Le Procès (1962)

De locatie op zichzelf lijkt me bewust alledaagd gekozen omdat we op het begin nog het gevoel moeten hebben dat K. uit een gewone wereld komt. Alleen de groothoeklenzen (althans, die meen ik me te herrinneren) vertstoren dit gevoel.

Het valt me trouwens op dat jij wil dat de vervreemding alleen maar voorkomt uit het uiterlijk van de film. Dat lukt in mijn ogen overigens perfect, maar daarvoor hoeft de film niet constant een show-off te zijn. Bijna geen enkel shot in echt conventioneel en door soms de camera een beetje scheef of net een andere positie te geven krijg je toch een vervreemdend effect, zonder dat het meteen af leidt van wat er verder op het scherm gebeurt. Zo'n scène als die waarin K. rent tussen de planken, achtervolgt door kinderen is fantastisch, maar de film kan gewoonweg niet alleen maar uit dat soort momenten bestaan. Andere films wellicht wel, maar Le Procès zou daar niets mee op schieten.

Maar ik dwaal af. Ik wou vooral zeggen dat de vervreemding ook uit de dialogen voortkomt, die vaak gewoonweg bizar zijn. Erg veel zinnigs krijgt K. doorgaans niet uit de mensen om hem heen. Het is bijna om gek van te worden. Vervreemding kan ook uit zoiets voort komen.

Dat is precies wat ik ook wilde zeggen. Zeker in de openingsscene wordt dat heel goed uitgewerkt. Steeds worden de uitspraken van K. anders geïnterpreteerd dan hij ze bedoeld en wordt hij met zijn eigen uitspraken geconfronteerd en in het defensief gedrukt. Dat is naar mijn mening wat juist die eerste scene voor mij zo sterk maakt.

Ik moet wel zeggen dat ik de film zonder Engelse ondertiteling heb gezien, waardoor het vervreemdende effect van de dialogen misschien wat minder op mij overkwam.

Toch is beeldtaal voor mij stukken universeler, aangezien je ook uit gezichtsuitdrukkingen een hoop vervreemding kan halen. Dat betekent niet dat er geen conversaties plaats mogen vinden, ik had vooral moeite met de eindeloze brei aan dialogen soms, waardoor het gevoel van vervreemding al snel verdrongen werd. Wat spitsvondige korte rare dialogen hadden een meer vervreemdende impact op mij gehad dan 5 minuten of langer in een ruimte tegen een iemand aan staan te praten.

Wellicht, maar ik vond het wel een sterk element dat de personages soms zeer lang door blijven praten zonder een duidelijk punt te brengen en overal omheen draaien. Laat ik het eens anders vragen: had jij werkelijk altijd het idee te weten waar het nu precies om ging in dialogen?

Ik zou de film overigens zeker eens met ondertiteling herkansen. Het grootste minpunt aan de film vond ik de zeer slecht uitgevoerde dubbing van de dialogen en ik kan me voorstellen dat het zo niet altijd even goed te volgen was.

Ik zal de film nog wel eens een keer herkansen onder betere omstandigheden met subs, heeft alleen niet echt prioriteit aangezien het weinig zal veranderen aan het visuele/muzikale plaatje. Ik denk dat ik wel wat meer mee zal krijgen van de babylonische spraakverwarring waar Joseph mee te maken krijgt, nu kon ik er inderdaad niet echt 'pap ' van maken. Niet zozeer dat ik het niet begreep maar eerder dat ik de bedoelingen 'van het langs elkaar heen praten 'niet goed meekreeg.

Een belangrijk thema in het werk van Franz Kafka is nu juist dat mensen niet anders kunnen dan langs elkaar heen praten met als gevolg een gevoel van onmacht om via woorden de vinger ergens goed opgelegd te krijgen.

....wat volgens mij, zonder overigens het werk van Kafka te kennen, met deze film prima gelukt is. Juist en vooral in de openings-scène, maar ook bijvoorbeeld in de scène met die vrouw die die koffer voortsleept. K. moet constant in de verdediging terwijl hij -en de kijker met hem- niet begrijpt waarom.

ALs dat dan niet vervreemdend is.........

