Die Bitteren Tränen der Petra von Kant (1972)

Hele facinerende film van Fassbinder. In feite is het een tamelijke recht-toe recht-aan verfilming van een theaterstuk wat Fassbinder ook in filmtermen zeer interresant weet te houden. Vooral het laatste half uur was sterk en ik ken geen film die liefdesverdriet zo intens behandeld. Zoals gebruikelijk weer zeer interresante schetsen van de mens (wat is die Von Kant een egocentrisch figuur) en een heerlijke Fassbindersfeer.

Mijn negentiende Fassbinder alweer. Bitteren Tränen is mij vooral bijgebleven als een tour de force van de actrices, en met name Carstensen, die hier een fenomenale rol neerzet. Haar beste samen met haar rol in Martha. Verder kon deze prent mij niet al te erg bekoren. Hoewel er veel herkenbaars in voorkomt op het gebied van binding, obsessie en de zoektocht naar liefde, leek mij dit toch een film die iets te specifiek naar vrouwenproblematiek reikt. Hierdoor kon ik mij niet helemaal vinden in bepaalde gedragingen van de hoofdrolspeelsters. Ook treedt het theatrale erg op de voorgrond en is dit duidelijk een verfilming van een toneelstuk. Niet gelijk mijn favoriete werk van Fassbinder. Desalniettemin is het acteerwerk zo sterk dat ik geen moment mijn aandacht verloor en de film alsnog een voldoende scoort.

3*

Bij vlagen geniaal, maar ik moet eerlijk zeggen dat ik behoorlijk geworsteld heb af en toe om er doorheen te komen. Fassbinder heeft wel mijn bijzondere aandacht, op het moment.

Misschien is dit wel de film waar ik de meeste moeite mee had om erin te komen. Het duurde welgeteld zo'n 50 minuten, bijna de helft van de speelduur.

Ik kan ook niet zeggen dat ik deze film echt bijzonder goed vind. Vooral het eerste gedeelte van de film is erg traag en af en toe een behoorlijke ver van mijn bed show. Gelukkig kwam ik er daarna beter in, en werd het toch nog een aardige film. Het acteerwerk is goed, maar soms wel erg expressionistisch. Toch zorgde het er wel voor dat ik sympathie voor de hoofdrolspeelster kreeg.

Uiteindelijk best lastig om te beoordelen. De film varieert van matig tot goed, dus laten we het gemakshalve dan maar afronden op een voldoende.

3,0*

Het is een verfilming van z'n eigen toneelstuk, wat te merken is aan de zeer beperkte ruimte. Fassbinder gaf toch een indruk van diepte aan de kamer met het schilderij van Poussin. De gespierde, dynamische lichamen op de achtergrond staan in contrapunt met de levende lichamen op de voorgrond. Wanneer deze een meer statische houding aannemen, komt er tegelijk een modepop met een gelijkaardige houding in beeld. Net als deze poppen heeft Petra een pruik nodig om toonbaar te zijn.

De goed geschreven dialogen gaan over macht in een relatie. Petra domineert Marlene, maar wordt gedomineerd door Karin. Deze laatste weet in haar achteloosheid als enige te bekomen wat ze nastreeft. De actrices weten de onvervulbare drang naar emotionele bevrediging in dit decadente milieu goed weer te geven. Ondanks de volledig vrouwelijke bezetting is Fassbinder even te zien op een foto in een krant.

Ooit heb ik die twee Fassbinderboxen voor een prikkie gekocht, maar ik kan me er steeds niet toe zetten om er films uit te kijken. Ten onrechte blijkt nu toch weer. Deze film deed me denken aan Ingmar Bergman en, hoewel daar voor mij vaak het etiket 'saai' op zit geplakt, boeit ontzettend. Visueel is het geheel knap uitgevoerd, helemaal temeer alles zich toch slechts in een ruimte afspeelt. Iedereen roemt vooral Schygulla, maar ik vind toch Carstensen hier de show stelen. De pijn van liefdesverdriet werd nooit zo goed in beeld gebracht.

Ondanks de mooie fotografie, de kunstzinnige beeldcomposities en ook natuurlijk de stillistische verschijning van de hoofdactrices, is het toch doorbijten om in deze film, die zich afspeelt in één ruimte en uitsluitend bestaat uit dialogen en zelfs monologen, de volle aandacht gaande te houden, ook al zijn die dialogen van scherpe en ook fijnzinnige aard.

Merkwaardig, zoals alle werken van Fassbinder, en hier, éénmaal door de tranen van Petra von Kant heen, voelt de film toch weer aan als een verrijking.

Film over onbeantwoorde liefde en eenzaamheid.

Filmisch en technisch een sterke film, maar als kijker is het toch niet altijd eenvoudig om er de aandacht bij te houden. Inhoudelijk heeft de film ook zeker wat te bieden. Ik weet niet of het intrigerend en saai in één zin kunnen gebruikt worden, maar het geeft zo wat weer met welke twijfels ik deze film heb afgesloten.

Eerst en vooral een boeiend personage die Petra. Prima rol overigens van Margit Carstensen. Qua persoonlijkheid zeker niet mijn favoriete persoon die een kille dwingende houding aanneemt tegenover haar dienstbode Marlene. Maar die sterke persoonlijk is geen evenredig beeld van hoe Petra zich werkelijk vanbinnen voelt. De verstandhouding met Karin is boeiend met de drang naar aandacht, liefde en emotioneel welzijn die niet steeds beantwoord wordt.

Bij momenten vrij theatraal en bombastisch. Een film die evolueert na een moeizaam eerste deel.

Neen, dit was geen meevaller van Fassbinder. Nochtans vond ik Angst Essen Seele Auf en vooral Die Ehe der Maria Braun goede films, maar hier ben ik op geen enkel moment in de film gekomen.

Het begint met een enorm lange en saaie openingsscène met het gesprek tussen Petra en haar nicht Sidonie. Het karakter van Petra wordt geschetst met o.a. haar stukgelopen huwelijk en haar hulpje die ze op een verschrikkelijke manier behandelt. Een fijn mens die je al het geluk toewenst, is ze zeker niet.

Wanneer Hanna Schygulla haar intrede maakt als Karin hoopte ik dat het wat interessanter ging worden, maar dat werd niet echt waargemaakt. Nochtans is ze wel een erg goede actrice en wist ze indruk te maken in Die Ehe der Maria Braun, maar de relatie tussen haar en Petra kon de film nooit naar een hoger niveau tillen. Ik voelde in ieder geval de verliefdheid van Petra voor Karin op geen enkel moment. Ook het laatste deel waarin Petra zich geen houding kan geven vanwege haar liefdesverdriet en uiteindelijk toch tot inkeer komt en zich verontschuldigt bij haar moeder en huishoudhulp, vond ik maar weinig geloofwaardig.

Neen, dit is het niet geworden. Op zich is het idee rond de macht/liefdesverhouding wel een goed uitgangspunt, maar de uitwerking laat de wensen over. Er is toch nog een positief punt dat te benoemen valt en dat is het claustrofobisch sfeertje dat tot stand komt, daar de hele film zich in dezelfde ruimt afspeelt. Ook het kleurgebruik en het schilderij dat steeds op de achtergrond te zien is, zijn best speciaal. Verder is het toch vooral een erg saaie film.

1.5*