Modern Times (1936)

Net als de recensie.

Lees je ze toch gewoon niet. Maar mensen die willen weten waarom ik deze film nu net zo slecht vind hebben in ieder geval een degelijke uitleg. Geen 3 regeltjes inwisselbaar geblaat waar amper wat over de film zelf in terug te vinden is. En dat moet het al meezitten.

Omdat het zaterdag is, en wie een beetje goed is in het herkennen van patronen zal merken dat ik elke zaterdag een filmpje uit de Top 250 meepik. Daarbij is de enige goeie manier om te weten of de humor in deze film hetzelfde is hem gewoon ook te kijken.

Zaterdag = 0,5* dag bij OH.

Berichten verplaatst naar Film > Algemeen > Beoordeling van klassiekers

Charles Chaplin’s ‘Modern Times' is zoveel meer dan een opeenstapeling van scènes die afzonderlijk afgesloten worden met een komische apotheose waarbij de choreografie als briljant omschreven kan worden. Gesitueerd in een fabriek die fungeert als modern vernuft tekent Chaplin een scherp contrast tussen industrialisatie in een periode van recessie, voortschrijdende industrialisatie, modernisering en de rol van de mens daarin.

Die ‘rol’ wordt ingevuld door Charlie Chaplin’s gemakkelijk herkenbare incarnatie, die van de ‘tramp’ (landloper) waarin hij als protagonist een arbeider speelt die aan de lopende band werkt en uiteindelijk, letterlijk, verstrikt raakt in de gemechaniseerde omgeving waar hij zich in bevindt. Elke dag gaat Chaplin, net als alle arbeiders, aan de slag in de fabriek. Lange en eentonige werkzaamheden zorgen voor hilarische taferelen waarin Chaplin zijn uiterste best doet niet ‘door te draaien’. Het levert een beeldenreeks op vergezeld van een lach en een traan, we kunnen lachen om de absurditeiten rondom Chaplins personage maar voelen ook de pijn en medelijden met de landloper die binnen een gemechaniseerde en herkenbare wereld probeert te overleven.

De maatschappijkritische boodschap is alom aanwezig; industrialisatie en modernisering zijn geen synoniemen voor welvaart en een beter leven met uitzondering van waar de kleine ‘elite’ van kan profiteren. Het proletariaat moet lijden ten gunste van de overheid, de toezichthouder; de machthebbers. Zelfs waneer de arbeider zich schikt in zijn onbeduidende rol die slechts uitvoert wat hem of haar wordt opgedragen kan hij of zij niet ontkomen aan het onrecht. Zo wordt Chaplin’s personage, die als passant een vlag van de straat oppakt, als leider van opstandige arbeiders aangezien en wordt hij gearresteerd. De arbeider is rechteloos en binnen een 'feodaal' systeem onophoudelijk het slachtoffer.

‘Modern Times’ had tot gevolg dat Charlie Chaplin beschuldigt werd van communistische opvattingen. In 1936, waarin de film werd uitgebracht, een gevaarlijke beschuldiging. Die beschuldiging is echter arbitrair. Veel valt te zeggen voor de overduidelijke kritische kanttekeningen die in deze film naar voren worden geschoven als één accusatie tegen verregaande industrialisatie maar veel belangrijker nog is het gegeven dat deze laatste ’silent movie’ van Charlie Chaplin werd geproduceerd in een periode dat de stomme film in verval raakte. De opmars van film met gesynchroniseerde audio (spraak) maakte een dergelijke productie zonder spraak vrijwel onmogelijk. Het is niet ‘toevallig’ dat Chaplin bewust een ’silent movie’ maakte. Ook ‘Modern Times’ gold als film een protest tegen modernisering binnen de filmindustrie met ook hier de haast symbolische kritische kanttekening dat ‘modernisering’ an sich niet stond voor ‘verbetering’. En ook al horen we in Modern Times voor het eerst de stem van ‘The Tramp’ wanneer hij een liedje zingt is Modern Times óók een ode aan de stomme film.

Met ‘Modern Times’ heeft Chaplin een tijdloos meesterwerk neergezet waarbij de strijd en de omgang van de mens tegen modernisering gepaard gaat met tekenen van verval in plaats van progressie. Die alles omvattende verbeelding is alles behalve gedateerd. Zie verschijningen als RSI (Repetive Strain Injury) hetgeen ontstaat door 'herhaaldelijk uitvoeren van dezelfde, soms kleine, en op zich niet inspannend lijkende bewegingen' (wikipedia), de ‘Burnout’ en de levensmiddelen industrie om maar iets te noemen waar de arbeider anno 2008 in Europa nog aan de lopende band werkzaamheden verricht. Het zijn slechts enkele voorbeelden als een analogie voor de eentonigheid van werkzaamheden die in ‘Modern Times’ getoond worden en vandaag de dag nog realiteit zijn; zelfs in het Europa van 2008.

