For Sama (2019)

Deze documentaire lijkt sterk op The Cave (2019) die momenteel ook in de bioscoop draait: opnieuw kijken we naar een verslag vanuit een ziekenhuis in een door Assads troepen en de Russen belegerde Syrische stad met een hoog propagandagehalte. Immers, ook hier is van enige neutraliteit geen sprake en noemt de journaliste die het verslag maakt (voor haar baby Sama: zowel persoonlijk van moeder tot dochter als algemeen voor het nageslacht) zichzelf uitdrukkelijk een strijder die vanaf het begin meedeed aan de opstand tegen Assad en toen het geweld losbarste bewust in de stad Aleppo bleef om verzet te blijven bieden. Nu is dat natuurlijk helemaal prima, maar impliciet steunt zij dus groeperingen als al Qaida en IS waarmee Assads troepen strijd leverden in en rond deze stad. Ikzelf kan me daarom niet echt verplaatsen in haar positie: uiteraard zijn Assads misdaden enorm maar ik acht al Qaida of IS niet perse een verbetering dus ik zou de stad hebben verlaten zodat Assad en de jihadisten het onderling kunnen uitvechten in plaats van partij te kiezen.

En net als The Cave biedt de documentaire weinig informatie en zeker geen informatie die we niet al vaak hebben gezien op het Journaal en gelezen in de kranten: wat deze documentaire toevoegt aan de beelden op het Journaal en de sociale media maar ook op The Cave zijn eigenlijk alleen expliciete in plaats van geblurrede beelden. De film biedt heel veel expliciete beelden van doden en zwaargewonden en dan ook nog vooral van kinderen. Wat dat betreft weet deze film hoe je harten raakt en dus effectieve propaganda maakt.

De boodschap van alle expliciet getoonde verwoesting, lijken en bloedbaden lijkt overigens niet zozeer propaganda in de zin van oproep tot strijd (de strijd tegen Assad is immers inmiddels verloren) maar vanuit het perspectief achteraf bovenal een aanklacht tegen de wereld (lees: het Westen): hoe hebben jullie dit kunnen laten gebeuren? Maar iedereen weet wat voor dilemma’s het Westen heeft gehad: enerzijds heeft het Westen beslist willen helpen om Assad weg te krijgen maar de strijd bleek hetzij na het ingrijpen van Rusland hopeloos hetzij hielpen we er alleen maar al Qaida en IS aan de macht. Ik denk dat partijdige en eenzijdige ‘documentaires’ als deze die simpelweg de dode baby’s aan de eigen kant als argument opvoeren (en niet laten zien hoe de eigen opstandelingen ook de baby’s van de andere partij vermoorden) weinig helpen om doordachte beslissingen op het wereldtoneel te nemen.

Vanwege de expliciete beelden geef ik deze wel een halve ster meer dan The Cave die zich meer inhield, want als je een boodschap wilt brengen moet je ‘m wel zo sterk mogelijk brengen (hetgeen For Sama geen windeieren heeft gelegd, gelet op de bijna louter vijf sterren die de critici ervoor gaven).

In één week The Cave en deze film gezien, en dat is bijna teveel oorlogsrealiteit om te verwerken in de bioscoop In zo’n korte tijd. Beide films komen keihard binnen, deze zelfs nog een beetje meer als de Cave voor zover dat mogelijk was.
De films tonen grote gelijkenissen, ze spelen zich beiden af rond ziekenhuizen in Syrisch oorlogsgebied die bewust als doelwit worden geselecteerd door de Russen die Assad steunen,(waarom in godsnaam?).

Af en toe echt weg gekeken omdat het gewoon te gruwelijk was. bij een van die momenten gebeurt niets minder dan een wonder, als een ogenschijnlijk doodgeboren baby met de keizersnede ter wereld wordt geholpen, en dan wordt zo’n gruwelijke scène opeens een schitterend wonder , de geboorte van Jezus is er niks bij Dit maakt dat de film toch ook hoop geeft.....Het contrast tussen het brute geweld van cluster- en chloor(!!)bommen uit de hemel gegooid, en de geboorte van een nieuw leven kan niet groter zijn.

Een dapper en knap bij elkaar geraapt getuigeverslag, wat me ten diepste geraakt heeft.