Tsja, Welles heeft nu eenmaal voor een uitbundige stijl(locaties, licht-donker-werking) gekozen en dat vind ik toch niet zo geweldig uitpakken. Ik heb helaas(?) het boek gelezen voor ik de film zag en dan valt mij dit persoonlijk toch wat tegen.

Beste film van Welles die ik tot nu toe zag vind ik dan ook 'Touch of Evil' en zelfs 'The Lady from Shanghai' vind ik beter dan 'The Trial' en 'Rosebud', pardon, 'Citizen Kane'.

Ik heb het boek van Kafka nog niet gelezen, ben het wel van plan. Nu heb ik de film ook zonder subs gezien maar het langs elkaar heen praten viel me wel op. Ik denk alleen dat zulk soort bevreemding beter tot z'n recht komt in een boek.

In een audiovisueel medium komt het minder tot z'n recht. Ik had hier dan ook liever meer scenes gezien zoals de houten kooi en de oude mensen. (Mijn mening, laat ik me er ook eens mee bemoeien. )

Hehe, tja Kafka is natuurlijk juist beroemd om de uitzichtsloze grauwheid en saaie verstikkende bureaucratie. Elke vorm van bijzondere sfeerschets is juist het tegenovergestelde van wat bedoeld wordt.

Dat heb je goed verwoord, kos!

Toch kan ik me ook 'Kafka' van Soderbergh herinneren en dat kwam toch aardig in de buurt van de 'juiste' sfeer. Het is alleen wel lang geleden dat ik die gezien heb...

Nu alleen 'Das Schloss' van Haneke nog, weet iemand nog meer Kafka-verfilmingen?

Dat grauw, saai en niet aantrekkelijk een soort van Kafka's stijlbeelden zijn.

Ik weet ook niet hoe ik het anders moet omschrijven.

Nou, afgezien van lelijke, grauwe sfeer dan. .

Grauw, saai en onaantrekkelijk worden ook wel es aangeduid als zijnde 'niet bijzonder', als ik me er even mee mag bemoeien...

Ow, dat is handig!

Maar dat zijn er inderdaad heel wat, ben bang dat er ook veel moeilijk verkrijgbaar materiaal bij zit...

Maar wel een sfeer die je op een treffende manier moet verbeelden. In deze film vind ik de locaties juist interessant, groots en niet onaantrekkelijk, dus past het eigenlijk niet zo bij de beklemmende wereld die Kafka beschrijft. Toch ook zeker een kwestie van smaak. Heb je 'Kafka' van Soderbergh ook gezien?

Verbluffende visuele vondsten, knap verteld, prachtig camerawerk, grootse acteerprestaties, maar helaas, op zo'n twintig minuten van het einde begint de film spanning te verliezen, en daarna zit ik alleen nog maar op mijn klok te kijken: hoe lang nog? Jammer, want er zit heel veel goed werk in. Maar het laatste wat een film mag doen is mij vervelen. Toch nog 3,5 sterren, voor een film die een 5-sterrenprent had kunnen worden, als Orson Welles de schaar wat kwistiger had gehanteerd.

Ik vind wel dat je zo'n film niet teveel moet vergelijken met het boek. Ze dateren uit een ander tijdperk, en dat voel je ook. Het boek werd geschreven in 1914-1915 (en pas 10 jaar later gepubliceerd). Duitsland zat nog in de eerste wereldoorlog. Rusland had zijn revolutie nog niet gehad, en het begrip "koude oorlog" bestond niet. Orson Welles moet de vrijheid krijgen om eigentijdse elementen (zoals de reusachtige computer) te gebruiken om zijn verhaal te vertellen.

Op de hoes van de dvd van ‘The Trial’ staat ‘Het Proces’ van Franz Kafka omschreven als “een wurgende psychologische novelle”. Wie het boek gelezen heeft, kan dat beamen. Het moet dan ook een immens lastige opgave zijn geweest om de beklemmende, claustrofobische sfeer van Kafka in beelden te vatten, en bovendien het redelijk complexe verhaal overzichtelijk te houden. In handen van Orson Welles – die dit zijn beste film ooit noemde (volgens mij terecht, al heb ik nog bijna niets van de man gezien) – weet men nooit waaraan zich te verwachten, maar het resultaat mag de filmgeschiedenis zonder schroom ingaan als een meesterwerk.

