Quo Vadis, Aida? (2020)

Met haar eerdere films over de Joegoslavische burgeroorlog (Grbavica, 2006 en Na Putu, 2010) wist regisseur Jasmila Žbanić al de nodige indruk op mij te maken, maar met deze film overtreft zij zichzelf.

Het is een messcherpe reconstructie van de Val van Srebrenica (juli 1995), uitmondend in de ernstigste genocide binnen Europa sinds de Holocaust. Verbijsterend om weer geconfronteerd te worden met het feit dat de wereldgemeenschap de machteloze moslimbevolking van het stadje toentertijd massaal de rug toekeerde. Meer dan vijfentwintig jaar na dato krijg ik opnieuw last van plaatsvervangende schaamte.

Een gruwelijke film over een onvoorstelbare massamoord als een gevolg van enerzijds fascistische indoctrinatie en anderzijds politieke onwil.

Ik kan me niet voorstellen dat deze film – met een geschakeerde krachttoer van Jasna Đuričić als de wanhopige Dutchbat-tolk– naast de Oscar voor beste niet-Engelstalige film grijpt.

Ik wil van deze gelegenheid gebruik maken om te wijzen op een haast vergeten film over de Bosnische oorlog: As If I Am Not There (2010). Haast net zo gruwelijk als Quo Vadis, Aida?

Indrukwekkende film over een stuk zwarte geschiedenis in Europa. Na Armenië en de Holocaust de derde genocide die woedde in de 20e eeuw in Europa. Sterke reconstructie van de gebeurtenissen bekeken vanuit de ogen van het fictieve personage van tolk Aida die er alles aan doet om haar gezin te beschermen. Iedereen voelt dat er iets niet pluis is aan de onderhandelingen die onder leiding van Mladic gevoerd werden. Het is maar zeer de vraag of de VN Blauwhelmen ter plaatse dat ook grondig genoeg doorhadden.
De VN komt er ook hier erg bekaaid vanaf. Machteloos en besluiteloos, net als in Rwanda. Overigens ook een sterke film Hotel Rwanda (Film, 2004).

Quo vadis, Aida is een sterk geacteerde film waarbij vooral Jasna Djuricic uit het oog springt. Zeer authentieke naturelle prestatie waarbij hoop, wanhoop en radeloosheid in elkaar overvloeien. De vertwijfeling staat in haar ogen te lezen.

Een aantal erg sterke scènes ook. De slotscène bij de identificatie bijvoorbeeld was zwaar. Het leek wel een rommelmarkt waar je rond kuiert en de confrontatie met de nieuwe bewoners van haar huis was hoogst ongemakkelijk. Ik heb op deze film gestemd voor de publieksprijs op het MOOOV-festival. Ook op de Oscars gaat deze een prijs in de wacht slepen als beste buitenlandse film, dat kan toch niet anders? Hoewel Druk van Vinterberg de strijd zal aangaan tot het eind wellicht...

Jasna Djuricic zet een grootse prestatie neer als Aida Selmanagic, een Bosnische tolk die de helpt bij communicatie tussen Dutchbat en de plaatselijke bevolking wanneer de Servische troepen van Mladic de enclave Srebrenica naderen. Zij beseft zich al gauw dat Dutchbat de dreigementen die het namens de VN maakt niet na zal komen en dat daardoor het leven van de plaatselijke bevolking, waaronder haar echtgenoot en haar twee zoons, in gevaar komt. Zbanic weet op overtuigende wijze de chaos rondom Srebrenica te schetsen en Boris Isakovic maakt indruk als Ratko Mladic, die alles doet om voldoende vertrouwen te winnen van de mensen die hij kort daarna de dood in zal jagen. Om deze gevoelige episode uit de relatief recente geschiedenis goed te kunnen schetsen is het noodzakelijk om de gebeurtenissen vanuit verschillende perspectieven te benaderen. Zbanic kiest het perspectief van een vrouw in een onmogelijke positie die eigenlijk de hele film lang bezig is om haar eigen hachje en dat van haar directe familie te redden. Er is amper aandacht voor het perspectief van de overige slachtoffers en Dutchbatters Karremans [Johan Heldenbergh] en Franken [Raymond Thiry] komen over als pennenlikkers die zich verschuilen achter de orders die ze van hogerhand krijgen. Enerverend en indringend is dit zeker, maar het onderwerp vereist een meer uitgebreide benadering, bijvoorbeeld in de vorm van een mini-serie. Toekomstmuziek?