Om deze films zomaar propaganda te noemen stuit me tegen de borst. Een subjectief ooggetuige verslag Zou ik het noemen, wat haast niet anders kan als je midden in een oorlog zit. Ik nodig de zichzelf De filosoof noemende commentator voor mij uit , om deze films nog eens te beoordelen/herkijken, te be filosoferen zo je wilt. Het conflict in Syrië is supergecompliceerd, er zijn meerdere strijdende partijen in 3 (of 4) hoofdgroepen, sla de Wiki er maar op na. En de makers van deze docu’s horen nadrukkelijk niet bij ISIS!! Dit blijkt indirect uit alles wat ze zeggen en doen, en direct omdat ze ISIS als vijand benoemen, naast Assad en de Russen....een ongelijke strijd. Deze mensen hebben hun leven gewaagd door tot (bijna) het einde te blijven, vele gewonden te helpen en de film het land uit te smokkelen zodat wij ook kunnen meekijken wat de fuck daar gebeurd is, maar dan vanuit onze een comfortable bioscoopstoel.

Deze mensen verdienen daarom het grootste respect, en absoluut geen misplaatste verdachtmakerij. We hebben In deze tijden al genoeg last van trollende Russen.

Dit vormt een mooi tweeluik met een eveneens voor een Academy Award genomineerd documentaire "The Cave (2019)". "For Sama" speelt zich weliswaar af in een andere stad, maar ook hier draait het om het alledaagse leven in een Syrische stad - in dit geval Aleppo - en is één van de hoofdrolspelers de directeur van het laatste nog (min of meer) functionerende ziekenhuis in de stad. "The Cave" is echter meer een 'fly-on-the-wall'- registratie terwijl "For Sama" voorzien is van commentaar van Waad, aan het begin van de oorlog een idealistische, naïeve tiener die zich aansluit bij de demonstraties tegen Assad en haar weigering om Aleppo te verlaten beschouwt als een daad van verzet, later een journaliste die met haar camera tot in (soms gruwelijk) detail vastlegt wat er met haar stad gebeurt en hoe de overgebleven inwoners proberen hun lichamelijke en geestelijke gezondheid te bewaren.

Waad wordt verliefd op kinderarts en ziekenhuisdirecteur Hamza Al-Khataeb, die gescheiden is toen zijn vrouw hem dwong te kiezen tussen zijn gezin en zijn stad en tijdens het conflict wordt Sama geboren. Sama is dus letterlijk een kind van de oorlog en het commentaar is een testament voor haar en alle andere kinderen die zijn geboren en opgegroeid in een wereld waar niemand het leven zeker is. Die persoonlijke benadering geeft de film meer diepgang dan "The Cave" en hoewel het tegen het einde een beetje prekerig wordt is dit een knap gemaakte, en goed samengestelde documentaire.

Kijk 'The Cave' en deze 'For Sama' achter elkaar en je loopt murw geslagen de bioscoop uit. De drone beelden zijn schitterend. Dat is het enige dat ik er nu over kan zeggen.

Confronterende, hartverscheurende documentaire over journaliste Waad Al-Kateab, die gedurende vijf jaar de opstand in Aleppo, Syrië vastlegt met haar filmcamera. Dit terwijl zij voor haar pasgeboren dochtertje moet zorgen en haar man dag en nacht doorwerkt in een haastig gerealiseerd ziekenhuis, temidden van constante bombardementen. De intense, vaak gruwelijke beelden komen keihard binnen en bij vlagen is de documentaire bijzonder aangrijpend. Naar het einde toe wordt de boel iets te hoogdravend en belerend, maar tegen die tijd heeft deze onvergetelijke documentaire zich ruimschoots bewezen.

Hartverscheurend [en jammer van het prekerige toontje].

De film die iedere klager in Nederland zou moeten zien om zich vervolgens in een hoekje dood te schamen.

“Sama. You're the most beautiful thing in our life. But what a life I've brought you into. You didn't choose this. Will you ever forgive me?”

Hartverscheurend en confronterend. For Sama is op de eerste plaats een zeer persoonlijke documentaire van Waad Al-Kateab voor haar dochter Sama, maar het is ook een aanklacht tegen de verschillende partijen die Aleppo tot een ruïne hebben gemaakt.

De gruwelijke gevolgen van de bombardementen worden zeer expliciet in beeld gebracht maar ook de intieme momenten, zoals die waarin Waad en haar man Hamza proberen om een boompje in hun tuin in leven te houden, maken indruk. De oorlog voelt eindeloos en hopeloos, en het is te hopen dat volgende generaties (de generatie van Sama) weer een bestaan kunnen opbouwen in Aleppo en de andere gebombardeerde steden en dorpen.

Geen vanzelfsprekendheid

Ieder jaar op 5 mei staan wij met het hele land stil bij het feit dat vrijheid geen vanzelfsprekendheid is. Inmiddels is het alweer 75 jaar geleden dat Nederland van de Duitse bezetting bevrijd werd. Een inmiddels lange periode waardoor de meeste van ons zich (gelukkig!) ook geen situatie van oorlog meer voor kunnen stellen. Dat vrijheid geen vanzelfsprekendheid is en dat er op meerdere plekken op onze planeet nog steeds oorlog woedt weten we rationeel gezien wel, maar eveneens kan het ook verder van ons af staan omdat we er niet te veel van meekrijgen.