Charles Chaplin’s ‘Modern Times’ is een spiegel en eenmaal ontdaan van de laag stof toont het ons een beeld die vandaag de dag nog net zo actueel is als in 1936.

5*

En zodoende alweer waardeloze propaganda voor eigen ideeëngoed. Elk systeem ken zo zijn problemen, maar je moet al ver zoeken om tekenen van verval te zien. De aangedragen voorbeelden als RSI en Burnout (zowaar een luxeziekte) zijn daar voorbeelden van.

Het is makkelijk (maatschappij)kritisch te zijn als je enkel naar de zwakke punten van een maatschappij kijkt en geen eerlijke parallel durft te trekken met voorgaande situaties.

Waar heb je het over?

Chaplins personage kaart bepaalde zaken aan zonder deze politiek in te kleuren. De zaken die aangekaart worden zijn zo algemeen van aard en herkenbaar dat er geen sprake is van een vermeend ideologie laat staan van propaganda behalve dan dat de 'elite' de 'arbeider' onderdrukt en het zogenaamd 'goed voor heeft' met diezelfde arbeider middels modernisering. Thema's die vandaag de dag nog steeds actueel zijn en ook in genoeg films naar voren worden gebracht (zie bijvoorbeeld films als Mon Oncle (1958) en Play Time (1967) van regiseur Jacques Tati ).

Chaplin was met zijn 'Modern Times' niet de eerste wat betreft een kritische kanttekening te plaatsen bij de genoemde thema's en zoals blijkt ook niet de laatste, hij wist het alleen op sublieme wijze te verbeelden. Dat is althans mijn mening.

Modern Times betreft tevens een komedie, los van de vraag of de humor je bevalt of niet worden de stereotypes in deze film behoorlijk gechargeerd hetgeen binnen komedie een veel gebruikte methodiek betreft. Heeft weinig met 'oneerlijkheid' te maken.

Ja, niet iedereen is 'slecht' om nog een open deur daaraan toe te voegen. Natuurlijk, (?) Chaplin chargeert, mijns inziens 'pretty obvious', in deze film. Het betreft een komedie, geen propagandistisch politiek drama. Dat er 'maatschappij' kritische kanttekeningen uit de film naar voren komen doet daar niets van af.

En wat betreft 'ver zoeken', de voorbeelden die ik aandroeg komen in elk land veel voor, kijk en informeer maar eens rond.

Ik gaf als voorbeeld RSI omdat het telkens herhalen van handelingen zo expliciet in 'Modern Times' wordt uitgebeeld (zie lopende band scène). Leek me ook 'pretty obvious'. Om RSI en Burnout voorts af te doen als een luxeprobleem vind ik op z'n zachts gezegd tamelijk knullig.

De film speelt zich af in een fabriek waar de arbeiders eenzijdige handelingen moeten verrichten en waar de hoofdpersoon in armoede leeft. Charlie Chaplin's 'The Tramp' is een personage dat nimmer van 'rijkdom' heeft genoten. Zie bijvoorbeeld 'The Kid'.

Een 'eerlijk' parallel trekken (welke?) is volstrekt irrelevant in deze context. Het betreft geen documentaire en 'Modern Times' in de eerste plaats een komedie. De 'kritische' kanttekeningen in de film zijn alledaags en herkenbaar, weinig propagandistisch aan.

Zeker niet, beetje vergelijkbaar met al die films en boeken met een wereldbeeld waarbij de mensheid zijn identiteit is kwijtgeraakt etc etc. Zielloze clichés die als de maatschappijkritische plank stevig misslaan. Verder zie ik niet in waarom je politieke inkleuring hierbij betrekt, naast de kwestie lijkt me

Op eenzelfde botte manier kan dan beweerd worden dat die herhalende beweging allerminst een typisch kenmerk van modernisering is. Alleen leidde het herhaling van dezelfde bewegingen vroeger tot een gehavende rug op je 35e en kreeg je niet eens de tijd om een burnout te hebben of je gezin verhongerde de volgende winter. Is ons leven dan echt verval, of is dit gewoon weinig in de realiteit geaarde maatschappijkritiek (cfr cafépraat) ?

