegen kent precies de juiste uitstraling voor haar rol. Kwetsbaar en onschuldig, het is niet makkelijk om met gebaren te acteren, maar zij doet het wel erg goed.

Verder is Sunrise geen al te vernieuwende romantische film die op dat gebied ook eigenlijk helemaal niks te bieden heeft. De film wordt pas echt indrukwekkend zodra het de tweede helft nadert. Ook verder een opvallend grootse film voor die tijd, dus dan vallen de effecten en extraatjes nog meer op. Sunrise ziet er echt goed uit.

Verder is het jammer dat de film redelijk lang duurt en eigenlijk qua inhoud niks vernieuwends laat zien. Voor analyses en educatieve redenen is deze film een must see, diegene die voor een diepgaand verhaal komen zullen waarschijnlijk bedrogen uitkomen. Die overdreven manier van acteren hoort overigens wel bij die tijd maar ik zal het nooit wat vinden om eerlijk te zijn. Verder uiteraard op filmisch vlak bovengemiddeld.

Toch wel de beste zwijgende film die ik tot dusver heb gezien. Mooi en ontroerend romantisch verhaal, sfeervol en vooral visueel erg sterk met weerzinwekkende cinematografie die eigenlijk jarenlang of decennialang niet geëvenaard zou worden. Eentje die de tand des tijds heeft overleefd en terecht een klassieke status heeft.

En weer verder met de top250, in dit geval dus met dit oudje dat op Youtube best te doen is en net als Buster Keaton's The General niet belemmerd wordt door taal of ondertiteling aangezien het een stomme film is. Maar wat ik hier nu echt van moest verwachten wist ik niet dus liet ik me maar gewoon verrassen door deze film die toch op zijn minst knap en kundig genoemd kan worden.

Love is a bitch zegt men dan, en dat telt in het geval van de personages van deze film niet veel anders, voor namen neemt men niet de tijd, iets dat ook eigenlijk niet nodig is aangezien de focus toch constant op 'the man and his wife' ligt. De driehoeksverhouding laat zich binnen de stille scenes gemakkelijk raden gevolgd door wanhoop en verdriet, de man lijkt met zijn 'citygirl' toch zeker zijn keuze gemaakt te hebben waar overigens wel een groot offer voor gebracht moet worden en daarmee niet gemakkelijk valt en de wereld op zijn kop zet, het verloop laat zich daarna gemakkelijk raden en doet mij regelmatig denken aan de pina colada song van Rupert Holmes waar ik zoveel mee bedoel als elkaar eerst kwijt raken om elkaar dan weer te vinden. Gelukkig gebeurt dat in het liedje een stuk gemoedelijker dan in de film.

Daarnaast steelt de film toch vooral de show met zijn camerawerk, framing, licht, duister, overgangen en het algeheel in scene zetten van situaties en lijkt ook deze regisseur zijn tijd ver vooruit en zou een film als deze toch perfect als voorbeeld gebruikt kunnen worden hoe film- en cameratechnisch met beperkte middelen te werken, want het is subliem. Vul daar bij aan dat iedere gemoedsrust of fase van een mens voorbij komt in de vorm liefde, drama, verlies, hoop, verliefdheid, woede, spijt, angst in de vorm van zowel een dramatische, dreigende en idylissche toon, en je hebt een wonderlijk palet aan emoties en gebeurtenissen in het geval van deze Sunrise: A song of two humans. De kwaliteit straalt er van zoveel is duidelijk.

Toch weet Sunrise ondanks de goede voldoende die ik ga geven mij helaas niet helemaal te vangen. Want ondanks de bij tijd en wijlen aardige humor duren momenten en scenes me eigenlijk te lang en voegen niet zoveel toe waardoor de film langer aanvoelt dan hij is. Zo is de situatie bij de barbier best grappig maar duurt het gedoe met het biggetje te lang, net als het dans moment en de fotograaf waarmee het de impact afzwakt die de film net aan het maken was. Desondanks is Sunrise absoluut een noemenswaardige film een voorbeeld van de moderne cinema.

Murnau is het grootste cinematografische genie van de stomme film en dat bewijst hij met dit meesterwerk. Regisseurs houden veelal van de stomme film want die was ‘pure cinema’: er is geen dialoog zodat het verhaal op een strikt visuele manier moet worden verteld en Murnau verstaat die kunst als geen ander (zelfs de tekstplaten gebruikte hij zo min mogelijk). Behalve dat de film gebruik maakt van bv. dubbele, over elkaar heen bewegende beelden is elk beeld in deze film is als een schilderij van Vermeer: Hollywood had Murnau naar de VS gelokt om er een expressionistische film te maken en hij won met de film, die een bewust sprookjesachtige sfeer heeft, meteen de eerste Oscar ooit voor ‘unieke en artistieke productie’. Het verhaal dat wordt verteld is evenzeer indrukwekkend: er is een gemene verleidster (de heks zo u wilt) en het verhaal lijkt af te koersen op een femicide waarna het getrouwd stel elkaar hervindt bij een huwelijksvoltrekking en ze als hertrouwd in de stad een nieuwe huwelijksreis beleven met intens liefdesgeluk waarbij ze opnieuw “spelen en lachen als kinderen” waarna het ongeluk toeslaat… De expressief ondersteunende muziek (de film maakt als een van de eerste films gebruik van gesynchroniseerde muziek met geluidseffecten en bevat onder meer een laag gerommel als er dreiging in het verhaal is), het overtuigend acteren – zonder tekst moeten ook de acteurs het onderste uit de kan halen en Janet Gaynor kreeg onder meer voor haar rol in deze film (terecht) de eerste Oscar ooit voor beste actrice – en op onbewust niveau het briljant en innovatief camerawerk sleept je mee in een achtbaan van emoties in dit klassiek romantisch drama die op symbolische wijze (als in een sprookje: de man en vrouw hebben geen naam) uitdrukking geeft aan wat het is om mens te zijn.