De notificatie dat personages en gebeurtenissen omwille van het verhaal zijn aangepast, had bij 'de oost' en 'slag om de schelde' ook niet misstaan. Deze film is gebaseerd op een boek. Waarschijnlijk is het verhaal van een moeder dramatischer dan dezelfde rol als zoon. De gebeurtenissen zijn heftig en richten zich op het perspectief van de moeder. De Bosnische mannen zijn enorm in de steek gelaten, maar om daar de schuld van bij Dutchbat te leggen, is na deze film wel erg makkelijk en onjuist. Een groep van een paar honderd Nederlandse militairen die door onze overheid en de VN in de steek is gelaten, kun je de val niet verwijten. Wat hadden ze kunnen doen tegen overmacht waar ze mee te maken hadden? Sterk spel van de fictieve Aida.

Ondraaglijke spanning in dit hartverscheurende verhaal over de bezetting van de Bosnische stad Srebrenica door het Servische leger in 1995, gezien door de ogen van tolk Aida (Jasna Djuricic). Het falen en vooral de machteloosheid van de nederlandse militairen is hierbij pijnlijk voelbaar. Overtuigend in beeld gebracht, met weinig expliciete beelden, maar juist de afwezigheid van zichtbaar geweld zorgt voor het continu onheilspellende gevoel dat de film teweeg brengt. De intense hoofdrol van Djuricic is onvergetelijk.

Bijzonder indrukwekkend. Een deel van de impact komt zonder twijfel van de gebeurtenissen zelf, maar Quo Vadis, Aida? kenmerkt zich ook door een sterke vertelwijze, via de focus op de Bosnische tolk Aida. Djuricic speelt de rol van het jaar. De dutchbatters vond ik ook goed acteren trouwens. Halverwege de film zit een trage dans in close-up, het filmische hoogtepunt. Het laatste kwartier is een keiharde mokerslag.

Twaalf in 1 dozijn uitgemolken thema.... goed voor mainstream filmkijkers ....

Heel goed dat deze eindelijk eens gemaakt is.

Wat vooral ook achterblijft is hoe dit verhaal in feite enorm veel lijkt op de talloze Holocaustverhalen die we op film hebben gezien. Wat dat betreft is er maar weinig veranderd in het collectieve geheugen.

Dat het allemaal tamelijk recent en relatief in de buurt was plus een hele grote Nederlandse rol kende maakt het allemaal nog pijnlijker.

Blijft over de filmaspecten die allemaal op hoog niveau zijn. Uitstekend acteerwerk en regie.

Prachtige film over een Bosnische vrouw die als tolk werkt voor de VN. Dit is deels het persoonlijke verhaal van de tolk en haar gezin in de dagen van de val van Srebrenica. En dat laatste wordt hier indringend en uitvoerig weergegeven (zoals de VN die te veel aan regels gebonden zijn en de bijna klungelige onderhandelingen). Tegen het einde een aantal aangrijpende momenten en een meeslepende rol van Jasna Đuričić.

Een belangrijk verhaal over de oorlog in het voormalige Joegoslavië. Een zwarte bladzijde in de geschiedenis waar ook de VN in de fout is gegaan en er uiteindelijk duizenden mensen werden vermoord in een genocide. De film is vooral belangrijk om de feiten zelf die centraal staan. Het gaat hier om de slachtoffers zelf.

Een verschil met een gelijkaardige film Hotel Rwanda, over de genocide in Rwanda 1994 waar ook de VN aanwezig was. Daar wordt de drama iets meer uit de doeken gedaan en de rol van de VN. Terwijl Quo Vadis, Aida? die extra drama niet gebruikt, maar de feiten zelf meer naar voor schuift.

Het blijft indrukwekkend en is een film die zeker moet verteld worden. Daarom ben ik ook blij met de aandacht die de film kreeg.

De Aida uit de titel is de Bosnische vertaalster voor de Nederlandse VN-missie in Srebrenica, die er alles aan doet om haar gezin te beschermen. De gebeurtenissen tonen zonder franjes het fiasco van de VN daags voor generaal Mladic zich schuldig maakte aan een genocide op 8.000 moslims die met schande de wereld rondging. Tja, wat een amateur spektakel die blauwhelmen : een lafaard als commandant (Karremans, gespeeld door Johan Heldenbergh) en scouts in korte broek om de basis te beschermen. De Serviërs zullen wel goed gelachen hebben. Aida wordt als een vrij egoïstisch figuur neergezet, daar ze door haar positie bij de VN alles in het werk stelt om haar familie veilig te stellen. Misschien dat iedereen in haar plaats zo zou reageren, en wat het juiste is om te doen is het voorwerp van pijnlijke keuzes.

Quo Vadis Aida? is een goede film geworden met een aantal sterke scènes en een sfeer van onmacht die goed voelbaar is.

Historische films sla ik meestal over want ik begrijp niet zo goed waarom je een historische gebeurtenis zou verfilmen: wat voegt het naspelen ervan toe aan het historische verhaal? Is het bedoeld voor mensen met een gebrek aan verbeeldingskracht zodat zij beelden nodig hebben om te kunnen vatten wat er is gebeurd (zodat de film een soort stripverhaalversie voor de analfabeten is)? Daarbij komt dat het Srebrenica-drama erg bekend is in Nederland zodat de film weinig tot niets toevoegt aan wat wij als gemiddelde Nederlander al weten. Of wil de film het verhaal persoonlijk maken, in dit geval door de lotgevallen van een vertaalster en haar familie te volgen? Maar ook dat voegt voor mij weinig toe aan het drama.