Dat weet ik, maar de discussie gaat over de maatschappijkritische noot in de film. Mijn mening over het comedy gedeelte is verder ook genoeg duidelijk lijkt mij. Punt blijft dat maatschappijkritiek enkel waardevol is als die kritiek ook daadwerkelijk op wat gefundeerd is, bij Chaplin (en vele anderen) vind ik het niet meer dan een overdreven paniekreactie op het onbekende. De soccermomreflex.

Grappig. Juist door mensen die destijds kritiek leverde op het industrialisatie-proces zoals een Chaplin hier heeft men het systeem talloze malen ( en nu nog steeds) aangepast.

Zij zijn degenen die voor arbeidswetten, taakroulering en allerhande Human Resource processen hebben gezorgd waardoor men in een fabriek niet meer helemaal fysiek en mentaal naar de klote gaat.

Niet dat Chaplin nu zo'n leidinggevende positie in dit alles is geweest, maar de groeperingen waar onder hij zich begaf en waar hij hiermee een statement maakt (deze film staat nu nota bene nog in de geschiedenisboeken op de middelbare school als voorbeeld van de industrialisatiekritiek in die tijd).

Jij lijkt kennelijk te denken dat (wat je constant blijft beweren) dat Chaplin iets tegen vooruitgang en industrie had. Een erg vreemde en volkomen onware gedachte. Uiteraard gaat het om de onmenselijkheden in het systeem.

Zaken die gelukkig vandaag de dag in de Westerse fabrieken tot het verleden behoren, juist door mensen als Chaplin.

Om nu te gaan roepen: 'wat een onzin van die Chaplin, de industrie is uiteindelijk best oke geworden en heeft ons veel gebracht' is wel heel erg ironisch aangezien dat nu juist komt door denkbeelden en bewegingen als die van Chaplin. Ik kan me gewoon niet voorstellen dat je daar zelf niet aan gedacht hebt.

Een hele lap discussie gaat onder andere over het wel of niet gedateerd zijn van de film. Hou daar aub dan ook rekening mee als zelfverklaarde weldenkende mens. Zorgt ervoor dat een hoop irrelevante commentaar de volgende keer achterwege blijft.

Verder vermoed ik inderdaad wel dat Chaplin het niet echt had op modernisering in het algemeen. Getuige ook zijn onwil om over te stappen van de stille film. Niet echt iets met belangrijke sociale impact lijkt mij, wel met een ongelofelijke extra creatieve rijkdom.

Dat er toen werk moest gemaakt worden van mensonterende omstandigheden in het arbeidsleven begrijp ik verder ook wel. Dat de modernisatie echter voor "verval" zou gezorgd hebben of zelfs maar aan de oorzaak zou hebben gestaan, daar heb ik sterk mijn twijfels bij. Volgens mij was de arbeidssituatie voorheen echt niet veel beter. Dekern van het probleem zat volgens mij vooral in het vervangen van mensen door machines, en de daarmee gepaarde werkloosheid. Iets wat verder ook wel in Chaplin's film terugkomt, en waar ik veel minder problemen mee had trouwens.

hehe, touche. Maar dat gedateerd zijn heeft natuurlijk wel directe invloed op de processen die je als overdreven beschrijft. Het zou raar zijn als de opbouw van een fatsoenlijke werkvloer plaats zou vinden decennia voor de kritiek er op. .

Maar goed, het is iets waar je heel lang over door kunt babbelen, maar dat lijkt me geen goed idee.

Volgens mij heeft zijn onwil om over te stappen niets te maken met een aversie tegen modernisering, maar meer omdat Chaplin dondersgoed zijn beperkingen kende en wist dat hij het vooral moest hebben van slapstick visuele humor.

Volgens mij is dat ook de kern van wat Chaplin probeert aan te pakken. Hij vond dat de machine diende voor een groter gemak van de mens, maar niet ten vervanging van. Vergeet niet dat de film midden in de crisisjaren werd gemaakt, op een moment van grote armoede en werkeloosheid! Hij was bang dat veel mensen werkeloos zouden raken door de modernisering en voor alle problemen die daaruit zouden voortvloeien.

Allemaal leuk en aardig die boodschap, maar daaraan hebben wij in deze tijd geen boodschap meer. Wat overblijft is een verzameling slapstick die mij zelden aan het lachen kon maken.

Wij?

Waarvan akte, ik zie dat echter toch anders.

Voor geïnteresseerden, de hele film kan men ook gewoon online op mijn website repulsion.nl (legaal) bekijken. (naar beneden scrollen en op linkje klikken).

Chaplin heeft altijd aangegeven dat hij bang was dat de universele waarde van films achteruit ging door taal. Doordat in zijn films niet gesproken werd dacht hij een groter publiek te berijken, dus niet alleen mensen die Engels spraken. Achteraf heeft hij geen gelijk gekregen, maar er waren in die tijd wel meer mensen die dachten dat de film gedoemt zou zijn door spraak.

Wat schuilt er in deze boodschap dat jij je heden ten dagen nog je voordeel mee doet?

Onze kapitalistische industrie kent genoeg hiaten waardoor Modern Times nog steeds maatschappelijk relevant is.

Actueel dus. En daarom nog steeds boeiend. Ik win er geen lotto mee, maar ik vind dit soort kritiek op die modernisering nog steeds interessant. Daar stond ik als VWO-er dan 6 weken vakantiewerk te doen in een kippenfabriek. De hele dag lekker dode geplukte kippen aan een lopende (hang)band ophangen. Je werd er lusteloos van, depressief. Geestdodend werk en je kon je fantasie niet eens de vrije loop laten, want er moest (in tempo) gehangen worden. De band beperkte de geest en de mens. Vreselijk.

Ach gut, kon je niet fantaseren tijdens je vakantiebaantje Meestal bevinden zich in dat soort posities mensen die maar al te blij zijn dat ze überhaupt mogen werken, ondanks de repetitieve werkzaamheden.

Juist! En daar heb je weer die kern van deze film te pakken!

Vroeger heb ik een bijbaantje in de emballage (bierkratten sorteren) bij Albert Heijn gewerkt, die baantjes bestaan nu niet meer (allemaal machinaal nu!).

Ook 8 jaar tulpenbollen geraapt, trouwens, nu ook een uitgestorven bijbaantje (ook al machinaal)!

Een probleem dat de modernisering niet kunnen verhelpen heeft, maar volgens mij ook niet echt de oorzaak van is. Dus als kritiek op de modernisering eigenlijk helemaal niet relevant.

Ik ging vroeger trouwens nog wel eens met m'n pa meewerken op bouwwerven. Zelfde verhaal hoor. De baksteen beperkte de geest en de mens?

je gaat me toch niet vertellen dat een muurtje metselen vergelijkbaar is met de hele dag aan de lopende band dezelfde handeling doen.

Hele dag zand schappen of stenen aandragen komt daar best dicht bij in de buurt. En waarschijnlijk slechter voor je lichaam.

Of katoenplukken, nog zo'n veelzijdig vak.

Nou, je hoeft niet meer naar de fitness! En RSI krijg je ook in ieder geval niet!

Waarom deze denigrerende reactie? Ik stond er 6 weken, andere mensen hun hele leven. Hun hele werkende leven verrichten ze dezelfde handeling. In hun dromen hangen ze nog kippen. Ik werk nog steeds in een fabriek trouwens. Al jaren. Alleen nu niet aan een lopende band.

Echt niet vergelijkbaar. Die band blijft doorlopen. En het moment dat jij besluit te rusten loopt het in de soep.

En dit snap ik trouwens ook niet. En over dat lopende band werk....

Als werknemer moet jij je aanpassen aan het tempo van de lopende band. In het geval van de kippen, moest je binnen twee sec. 2 kippen uit een bak pakken en daarna aan de hangband hangen. Elke twee sec. precies dezelfde beweging in hetzelfde tempo de hele dag lang, het hele jaar door. Chaplin toont op geweldige wijze hoe mentaal uitgeput je daarvan geraakt

Als je stenen gaat aanslepen dan kun je in bepaalde mate je eigen tempo bepalen. Of je stemt het af op andere werknemers. De ene keer doe je er 5 minuten over, de andere keer 7 minuten. Je hebt een bepaalde mate van vrijheid om je lichaam anders te positioneren, je armen anders te gebruiken etc.

Ik heb ook aan een band gewerkt, er is inderdaad een verschil maar niet op het vlak van geestdoodend en fantasieloos zijn. Het blijft minuutjes aftellen op het klokje, en het blijft de hele dag hetzelfde werk herhalen.

If anything vond ik dat bandwerk meer ruimte laat voor de geest, aangezien het lichaam op automatische piloot kan gezet worden.

Dan verschillen we daarover van mening. Ik kon enkel die band in de gaten houden.

Geniaal.