9,3 op IMDb: Wie is Elizabeth Holmes uit 'You Can See Everything'?

De nieuwe A24-documentaire You can see everything doet het momenteel uitstekend op het witte doek, waardoor Elizabeth Holmes opnieuw volop in de belangstelling staat. De Amerikaanse wist zich vanaf 2003 met haar gezondheidstechnologiebedrijf Theranos op te werken tot de jongste vrouwelijke selfmade miljardair ter wereld, maar zit sinds mei 2023 een jarenlange celstraf uit wegens grootschalige fraude met bloedtesten. De film is het werk van regisseurs Nathan Fielder en Lance Oppenheim en haalde afgelopen weekend in de Verenigde Staten ruim 15 miljoen dollar op, wat neerkomt op ruim 13 miljoen euro. Daarmee weet haar levensverhaal wederom een miljoenenpubliek naar de bioscoopzalen te trekken.

In de Verenigde Staten en Canada bracht de titel op 855 schermen ongeveer 15,6 miljoen dollar in het laatje. Daarmee kende de productie het op één na beste openingsweekend ooit voor een documentaire; alleen Fahrenheit 9/11 van Michael Moore wist dat in 2004 met 23,9 miljoen dollar te overtreffen. In de 174 minuten durende rolprent, die eerder al in première ging op het Telluride Film Festival en door critici op Rotten Tomatoes wordt beloond met een indrukwekkende 99%-score, kijken we van dichtbij mee naar de ondergang van de onderneemster. Zo volgden Fielder en Oppenheim haar in 2023 onder meer 34 dagen en nachten lang, vlak voordat haar gevangenisstraf inging. Gedurende die periode deed ze er alles aan om de filmmakers van haar onschuld te overtuigen. Uit cijfers van Forbes blijkt bovendien dat 70 procent van de bioscoopbezoekers tijdens het openingsweekend jonger was dan 35 jaar; een generatie die de opmars van haar medische imperium destijds slechts vanaf de zijlijn heeft meegekregen.

Theranos en de Edison

Het verhaal van de inmiddels 42-jarige veroordeelde fraudeur vindt zijn oorsprong in 2003 op de Stanford-universiteit. Als 19-jarige studente besloot Holmes al na amper een jaar te stoppen met haar opleiding, vastberaden om in de voetsporen te treden van haar grote voorbeeld Steve Jobs. Nog datzelfde jaar stampte ze het bedrijf Theranos uit de grond en liet ze een nieuwe technologie voor bloedtesten patenteren. Ze beloofde de medische wereld dat er voortaan slechts één enkele vingerprik nodig zou zijn voor allerlei uiteenlopende medische onderzoeken, waaronder testen op diabetes, hiv en kanker. Deze analyses zouden volgens haar niet alleen veel sneller, maar ook kwalitatief beter verlopen dan in een regulier laboratorium.

Het uithangbord van deze medische revolutie was de zogeheten Edison: een apparaat ter grootte van een broodrooster waarmee een bloedtest nog geen 3 dollar zou gaan kosten. Met dit veelbelovende idee wist de oprichtster grote namen uit zowel de Amerikaanse zakenwereld als de politiek voor zich te winnen. Zo namen onder anderen een vooraanstaande Stanford-professor en voormalig Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger plaats in de raad van bestuur van Theranos. Mediamagnaat Rupert Murdoch pompte 125 miljoen dollar in het bedrijf, terwijl de erfgenamen van winkelketen Walmart goed waren voor een gezamenlijke investering van 150 miljoen dollar. Daarnaast bracht Joe Biden destijds als vicepresident van de Verenigde Staten een bezoek aan de laboratoria van de onderneming. Op het absolute hoogtepunt had Theranos een geschatte waarde van 9 miljard dollar en werd de toen 30-jarige zakenvrouw in 2014 door zakenblad Forbes uitgeroepen tot de jongste vrouwelijke selfmade miljardair, met een geschat vermogen op papier van maar liefst 4,5 miljard dollar.

Bad Blood

Het kaartenhuis begon echter in te storten toen onderzoeksjournalist John Carreyrou van The Wall Street Journal, de krant die in handen is van investeerder Murdoch, besloot de werkwijze van het bedrijf eens goed onder de loep te nemen. Carreyrou merkte op dat Theranos nooit wetenschappelijke onderzoeksresultaten naar buiten bracht. Zijn bevindingen, die hij later samen met getuigenissen van oud-medewerkers en gedupeerde patiënten verwerkte in het boek Bad Blood, lieten zien dat de bewierookte technologie helemaal niet functioneerde. De onderneming sjoemelde met de bloedtesten en voerde het gros van de analyses in het geheim uit met reguliere laboratoriumapparatuur van concurrerende fabrikanten. Op de momenten dat de Edison wél werd ingezet, kwamen daar uiterst onbetrouwbare resultaten uit rollen, met foute diagnoses voor patiënten tot gevolg.