Dit allemaal gezegd hebbende: vervelend is de film niet en vooruit, het is wel een verhaal dat verteld moet worden.

Aangrijpende film over de genocide-slachting in Srebrenica, verteld vanuit het oogpunt van een gelegenheidstolk voor de blauwhelden, die terloops, niet ongeschonden uit het relaas komen.

Meerdere schokkende scènes waarin wanhoop en angst tegenover onbegrip en brutaliteit staan.

Een absolute oorlogsmisdaad de moordpartij, helaas nog steeds ...

Arme mensheid.

Degelijke film over Srebrenica. Het verhaal an sich is zeer aangrijpend. De film slaagt er goed in om de situatie ter plekke in beeld te brengen, met name het tekortschieten van de Verenigde Naties. De meest aangrijpende scene is die waarin de door het leger verzamelde mannen worden opgesloten en afgeschoten. Toch beklijft de film bij mij niet erg. Het hoofdpersonage en haar familie missen diepgang, waardoor hun lotgevallen mij niet echt konden boeien of raken. Ook kom je eigenlijk niets te weten over de achtergronden van conflict, daaraan wordt geen enkele aandacht besteed.

Bah wat een nare film. We krijgen een geloofwaardig beeld te zien van een paar zieke dagen op de VN-basis in Srebrenica. Het voelt écht of je erbij bent. Sterk acteerwerk, de droge vertelling, het continue vertaalwerk.. het helpt allemaal mee als kijker echt op de huid van Aida en de Bosniërs te zitten. Quo Vadis, Aida geeft de slachtoffers een gezicht. Letterlijk. Niet alleen laten zien hoe een paar mensen een bus instappen en wellicht een shot van afstand. Nee, we kijken dan een minuut indringend in de ogen van meer dan 10 personages. Bah.

Brok in de keel-film van een recent ziek stukje geschiedenis. Het zoveelste stukje.

4,5*

Gemiddeld.

Zonder meer laat Quo Vadis, Aida? een schrijnend verhaal zien. Een soort Holocaust, maar dan iets kleiner en, vooral, recenter. De film geeft weinig achtergrondinfo, en in Vlaamse scholen wordt aan de Joegoslavische oorlog - althans in mijn herinnering (en geschiedenis was dan nog een zeldzaam vak dat mij interesseerde) - amper aandacht gegeven.

Wat de film wel doet is zich focussen op kleinere elementen uit de chaos, op mensen die tegen wil en dank in die situatie verzeild zijn geraakt en daar proberen levend uit de geraken. Als film doet het mij uiteindelijk allemaal wat weinig. Men rekent op het gevoel van onrecht, maar ik moet bekennen dat ik net iets te apathisch naar het scherm heb staan turen. Het is slechts na de massamoord dat het filmisch interessanter wordt en toch nog een beetje onder de huid weet te kruipen.

In ieder geval is wekt dit soort geschiedenislessen wel mijn interesse om er dan e.e.a. over te lezen. Maar dat is al gauw even deprimerend als de film.

3

IJzersterk drama. Het bekende verhaal over Srebrenica wordt fraai uitgewerkt. Als kijker val je midden in het verhaal, maar toch wordt je er gelijk ingetrokken en raak je ook betrokken. Dat is ook het sterkste punt van de film. Je voelt mee, denkt mee en voelt de machteloosheid. Als kijker waan je je midden in deze ellende. De camera zit er continue bovenop. Ook de acteurs inclusief figuranten sleuren je mee het drama door. Een topfilm. 4.5

“We are on the list!”

De eerste tip die ik heb gezien komend van “MovieMeter top 1000 project - Editie 2023” komt van mijn grote vriend John Milton, die ons er op wees in dat topic om deze film te gaan kijken. Door zijn tip (dank daarvoor) is deze film op mijn radar gekomen, en eigenlijk vlak nadat ik hem had toegevoegd aan mijn lijstjes zag ik dat hij op ‘HBO Max’ te streamen was. Deze middag heb ik een vrije middag (een zogeheten rustdag) en ik vond dat nou net een uitstekend moment om deze film aan te zetten. Aangezien het voetbal ook weer in volle gang is (in de avonden, op televisie). Ik wist niet echt wat ik moest verwachten maar, gezien de vele positieve berichten die ik hier lees moest het wel iets goeds zijn. Zelf ben ik niet tot nauwelijks bekend met de oorlog die de blauwe helmen hebben gevoerd, destijds in de negentiger jaren. Wel ken ik een oud VN-soldaat die hier heeft gevochten, en heb ik uiteraard het proces van de laatste jaren mee gekregen waar ‘Ratko Mladić’ o.a. een levenslange gevangenisstraf geëist hoorde.