For Sama zorgt ervoor dat de oorlog emotioneel een stuk dichter bij jezelf komt te staan. Dit wordt gedaan door de kijker de oorlog te laten ervaren door de ogen van een jonge vrouw. Dit maakt de situatie een stuk persoonlijker, dan bijvoorbeeld een nieuwsbericht in de krant. Ik lees soms berichten dat mensen haar verwijten dat zij het land niet eerder verliet, maar in mijn ogen is het juist een enorm dappere keuze om je eigen leven te willen riskeren om de rest van de wereld te kunnen tonen wat er zich de afgelopen jaren allemaal in het land heeft afgespeeld. Daarnaast kan ik mij ook goed voorstellen dat zij haar partner niet achter wil laten die als arts wil blijven om de vele gewonden te helpen. En ja, het jonge gezin brengt weliswaar ook het leven van hun eigen kind in gevaar, maar mij lijkt de situatie gevoelsmatig ook zoveel malen meer gecompliceerd dan wij vanuit ons veilige Nederland überhaupt kunnen bevatten. En dat is een ding wat de docu glashelder maakt. Wij kunnen ons amper voorstellen hoe het is om in een situatie zoals deze mensen te leven, met zoveel betrokken partijen en belangen die er op het spel staan, en welke keuzes wij in hun positie zouden maken. Dat de situatie in Syrië op zijn zachtst gezegd belabberd is kan dan wel bij iedereen bekend zijn, maar deze krijgt door deze documentaire wel een geheel nieuwe dimensie mee. Dichter bij de burgeroorlog in Syrië kun je namelijk bijna niet komen en daar mogen wij ons met zijn allen verdomd gelukkig om prijzen.

For Sama is wat mij betreft verplichte kost voor iedereen. De beelden mogen dan wel enorm schokkend zijn, zij herinneren je er wel aan dat vrijheid absoluut geen vanzelfsprekendheid is. Rationeel gezien weet je dat waarschijnlijk wel, maar deze beelden laten je dat ook voelen. Daarnaast is dit ook een belangrijke documentaire voor iedereen die zoveel kritiek had op de hoge vluchtelingenstroom in Nederland een aantal jaar geleden. Kijk deze docu, en realiseer je hoe pietluttig deze discussie is in het licht van deze gebeurtenissen.

5,0*

De ene na de andere hartverscheurende, gruwelijke scene. Het zijn er zoveel dat ge ze uiteindelijk gewoon ondergaat net als die vrouw in de film die immuun lijkt voor de dood als ze zich op een cynische, spottende manier uitlaat over al de wapens die haar president kan gebruiken om haar te doden.

Meest aangrijpende en nooit geziene scene is deze met het pasgeboren kind dat dood lijkt en echt niet aan te zien is. Dit moest een mens voorstellen. Wat een ellende.

Alleszins origineel tot stand gekomen documentaire helaas met een afgrijselijke realiteit die alleen maar walg opbrengt voor al wie hiervoor verantwoordelijkheid en schuld draagt.

Ijzersterke en aangrijpende docu al kan je het eerder een digitaal gevisualiseerd dagboek noemen van de Syrische burgeroorlog in Aleppo gezien vanuit het hart van de bevolking. Rauw, hard, mensonterend ... niet geschikt voor gevoelige kijkers, maar wel iets waarvan je een krop van in de keel krijgt. Schaamteloos en ongemeen meedogenloos hoe Russische gevechtsvliegtuigen bombardementen uitvoeren op dichtbevolkte wijken.

Beelden zijn vaak schokkerig met die hand held camera, maar tonen bij deze ook vaak de chaos weer in de strijd om te overleven. Ik lees hierboven dat ze (bevolking en de wereld) Assad vroeger wel steunden. Mja, dogen lijkt me een beter woord te zijn. Soms wordt de beslissing genomen dat een dictatoriale macht voor meer stabiliteit en valse vrede zorgt dan het ontzetten van die man met veel chaos en instabiliteit tot gevolg (zie maar naar Libië, Irak en co). Waarmee ik er niet voor pleit dat ze Sadam Hoessein en Khadaffi maar moesten laten betijen, integendeel, maar de wereld zit complexer in elkaar dan dat ...

Ik zag ook een docu met een bevolking die kost wat kost tracht te overleven in moeilijke omstandigheden, nooit opgeeft, hoop blijft koesteren voor een betere toekomst. De veerkracht en weerbaarheid van de mens is groot...