Dat deze schijnvertoning jarenlang in stand kon worden gehouden, was volgens Carreyrou grotendeels te danken aan de persoonlijkheid van de oprichtster. "Elizabeth was een ongelofelijk slimme en charismatische jonge vrouw", legt de onderzoeksjournalist uit. "Haar ogen zijn deel van haar magische formule, deel van haar charisma. Ze kan naar mensen kijken zonder te knipperen, langer dan anderen dat zouden kunnen." Hij vergeleek haar overtuigingskracht dan ook direct met die van de door haar bewonderde Apple-oprichter: "Ze had de gave om het ongeloof van mensen om te praten. Ze heeft net als Steve Jobs een realiteitsvervormingsveld."

Rechtszaak en gevangenisstraf

In het kielzog van de onthullingen werd Theranos in de nazomer van 2018 opgedoekt en moesten zowel de oprichtster als haar toenmalige zakenpartner Ramesh 'Sunny' Balwani voor de rechter verschijnen. Het tweetal kreeg te maken met elf aanklachten, waaronder samenzwering tot fraude en fraude tegenover investeerders en patiënten, waarbij geldschieters voor ruim 450 miljoen dollar het schip in waren gegaan. Nadat het proces tegen haar twee keer op de lange baan werd geschoven vanwege de coronacrisis en haar eerste zwangerschap, ging de rechtszaak eind augustus 2021 alsnog van start. In januari 2022 bevond de jury haar schuldig aan één aanklacht van samenzwering tot fraude en drie aanklachten van fraude tegenover investeerders. Dat resulteerde in november 2022 in een veroordeling tot een celstraf van ruim elf jaar. Balwani werd op alle fronten schuldig bevonden en kreeg bijna dertien jaar gevangenisstraf opgelegd, die hij momenteel uitzit in de FCI Lompoc-gevangenis in Californië; een verzoek om herziening werd eerder deze maand nog definitief van tafel geveegd door het Amerikaanse Hooggerechtshof.

Omdat de hoofdveroordeelde voor een tweede keer zwanger was, kreeg zij uitstel voordat ze zich op 30 mei 2023 moest melden bij FPC Bryan, een federale minimumbeveiligingsgevangenis in Texas. Afgelopen maart werd haar straf nog teruggebracht van 135 naar 123 maanden, nadat een rechter had geoordeeld dat er bij specifieke slachtoffers volgens de strafrichtlijnen geen sprake was van substantiële financiële schade. Uit gegevens van de Federal Bureau of Prisons valt op te maken dat haar overplaatsing naar een zogeheten halfway house, het Austin Transitional Center in het Texaanse Del Valle, op de planning staat voor 23 augustus 2027, waarna ze naar verwachting op 22 februari 2030 volledig op vrije voeten komt. Tevens heeft ze bij president Donald Trump een gratieverzoek ingediend, dat volgens het ministerie van Justitie afgelopen maand de status 'in behandeling' droeg. Vorige maand liet ze via een bericht op X nog weten dat ze vastberaden blijft om haar onschuld aan te tonen.

Eerdere verfilmingen

Het schandaal rondom de vervalste bloedtesten diende de afgelopen jaren al vaker als inspiratiebron voor verschillende film- en televisieprojecten. Zo verscheen in 2019 op HBO al de documentaire The Inventor: Out for Blood in Silicon Valley, waarin de opkomst en de val van de onderneming in kaart werden gebracht. Drie jaar later, in 2022, kwam de gedramatiseerde miniserie The Dropout uit. Daarin nam Amanda Seyfried de rol van de gevallen zakenvrouw voor haar rekening, een vertolking die haar zowel een Golden Globe als een Emmy Award opleverde. Mede dankzij het huidige bioscoopsucces van You can see everything zit ook die serie met Seyfried deze maand weer flink in de lift qua kijkcijfers.

Voor de Nederlandse en Belgische liefhebbers die zich graag in de zaak willen verdiepen, is You can see everything op dit moment enkel nog in de Noord-Amerikaanse bioscoopzalen te bewonderen en opgenomen in festivalprogramma's zoals IDFA. Er is vooralsnog geen releasedatum bekendgemaakt voor een reguliere bioscooprelease in de Benelux of voor losse digitale verhuur via Pathé Thuis en andere streamingdiensten. Wie in de tussentijd via een vast abonnement aan de slag wil met de eerdere titels, kan voor de miniserie The Dropout terecht op Disney+ (en op Hulu in de Verenigde Staten). De documentaire The Inventor: Out for Blood in Silicon Valley is daarnaast zonder extra kosten direct te streamen voor abonnees van HBO Max en Amazon Prime Video.