Ik denk echter wel dat voor één ieder die net zoals ik, die deze oorlog niet of nauwelijks meegekregen heeft, dit een hele goede film was om in te stappen. Deze film is namelijk erg goed, ik wou “prachtig” omschrijven maar, voor dat woord is er in deze situatie geen plek. Deze film verteld namelijk het keiharde verhaal over o.a. het falen van het Nederlandse leger tijdens de Bosnische Burgeroorlog in het plaatsje ‘Srebrenica’. Ook wel bekend als het “drama van Srebrenica”, na de tweede wereldoorlog de grootste genocide actie in Europa. Walgelijk om te zien ook, en het verdriet wat men is aangedaan raakt je constant. Daar kan geen film je aan laten wennen, want ik heb al een groot aantal oorlogsfilms (voornamelijk WO2 films) gezien en dit soort drama blijft je kippenvel geven.

We beginnen de film overigens keihard, waar het Servische leger binnen valt en de Verenigde Naties (VN, blauwe helmen) eigenlijk het volk moesten beschermen en het conflict moesten leiden. Het Servische leger was overigens vast besloten te vechten, en ze wouden er veel voor doen. Zo zien we na een overleg tussen de burgemeester van het dorpje en ‘Thom Karremans’ dat de Serviërs waren binnengevallen en mensen uit huis haalden, om die vervolgens neer te schieten bij de muur van het gebouw, hierdoor sloeg de bevolking op de vlucht en kwamen uit bij de basis van het leger waar ook de tolk ‘Aida’ verbleef om het gesprek tussen de Nederlanders en de burgers/ het Servische leger te vertolken. Daarnaast moest ze ook zorgen dat haar familie in veiligheid bleef. Wat door de nodige regels niet altijd even makkelijk was.

Daarnaast vond ik dat stukje verhaal wel inspirerend of wat gevoelig, het deed me niet altijd even veel. Ik denk dat daar de film net dat stukje drama mist waar ik op had gehoopt, en daardoor had ik er misschien wat meer verwachtingen over? Al zijn er ook genoeg scenes die je wel echt weten te raken, en daar haalt de film echt zijn krachten vandaan. Zoals de paniek wat je in het begin vooral meemaakt maar, ook het moment dat ‘Aida’ de overschotten van haar zonen en man bezoekt en het moment wanneer alle mannen worden afgeslacht. Dat gebeurt wanneer ze allemaal in een bioscoopzaal worden gedrukt en men daarna met AK's door de raampjes gaan staan om iedereen binnen kapot te schieten, deze executies zijn altijd wel heftige beelden.

Waanzinnige film dus met ook hele goede cast leden. ‘Aida’ wordt heer gespeeld door ‘Jasna Djuricic’ wat een prachtige rol was. Ze acteerde ook prima overigens, niks op aan te merken. Ook zijn er wat Nederlandse namen te zien in deze film. Noem hier bijvoorbeeld een ‘Johan Heldenbergh’ als ‘Karremans’ en ‘Raymond Thiry’ als ‘Franken’.

Dus ik wil JM nog even een keertje bedanken voor deze tip. Het was een indrukwekkende zit, en ik heb zeker veel informatie binnengekregen wat ik nog nooit eerder wist. En het heeft ook weer beter mijn ogen geopend. De tijd vliegt voorbij, de film is helemaal niet lang te noemen, daardoor zit hij heel makkelijk uit, en vliegt de tijd voorbij.

Filmpje die vooral op de radar kwam vanwege de goede cijfers en de vermelding op MovieMeter dat België de film uitzond, en potverdorie wat zenden die Belgen soms toch prima films uit.

De opname begintijd en de begintijd van de film zelf klopten niet helemaal, het begin miste ik dan ook waarop mijn entree was op het moment dat Karremans met zijn staf aan tafel zit tegenover een Bosnische delegatie waar hij verklaart slechts de pianospeler te zijn. Opvallend meteen de toon van onmacht in de discussie en acteur Johan Heldenbergh die buitengewoon veel op Kolonel Thom Karremans lijkt. Verder moet ik toch even de bijzondere sterke Engelse serie Warriors Bosnië 1992 benoemen die de hopeloze vredesmissie vanuit Engels perspectief brengt en al net zo'n beeld van wanhoop en onmacht betreft in het kruidvat genaamd de Balkan waar haat en nijd de boventoon voert en er sinds de Eerste Wereldoorlog al onrust heerst en strijd en oorlogsmisdaden geleverd worden. En uiteraard betreft het beeld van Quo Vadis Aida daar niet anders in.

Het is het terugkerende beeld van de VN troepen die slechts mochten ingrijpen wanneer ze zelf in gevaar raakten en beschoten werden, iets dat handig gebruikt werd door de Serviers die zich slechts op de burgers richten, dat uitermate slinks deden en wisten dat de VN troepen neutraal moesten blijven dus geen stelling mocht nemen en zich nergens mee mochten bemoeien waarmee een dergelijke vredesmissie bij voorbaat mislukt was. Het korte ingrijpen van een F-16 op een Servische tank werd onmiddellijk beantwoord door de gijzeling van 30 VN'ers die men dreigde te doden bij herhaling waarop men eieren voor het geld koos want escalatie had het einde van Dutchbat betekent. Buiten dat zijn er nog altijd onopgehelderde zaken over Britse troepen aanwezig, met name SAS leden die kennelijk de opdracht kregen niet in te grijpen, beweerden dat er geen gevaar dreigde, en in het donker te ex-infiltreren waarmee de zwarte piet aan Dutchbat en Karremans werd uitgespeeld. Een vies zaakje en wat een ondankbare taak hebben de mensen van Dutchbat gehad, om medelijden mee te krijgen.

Maar uiteraard stond er meer op het spel dan de eer van de Dutchbaters, en wat wordt de paniek, volksverhuizing en chaos rond de Nederlandse basis prima gebracht. Wat een ellende en onmacht, daarboven het contrast tussen de onmachtige, jong en bleek ogende Nederlanders en aan de andere kant de bruut ogende, tot de tanden bewapende mini Hitlers die de Serviers tot op de laatste man zijn. De spanning stijgt tot het kookpunt rond de doorzoeking, briljant figuur en uitstekend geacteerd rond het karakter Joka, met aan de andere kant de wanhoop en paniek die er bij Karremans afdruipt met een complete meltdown tot gevolg waarop de chaos compleet is. De afloop is zoals we weten bekend. Het is eigenlijk om te janken wanneer de Nederlanders elkaar praktisch aanvliegen in een complete verstandsverbijstering en Aida die zich de benen uit het lijf loopt maakt de toestand op alle vlakken en lagen tastbaar.

Ik kan dan ook niet anders zeggen dan dat Quo Vadis Aida een uitermate aangrijpende en indringende film is rond het voormalige Joegoslavië conflict die niet anders omschreven kan worden dan één grote treurige bedoening waarop heel veel vlakken is gefaald. Voeg daarbij het acteerwerk, de soundtrack, omgeving en ontberingen en Quo Vadis Aida is met recht een uitstekende film te noemen waarop ik bijna nieuwsgierig wordt wat er zo bijzonder is aan Another Round die in 2021 de Oscar voor beste buitenlandse film won.

"For the women of Srebrenica and the 8372 murdered sons, fathers, husbands, brothers, cousins, neighbours..."

Deze helaas waargebeurde Drama / Historisch film zag ik recent voorbijkomen tijdens de "MovieMeter Top 1000 Project uitslag - Editie 2023" en wilde ik zeker zien. Wat daar gebeurt is, is natuurlijk verschrikkelijk en is ook een inktzwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis vanwege Dutchbat en die krijgen er ook flink van langs in deze film en met name luitenant-kolonel Karremans en majoor Franken worden neergesabeld voor hun aandeel in de trieste en schandalige gebeurtenis in Bosnië juli 1995.

In dit verhaal draait het om de zwartste bladzijde uit de geschiedenis van Dutchbat gezien door de ogen van de (fictieve) VN-tolk Aida Selmanagic (Jasna Djuricic). Zij is in juli 1995 op de VN-compound in Potocari (Bosnië en Herzegovina), wanneer die volstroomt met vluchtelingen. Moslim-enclave Srebrenica is zojuist gevallen en iedereen vreest etnische zuiveringen door het Bosnisch-Servische leger onder leiding van generaal Ratko Mladić (Boris Isakovic). Het Dutchbat van luitenant-kolonel Karremans (Ted de Braak, nee grapje, werd gespeeld door Johan Heldenbergh) staat erbij, kijkt ernaar en doet beschamend weinig. De Bosnische regisseur Jasmila Zbanic blijft de hele film dichtbij Aida, die koste wat kost wil voorkomen dat het Bosnisch-Servische leger ook haar man, te weten Nihad Selmanagic (Izudin Bajrovic), en haar twee zonen, te weten Hamdija (Boris Ler) en Sejo (Dino Bajrovic, in handen krijgt.

De film opent gelijk al heel sterk met hoofdrolspeelster en lerares Aida, die tussen het Nederlandse en Bosnische leger staat om te vertalen. Dit betekent dus dat zij met twee spanningsvelden te maken heeft. Tijdens de opening probeert luitenant-kolonel Karremans duidelijk te maken dat de VN de situatie in het oorlogsgebied streng in de gaten houdt (wat dus niet het geval is) en hij dreigt zelfs met vliegtuigaanvallen om 06:00 uur tegen het Servische Leger dat oprukt met tanks. Dit wordt met het nodige cynisme onthaald en blijkt inderdaad een loze belofte.

De Nederlanders zeggen hun best te doen en weigeren toe te geven dat deze klus hen boven het hoofd groeit. Majoor Franken (Raymond Thiry) heeft nog een stevige, autoritaire uitstraling tijdens de bijeenkomst, maar Karremans verliest duidelijk de grip op de situatie. Als de burgemeester op een gegeven moment ook tegen hem zegt:

"You are responsible for what You say."

Zegt Karremans doodleuk:

"I am just a piano player."

Daarna wordt hij terecht uitgescholden en is het overleg ook gelijk afgelopen. Aida moet tijdens dit overleg haar zenuwen de baas blijven en de woorden van beide kampen vertalen. In de volgende scène zien we hoe het Servische lege Srebrenica beschiet en binnentrekt en daarbij worden gelijk een aantal inwoners (inclusief de burgemeester) geëxecuteerd. Dat is mede de schuld van Karremans omdat hij bij de bijeenkomst aangaf dat men veilig is en dat men gewoon in hun huizen kan blijven i.p.v. te schuilen.

Die Karremans wordt volledig door de mangel gehaald in deze film en als hij in een andere scène (ook tijdens een overleg) tegenover generaal Ratko Mladić zit, wordt hij in eerste instantie volledig genegeerd. Pas als Mladić een babbeltje heeft gemaakt met een drietal Bosniërs, één vrouw (die ook betast wordt) en twee mannen die die vertegenwoordigers zijn van de gevluchte bevolking, legt hij de eisen op tafel. Karremans, zichtbaar opgelucht dat er eindelijk schot in de zaak komt, voegt zich dan meteen in de rol van marionet.

Aida is niet aanwezig bij dat overleg, maar wel haar man Nihad, maar probeert ondertussen haar gezin bij elkaar te houden. Met heel veel doorzettingsvermogen weet zij haar man en een zoon (één zoon was al op de VN-basis) de Dutchbat VN-basis binnen te krijgen. Binnen is het al bomvol (zonder sanitaire voorzieningen) en buiten wacht nog een mensenzee af op veiligheid en dat werd indrukwekkend in beeld gebracht als Aida ergens op klimt en uitkijkt op de gigantische mensenmassa buiten in de brandende zon. Ik ga dinsdag naar een concert en daar is ook een mensenmassa, maar da ga ik vrijwillig naar toe en voor mijn plezier, maar hoe afschuwelijk moet het zijn geweest om in die massa te moeten zitten, zonder zekerheden, huis, voedsel of wat dan ook.

Als het Servische leger uiteindelijk de zogenaamd veilige Dutchbat VN-basis binnenkomt onder leiding van smeerlap Joka (Emir Hadzihafizbegovic), deze wilt namelijk kijken of er zich niet Bosnische soldaten verschuilen, terwijl Karremans nog in het overleg zit met Mladić, wordt opnieuw zeer duidelijk wie aan de touwtjes trekt. Majoor Franken wil dan nog tegengas geven (maar ja, dan riskeert hij wel de levens van iedereen binnen de VN-basis), maar Karremans geeft via de portofoon toestemming dat ze naar binnen mogen om te kijken en dat levert een zeer beschamende scène op (vooral hoe Joka zich dan gedraagt). Aida voelt dan nattigheid en doet er dan alles aan aan om haar gezin te redden. De spanning in het verhaal komt dan ook in een stroomversnelling. Want wat is Mladić van plan met die bussen die hij naar de Dutchbat VN-basis stuurt en wat gaat er precies gebeuren? Dat laatste is natuurlijk geen verrassing en weet natuurlijk iedereen al.

Natuurlijk worden de bussen ingezet om de gevluchte Bosnische bevolking af te voeren (eerst de vrouwen en de kinderen en daarna de mannen en de laatsten worden natuurlijk allemaal geëxecuteerd) en dat was best heftig om te zien. Mede ook omdat iemand van Dutchbat een Bosnische jonge man verraad die zich als vrouw vermomd heeft met een hoofddoek en Dutchbat stond er ook letterlijk bij (en deed niets) en keek erna hoe de Bosnische bevolking werd afgevoerd en dat gebeurt uiteindelijk ook met de man en de twee zonen van Aida, die uiteindelijk met een hoop andere mannen in een bioscoopzaal worden geëxecuteerd (je ziet dan geweerlopen door kijkgaten priemen en waarbij de Serviërs tegen de bange mannen zeggen:

"The real film will start soon!"

Na die indrukwekkende en zeer trieste scène bevinden we ons opeens na de oorlog en zien we Aida nog even in beeld (gaat o.a. naar haar oude huis, komt Joka tegen en gaat weer les geven, want daar wordt ze gelukkig van) en zien we ook een opgraving en daar ziet Aida ook het skelet en wat overblijfselen van haar zonen en daarbij zien we Aida ook voor het eerst huilen en zeer geëmotioneerd zijn. In het laatste shot van de film zien we Aida als lerares tijdens een schooloptreden met jonge kinderen, waarbij ook hun familie aanwezig is, en daarbij zien we ook weer Joka en wat andere Servische mannen, waarna de film na 100 minuten is afgelopen en we nog even de tekst (zowel in het Engels als in het Bosnisch) in beeld zien en waarmee ik deze recensie heb geopend.

"Quo Vadis, Aida?" is zo dramatisch dat het soms pijn doet doet om naar te kijken. De overlevingsstrijd van Aida, wat er allemaal gebeurt met Bosnische bevolking en eigenlijk ook de machteloosheid van de Nederlanders, die misschien wel meer hadden moeten doen ook al zou het hen de kop kosten. Dat is misschien wel makkelijk praten van mijn, want ik zou eerlijk gezegd niet weten wat ik zou hebben gedaan in die situatie. "Quo Vadis, Aida?" is in ieder geval een film die nog lang blijft naspoken bij mij.

Net zoals de film zelf is ook het acteerwerk erin sterk en met name het acteerwerk van hoofdrolspeelster Jasna Djuricic (als Aida Selmanagic) s één van de belangrijkste redenen waarom de film zo goed werkt. Als Aida kent zij geen enkel moment van rust. Vluchtelingen moeten worden gekalmeerd, ID's moeten worden gemaakt en er moet voortdurend met de Nederlandse blauwhelmen worden gesproken. Jasna Djuricic toont haar onophoudelijke wilskracht van begin tot eind met verve en het is daarom ook een prachtrol van haar. Zij is een vrouw die niet bang is om weerstand te bieden aan alle mannen, vaak in hogere rang, die haar proberen te ondermijnen. De standvastigheid van haar personage toont zij niet met opgeblazen emotie of schreeuwerige dialogen, maar juist met stilte en alleszeggende blikken.

De overige cast doet het ook uitstekend en de rol van vuile rat General Ratko Mladic werd fenomenaal gespeeld door Boris Isakovic. En hoewel luitenant-kolonel Karremans en majoor Franken worden neergesabeld in deze verfilming, werden ze wel goed en overtuigend gespeeld door Johan Heldenbergh (of was het toch Ted de Braak ) en Raymond Thiry en dat geldt eigenlijk ook voor Emir Hadzihafizbegovic als smeerlap Joka.

Al met al is "Quo Vadis, Aida?" spannend, aangrijpend, ontroerend en niet te vergeten belangrijk! Het is een beklemmende en meeslepende film die je zonder mededogen met de neus op de feiten drukt. Het gebrek aan middelen en moed waarmee de Nederlandse vredesmacht en eigenlijk ook de hele Verenigde Naties (bevelvoerders gaan na loze dreigementen op vakantie!) de situatie aanpakte, roept een onmacht op die je als kijker nog enkele uren in zijn greep houdt.

Sterke film. Alleen de achtergrond ontbreekt totaal.

Waarom gingen de Bosnisch Servische milities zo tekeer in Srebrenica?

Was het pure kwaadaardigheid? "Mini Hitlers, rat Mladic" lees ik in de comments.

Of was het wraakzucht na de massamoorden in Kazani, Sijekovac en Kravica uitgevoerd door de Bosniakken? Louter toeval dat 1000 jongens en mannen in een loods in Kravica werden vermoord?

Het verschil in stemmen voor deze film op IMDB tussen Servië en Bosnië is opvallend (hoewel...)

Het was een kwestie van tijd voordat de eerste films over deze tamelijk recente genocide hun intrede gingen maken in de top 250. Dus: Quo Vadis, Aida. Gelukkig levert regisseuse Jasmila Zbanic kwaliteit af wanneer het aankomt op inhoud. Jasna Djuricic levert een uitstekende hoofdrol af, al is ze een miscast te noemen als het aankomt op charisma. De achtergrond van de film voelt drukkend en dreigend aan, waarbij de redelijk nare ondertoon geregeld op sterke wijze naar de kijker wordt gecommuniceerd. Spijtig genoeg bemoeit Djuricic zich als regisseuse zelf weinig met de film. Alle spanning komt van het concept af en Djuricic voegt daar weinig aan toe. De camera blijft regelmatig op afstand van de onheil en op het vlak van gewelddadigheden laat de film zelfs amper wat zien. Expliciet geweld hoeft overigens niet in overdaad aanwezig te zijn, maar een "klap" wordt gemist wanneer de film overschakelt naar de persoonlijke interacties tussen de personages. Het kent namelijk wel een zekere dreiging, maar de angst en stress ontglipt de kijker volledig. Niettemin voelt deze registratie authentiek en vlot aan, waardoor het nog altijd dient als een waardevolle geschiedenisles.

Op zich een sterke film. Vooral Jasna acteert erg overtuigd (wel wat weinig variatie in haar emotie, maar dat is te verklaren gezien de situatie en het relatief korte tijdsbestek waarin de film zich afspeelt). Het is zeker geen 'leuke' film. Een film over een donker hoofdstuk uit de Nederlandse geschiedenis. Ik begrijp nu beter waarom het niet perse een goed idee is om met een Nederlandse auto door Bosnië te rijden.

Je ziet hoe de Dutchbatters alleen worden gelaten, geen steun krijgen en machteloos staan tegenover de troepen van Mladic. Maar je ziet in de film ook inschattingsfouten die gemaakt worden. Cruciale regels die worden overtreden. En ik zag Dutchbatters die er niet zijn voor hun eigen land, hun eigen vrijheid, hun eigen families. Ik zag mannen die op missie zijn gestuurd, hun werk zo goed mogelijk proberen te doen, hulp proberen te krijgen (wat niet lukt), het verschil willen maken, maar die vooral ook weer heelhuids naar huis willen keren en dus weinig risico nemen. Of is het incompetentie? Ook zie ik emotioneel beperkte betrokkenheid bij wat er gebeurt. Was de betrokkenheid er niet of heeft de film er voor gekozen om het niet te tonen? De Dutchbatters hebben zich in de film volledig in de 'underdog' positie laten manoeuvreren en kijken apathisch toe naar wat er gebeurt terwijl iedereen weet wat er gaat gebeuren met de mannen in de bussen.

Begrijp me niet verkeerd: ik veroordeel niemand. Ik heb naar een film gekeken en heb me er verder niet erg in verdiept - anders dan het nieuws destijds - dus kan geen inhoudelijk oordeel geven over wat er daar daadwerkelijk is gebeurd. Maar het effect van de keuzes die gemaakt zijn zoals in de film getoond is schrijnend en vooral Karremans wordt neergezet als iemand bij wie het tussen de vingers door glipt en onmogelijke keuzes heeft gemaakt (of moeten maken?) Een vreselijke situatie voor de betrokken Serviërs maar ook voor de Dutchbatters zelf die moeten leren leven met de consequenties van hun handelen.

Terug naar de film: wat ik moeilijk vind te begrijpen is dat Aida haar positie niet meer inzet (als jij mijn familie niet helpt, vertaal ik niet meer voor je). Ze heeft immers een krachtig onderhandelingskaart die ze niet inzet. En wat ik ook niet begrijp is de vastberadenheid van de Dutchbatters om voor iemand die jou helpt niet iets terug te doen. Want 'dat het niet kan' geloof ik niet. Waarschijnlijk valt dit ook onder het kopje 'geen risico nemen'.

Een film waarna je niet vrolijk je bed in stapt en die nog een tijdje bij me bleef rondzingen. Toch goed om gezien te hebben. Ik geef 3,5 sterren.

Steengoeie film, gewoon kijken!

Quo Vadis, Aida? is een zeer degelijke oorlogsdrama met een indrukwekkend laatste kwartier. De executie van een groep mannen en de scène waarin Aida haar gezin identificeert aan de hand van wat overblijfselen hakken er stevig in. Verder is het vooral een erg interessante film vanuit geschiedkundig oogpunt. Ondanks dat het nog vrij recent gebeurde, heb ik het gevoel dat deze gebeurtenissen onderbelicht worden in het onderwijs. Dat was toch het geval toen ik nog op de schoolbanken zat. De acteerprestaties zijn allemaal op hoog niveau en Jasna Djuricic maakt erg veel indruk als VN-tolk en moeder die haar gezin probeert te redden.

3.5*

Zo verschrikkelijk was het dus. En wij waren daar, keken ernaar en deden niets. O ja, er waren duizend redenen waarom we niets konden doen. Maar toch. Een aangrijpende en voor zover ik het kan beoordelen waarheidsgetrouwe film over wat er nu precies dertig jaar geleden in dat deel van Bosnië is gebeurd. Nog altijd een open wond, waar de direct betrokkenen nog dagelijks onder lijden. O ja, er zijn dikke rapporten over verschenen en de regering is er over gevallen. Defensieminister van destijds, Joris Voorhoeve, heeft er een trauma aan overgehouden. Gelukkig is er ook een proces van verzoening op gang gekomen. Nog altijd zijn niet alle stoffelijke overschotten geïdentificeerd. Ik vond het een sterk einde van deze film om te zien hoe de VN-tolk (sterk spel van Jasna Djuricic) haar man en beide zonen identificeert aan wat er nog van hen over is, en dat was niet veel. Een film die nog wel een tijdje in mijn hooft zal blijven rondspoken.