De hele visuele kant van ‘The Trial’ is namelijk van een ongeziene klasse. Elke schaduw, elke beweging, elke camerabeweging is perfect uitgekiemd, meer nog, de techniek an sich lijkt haast een ireëel uitvindsel dat de primaire handeling nog moet versterken. Het bedrukte gevoel uit Kafka’s roman roept Welles op door de setting groots op te vatten (het Duits expressionisme uit Fritz Lang's 'Metropolis' kwam me plots voor de geest), de wereld als een eeuwig continuüm waarin de mens zichzelf opgesloten aantreft. De gebouwen rijzen monumentaal op tegen een asgrauwe hemel, een gigantische poort laat Jozef K. uit na zijn litanie tegen het gerecht, een reusachtig standbeeld doet ons personage grotesk uitgeleide uit het tranendal dat dit leven is. We zouden het al knielend op een huilen kunnen zetten, uitwijdend over hoe briljant Welles hier te werk gaat, en verzuchten: “Had de man maar meer middelen gehad om meer films te maken...”

Om kort te gaan: woorden schieten werkelijk te kort.

Inhoudelijk vindt overigens een belangrijke omschakeling plaats. Perkins interpreteert Jozef K. niet als een koele, beredeneerde zakenman die langzaam maar zeker de controle verliest, maar injecteert van bij de openings-sequens een dosis adrenaline en maakt van het sjofele personage een kwieke jongeman. Dat zorgt voor een zeker vaart, die Welles quasi constant vast houdt en zelfs nog weet op te drijven tot een waar crescendo.

Toch gaat een substantieel deel van de roman verloren, zijnde de o zo beroemde aanklacht tegen het juridisch systeem. Welles’ perspectief opent echter nieuwe mogelijkheden: in zijn ogen worstelt Jozef K. niet zozeer met het gerecht als instantie, maar wel met de zinloosheid van het leven en de absurditeit van de nietige positie die de mens inneemt tegenover dat leven – hier allegorisch opgevat als het gerecht. Ik ben er zelf niet opgekomen, maar vind het verrassend goed passen binnen de visuele context van de film, en daarom dus extra plausibel.

Hier en daar wordt ‘The Trial’ bovendien bevrucht met een stukje Welles, maar niet altijd in positieve zin. De erotische escapades daar gelaten vond ik het alternatieve einde echt niet kunnen. Het schrijnende ‘Wie ein Hund!’ zomaar laten verloren gaan om er een bombastisch einde aan te breien (inclusief een dreunende Albinoni, het cliché bevestigend) is zuivere heiligschennis. Je moet al Orson Welles heten om daar mee weg te komen.

Ach, ‘The Trial’ zit gewoon weg meesterlijk in elkaar. De soundtrack, de hele mise-en-scène en alles daar tussen voelt onverbeterlijk aan. Als bij een volgende kijkbeurt enkele mindere passages alsnog sterk uit de verf komen, zie ik hier ooit een maximale score staan. Hulde!

Voorlopig een milde 4*

Ik ben overigens aan het azen op deze box, maar Bol levert helaas niet in België. Iemand die hem voor mij wil bestellen en opsturen?

Die box is te vinden in de Free Record Shop en MediaMarkt, heb de mijne voor 10€ in de FRS gekocht.

Hij staat voorlopig terug € 17,50 geprijsd (bij Free Record Shop althans), dus daar schiet ik weinig mee op...

Toch bedankt voor je reactie.

DE BOX IS € 17,50 WAARD! DOEN!

Hij staat er nu voor 12 euro, mocht je nog steeds interesse hebben.

Dat geld wil ik wel betalen ja, maar Bol levert niet in België. Ben dus nog steeds op zoek naar iemand die hem wil kopen voor mij en dan (gratis) wil doorsturen...

ah, sorry had niet de hele discussie gelezen. Ik wil je op zich wel helpen, maar volgens mij kan het wel via bol.com:

klik

Of zie ik dat nou verkeerd?

Vreemd, ik krijg namelijk dit te zien: