Sanma no Aji (1962)

Weer een subliem, verstild filmpje van Ozu.

De laatste film van Yasujiro Ozu, beinvloed door de dood, tijdens het filmen, van zijn moeder, met wie hij zijn hele leven had samengewoond.

Ook Sanma no aji is een serene meditatie en contemplatie op het ouder worden en op de eenzaamheid. Ook hier speelt de ouder-/ kindrelatie een grote rol. En weer is het resultaat de acceptatie van het onvermijdelijke. Berusting in de eenzaamheid.

Zoals een criticus zei over deze film: “simple and sublime”. Zo is de van Ozu. Verstild en gracieus.

Deze film is wat korter dan de andere twee films die ik zag, Tokyo Monogatari en Soshun. De film is wat meer humoristisch en wat lichter, zij het met een bittere, sombere ondertoon.

Bovendien is het de eerste film in kleur die ik van Ozu zie. Hij had nogal een hekel aan kleurgebruik, maar is later toch overstag gegaan. En mocht je je na Tokyo Monogatari afvragen hoe een Ozu er in kleur uitziet: schitterend!

Het past precies bij zijn films, en de beelden en kleuren zien er echt prachtig uit: sober, gracieus en nostalgisch. De beelden lijken wel op bijvoorbeeld de latere films van Fellini (zoals Amarcord, dat ik gisteren zag): alle al te felle, in het oog springende kleuren zijn uit de film gelaten, waardoor je alleen de zachtere kleuren overhoudt. Dit geeft de beelden en de film een mooie dromerige, etherische, nostalgische sfeer mee.

Veel kenners vinden dit een van Ozu’s mooiste films (ook een 8,3 op imdb).

Inhoudelijk vind ik hem net niet zo (emotioneel) krachtig als Tokyo Monogatari, maar wel (bijna) net zo mooi.

Inderdaad een meer dan typische Ozu film, met in zijn uiteindelijke zwanenzang ook veel dezelfde thema's als in voorgaande films, met name Banshun comes to mind.

Chishu Ryu is wel weer een verademing om te zien, het is net alsof hij niet acteert. Bijzonder innemende man die uitstekend past in de Ozu films.

Opmerkelijk trouwens hoe veel er gezopen wordt in deze film!

Goede film, al vind ik deze niet zo indrukwekkend als enkele andere films van Ozu.

Wat me opvalt in zijn films, is dat de thema’s van zijn films vaak overeen komen. In deze film gaat het over een vrouw die op redelijk late leeftijd nog bij haar vader woont, die het tijd vind voor haar om een man te zoeken. Ozu maakt de sfeer in deze film wat luchtiger. De serieuze onderwerpen worden in deze film nogal eens besproken met een alcoholische versnapering erbij en dat maakt de film op sommige momenten ook grappig. Chishu Ryu is een fijn vertrouwd gezicht, die hier de vader speelt en een fijne rustige uitstraling heeft. Vooral het oude mannetje waar de vader nogal eens een drankje mee drinkt is erg grappig als hij aangeschoten is.

Verder is het camerawerk mooi. Zoals in al zijn films gebruikt Ozu een laag camerastandpunt, van waaruit hij alle gebeurtenissen binnen de familie op een mooie manier vastlegt. Indrukwekkend is het deze keer niet, maar het is vooral de herkenbaarheid van de relatie tussen ouders en kinderen en omgekeerd, die Ozu in zijn films vaak zo goed uitwerkt. Sanma no Aji is een fijne film, met een aangenaam rustig tempo, op momenten erg luchtig en die de relaties binnen een familie op duidelijke en vooral herkenbare wijze weergeeft.

3,5*

Wat een enorm elegante film weer van Ozu!!

Elk shot is zo strak gekadreerd en kent een enorme diepte 'staging' dat het fijn is dat hij ook rustig de tijd neemt in de editing om je daar ook vol van te laten genieten. Het is denk ik ook wel de mooiste in zijn kleuren design. Deze is duidelijk aanwezig, zelfs op een erg new wave achtige manier (ik denk aan Rohmer, Varda, Tati of Godard, al zijn de titels waar ik aan denk eigenlijk allemaal van een latere datum!).

Het thema van ouderdom en nostalgie naar onbezorgde (jongere) tijden maakt dit wel anders dan de 'remake' van Banshun die ik verwacht had. Sowieso staat de vader - dochter relatie eigenlijk helemaal niet zo centraal in deze film. De dochter krijgen we relatief weinig te zien; te weinig om er een band mee op te bouwen als kijker, zoals in Banshun. Maar dat zet de film gelukkig dus wel veel meer op zichzelf dan ik had verwacht en laat mooi de melancholiekere kant van Ozu zien. Andere plot-lijntjes, het gebruik van muziek en zelfs 'practical jokes' houden het geheel ook wel weer relativerend en in balans. Enkele van deze elementen vond ik helaas niet helemaal geslaagd (kon wederom niet lachen om de grappen... het ligt echt aan mij denk ik...). En de bekende problematiek rond het trouwen is wel een heel conservatieve kijk op menselijke relaties, die past binnen de film maar mij persoonlijk eigenlijk minder aanspreekt... kleine dingetjes waardoor ik net die extra ster niet uit kan delen die het visuele aspect misschien wel verdient...

Te zien laatste zondag van de maand, 31 mei, om drie uur des middags, in Filmhuis Cavia, Amsterdam.

Hoewel dit pas mijn derde Ozu is kan ik wel al stellen dat dit precies is wat je van hem verwacht. Mensen die veelal op de grond zitten te praten en een enorme focus op familiedynamiek, waarbij juist de splitsing van een gezin centraal staat in plaats van saamhorigheid. Als je er goed over na denkt is het volgens mij best uniek dat Ozu vaak juist het langzaam uit elkaar vallen van een gezin ziet als een logische, menselijke stap, ondanks dat er een zekere band blijft bestaan. Andere regisseurs, zeker in het westen, benadrukken liever hoe een familie een eenheid blijft zelfs wanneer de kinderen het huis uit zijn.

Hoe dan ook, het is nauwelijks een geheim dat An Autumn Afternoon veel wegheeft van het veelgeprezen Late Spring, een eerdere Ozu. Tegelijkertijd heb ik hier het gevoel dat meer dan bij die voorganger of bij Tokyo Story dit plot slechts ten dele van belang is. Ja, het geeft Ozu weer een reden om de familiedynamiek weer uit de kast te halen, maar ik vond het allemaal een stuk losser dan voorheen, met een hoop zijwegen. Die andere twee films zijn strakker en weten subthema's goed in het hoofdplot te verweven, terwijl we hier soms gewoon verschillende familieleden hun gang lijken te zien gaan. Dat heeft voor- en nadelen. Het levert onder andere enkele fijne terzijdes op, zoals alle scènes waarin Chisû Ryû zich onder zijn collega's en vrienden bevindt. Deze scènes laten ook een fijn gevoel voor humor in Ozu zien. Soms waren er echter ook wat momenten die het geheel wat langdradig maakten, zoals de wat beperkte problemen van de oudste zoon. Her en der verloor het wat kracht door gebrek aan dramatische spanning.

Het gebruik van kleur is een leuke toevoeging, al was dit natuurlijk de tweede Ozu in kleur. Het ziet er allemaal mooi uit op een warme, maar simpele manier. Unieker en interessanter, in ieder geval ten opzichte van de Ozu's die ik eerder zag, vond ik dat de vrouwenrollen wat meer divers waren hier. Voorheen zag ik vooral nederige vrouwen, met af en toe een vals kreng in een bijrol. Nu zitten er ook wat meer zelfstandige of pittige vrouwen tussen, zoals de dochter die in het plot centraal staat (maar opvallend weinig schermtijd had) of de vrouw van de oudste zoon (ik weet niet wie ze is, maar de actrice acteert fenomenaal). Ik had nooit problemen met de vrouwenrollen in die eerdere films, maar vond dit ook wel verfrissend.

Al met al dus weer erg sterk. En ja, ik moet meer Ozu zien.

4*

Koos Ozu zijn titels overigens compleet willekeurig? Er zitten in ieder geval heel wat middagen (en ochtenden en avonden) in deze film.

Ja, dat is haar. Ze speelde de hoofdrol in The Affair, die ik al zag en in mijn recensie daar prees ik haar ook. Had niet door dat het dezelfde actrice was. Dat is een beetje een nadeel als je veel Japanse films uit die periode met grote droogtes tussendoor bekijkt.

Ik zou zweren dat ik niet eens, maar meerdere malen las dat alleen de laatste twee Ozu's in kleur waren. Welke zijn er nog meer? En waarom heeft Ozu kennelijk geen film naar de winter genoemd?

Niet helemaal overtuigd met deze her-kennismaking met Ozu's laatste.

Ik vond de stilering en tussenshots in deze film (weer) fenomenaal, maar het verhaal kabbelde iets teveel - met (te) veel repetitieve scenes.

Ik ben geneigd er een halfje af te doen, maar aan de andere kant heb ik van veel Ozu dingetjes genoten.

En kan ik het niet over mijn hart verkrijgen.

De timing direct na Marketa Lazarova was denk ik niet ideaal, de timing direct voor Husbands and Wives was dan wél weer geniaal.

Ik blijf nog even mild.

O ja, ik heb trouwens het mysterie rond de Japanse titel nog niet ontrafeld. Er is wel een discussie over hamo/snoekaal aan tafel, maar niks over makreel.

Rustig familiedrama over een weduwnaar, die na de confrontatie met de ongehuwde dochter van een vroegere leraar, gaat inzien dat het tijd wordt zijn eigen dochter ‘aan de man te brengen’. Een paar nevenpotjes over alledaagse familieproblemen maken deze film tot een boeiend geheel, niet alleen dankzij typische Ozu kadrering en de mooie kleuren, maar vooral vanwege het ingetogen acteerwerk. Karakteristiek voorbeeld daarvan de stille huilbui van Haruko Sugimura na de dronken thuiskomst van haar vader.
De film toont inhoudelijke overeenkomsten met Ozu’s Banshun (1949), maar ik vind deze film mooier.

Yasujiro Ozu combineert verstilde camerastandpunten met een prachtig kleurenpalet in 'Sanma No Aji'. Het verhaal over de moeizame afhankelijke relatie van een alleenstaande vader met zijn dochter wordt overspoeld door alcohol en dronkenschap. Uiteindelijk leidt de drank ook tot wijsheid. Logisch toch. Meeslepend en tegelijkertijd bijzonder rustgevend. Waard om (terug) te kijken. Zorg wel dat je de meest recente DVD of Blu Ray-versie kijkt om de kleurenrijkdom volledig te ervaren.

Ik had Ozu een tijdje met rust gelaten, maar heb de laatste weken weer drie films die ik nog had liggen van hem gezien en ben weer ongelofelijk onder de indruk, al helemaal van deze. Wat was Ozu toch fantastisch. En dan krijg je er ook nog Chishû Ryû bij, wat toch echt wel een van mijn lievelingsacteurs is.

En ik heb nog veel te zien. Dit was pas mijn negende. Stiekem maar meteen wat nieuws besteld,

Ozu's roddelfilm. Dan mag de film bijna 60 jaar oud zijn uit een andere cultuur aan de andere kant van de wereld, de film voelt hierdoor verassend actueel en universeel. Blijkbaar is roddelen een gemene deler. Dat maakt dat de film zeer luchtig is, enorm genietbaar om te kijken en soms oprecht grappig. De plot is vooral als kapstok bedoeld voor alerlei losse scènes waarin intermenselijke relaties worden getoond zoals vader-kind, man-vrouw, baas-werknemer et cetera. En het is het perfecte tempo dat de film dicteert en daardoor twee uur volledig boeit. Visueel verder wel aardig, maar soms iets te kitscherig met die felle kleuren. Dan zie ik Ozu toch liever in zwart-wit. 4,0*.

Vierde film die ik zie van Ozu: tweemaal een 4, tweemaal een 4,5.

De man is kwaliteit en deze keer heb ik hem vooral bewonderd om de manier waarop hij met een licht humoristische toets je toch doorheen de familiale probleempjes van enkele personages loodst. Een aaneenschakeling van scènes die de imperfectie van mens en situatie, belichten, gebracht op een ook erg visueel te genieten manier.

Mijn 9e film van Ozu, een filmmaker waarvan ik veel hoge scores kan geven aan zijn films. Ook hier weer, in zijn laatste film. Mss wat toepasselijk, gezien het thema. Een oudere man in de herfst van zijn leven, die naar het verleden terugblikt met leeftijdsgenoten. Hij wordt onderhouden door zijn dochter, die door haar morele plicht geen tijd wil/kan nemen om zelf een gezin te starten en een eigen pad in te gaan. Waarop de oude man worstelt met de keuze om zijn dochter los te laten. Een gekend thema in de lijn van veel andere films van Ozu en ook hier werkt het wel. Het is wat trage cinema, met de gekende statische camerabeelden. Maar de film brengt rust en de karakters zijn zo nog meer het canvas waarop het verhaal vertelt wordt. Niet zijn beste film, maar de lat ligt enorm hoog bij Ozu. En ook hier heeft het met momenten kunnen raken.

Ozu is misschien wel hét voorbeeld van de regisseur die steeds weer dezelfde film maakt, of in elk geval dezelfde thema's beroert. En tegelijkertijd bewijst hij dat daar weinig mis mee is. Want hij heeft voor WOII wel wat uitstapjes gemaakt naar andere genres, maar zijn beste films zijn ongetwijfeld de subtiele familiedrama's, meestal over de problematiek rondom ongehuwde dochters en familiebanden. In An Autumn Afternoon gaat dat gepaard met de kunst van het loslaten- de pater familias (de geweldige Chishu Ryu, de Ozu-acteur bij uitstek) accepteert uiteindelijk dat zijn dochter haar eigen leven moet leiden, ten koste van zijn eenzaamheid.

Mooi gefilmd in zijn typische stijl, met naast Ryu ook veel andere vaste Ozu-acteurs, en met luchtige scenes tussendoor, met name met de oude schoolvrienden en hun vroegere professor. Zoals al opgemerkt wordt er flink gezopen. Het is een enigszins bitter laatste shot, de dronken oude vader, wankelend op zijn benen, maar wat een mooie zwanenzang voor de regisseur die een jaar later, op zijn zestigste verjaardag, zou overlijden. Gezien de thematiek van zijn oeuvre toch wel opvallend dat hijzelf nooit trouwde of kinderen had.

Maar hij woonde tot de haar dood in 1961 altijd bij zijn moeder zelfs. Dit is de enige film die hij maakte in de korte periode tussen haar dood en die van hemzelf. Er is wel gesuggereerd dat dat een invloed was op deze film. Erna kreeg Ozu kanker en hij stierf op zijn zestigste verjaardag inderdaad.

Toch zie ik in zijn films niet heel veel moeder-zoon relaties, eerder vader-dochter. Maar misschien heb ik een slecht geheugen.

Ik denk dat je behalve het geslacht Ozu eerder als de dochter moet zien dan als de vader in sommige films.