Ok.

For Sama is een documentaire met enkele schokkende en zeer meeslepende beelden, maar ook een hoop irritaties. Of het nou precies propaganda is of niet laat ik er even buiten want daar heb ik te weinig verstand van. Dat verstand ga ik ook niet krijgen van For Sama overigens want op informatief vlak is er niet al te veel te leren.

Zo is het meer een soort videodagboek die waarschijnlijk voor de dochter van Al-Kateab gemaakt is, maar dat gevoel brak voor mij niet heel erg door. Er worden inderdaad stukjes leven verteld over de familie Al-Kateab maar het voelt gewoon niet zo heel erg aan als een videodagboek gericht op een kind, ondanks dat er wel enkele pogingen zijn.

For Sama is een rauwe documentaire die expliciete beelden van grof geweld niet schuwt. Het laat de situatie dus zien zoals het is en die is soms behoorlijk heftig. Dode lichamen van kinderen en volwassenen worden in volle glorie getoond, maar ook bomaanslagen zien we volop in beeld. Dat laatste vond ik overigens de meest indrukwekkende stukken uit deze docu.

Meeslepend is het soms zeker en het schokt regelmatig omdat de beelden echt zijn. Dit gebeurt dus helaas in een continent naast die van ons. Verder laat ik er even buiten wie nou de ultieme schurken zijn, ik denk vooral dat de mens dat zelf is. Elke kant binnen deze situatie verteld namelijk een ander verhaal denk ik zo.

Irritatiepunten vanuit deze docu vind ik enkele sentimentele beelden. Ik snap volledig welk punt je wil maken door bijvoorbeeld twee jonge kinderen en een moeder die om hun broertje/zoon treuren in beeld te brengen, maar ik vind het toch een soort van respectloos. In zo'n soort moment hoor je helemaal niet te filmen. Misschien ervaren die mensen dat in zo'n situatie anders, maar ik zou het vreselijk vinden denk ik zo.

Maar ook andere scenes waarin Al-Kateab inzoomt op treurende en kwetsbare mensen zijn grote irritatiepunten voor mij. Het neemt direct sympathie weg die ik voor de situatie heb en zo is de documentaire erg impactloos terwijl dat helemaal niet moet. Sowieso loop ik constant met de gedachte rond waarom je überhaupt enkele dingen in beeld brengt die hier worden getoond. Een camera pakken zou bij mij 1 van de laatste gedachtes zijn in zo'n omgeving. Toch is dat ook een teken van moed door de zaken gewoon in beeld te brengen met gevaar voor eigen leven.

Soms zeldzaam indrukwekkend, maar te veel irritatie om er een echt hoog cijfer aan kwijt te kunnen. Het blijft een droevige situatie die daar bezig is. Respect dat dit soort documentaires dus gewoon gemaakt worden, maar impact had het door te veel irritatie eigenlijk gewoon niet zo zeer op me.

Stevige documentaire die niet helemaal doet wat het zegt maar desondanks een stevige indruk achterlaat betreffende het lot van burgers in een dergelijk zwaar bevochten stad.

For Sama benoemd zichzelf als een dagboek voor de kleine Sama. Waarom ging Waad naar Aleppo? Waarom bleef ze tijdens de eerste onrusten? Waarom was ze met haar latere man Hamza zo volhardend te blijven terwijl de hel in alle hevigheid los barstte? Tot daar gaat alles goed en we zien de ernst van de situatie toenemen en het grove geweld rondom van rebellen en regeringstroepen. Toch het dagboek zoals verwacht met veel achtergrond waarin je Waad leert kennen komt niet los. De opname/ film wordt eerder een chaotisch aantal beelden van geweld, explosies, doden, gewonden en chaos rondom een langzaam groter wordende Sama.

Niet dat dit veel uitmaakt overigens. For Sama lijkt zich daarmee juist te centraliseren als beeld van burgers in oorlogsgebied met als beelden de tol die zij betalen, het verlies en de angst. En daar slaagt de documentaire toch meer dan behoorlijk in, het is het ultieme beeld van overleven in een brandhaard en het dweilen met de kraan open wat het hospitaal betreft. Grof, visueel gruwelijk, stress en angst. Hoe kan je daar leven? Schrijnend zijn de huilende kinderen bij hun broertje en de moeder die het jongetje ten koste van alles zelf wil dragen. Het zijn onvervalste emoties die weliswaar brutaal maar wel eerlijk in beeld worden gebracht. Daarnaast toont het toch een warme cultuur waar mensen verknocht zijn aan familie en omgeving.

Te midden van dit wordt er toch geleefd, gelachen, getrouwd en zelfs kinderen gekregen. Het is een bijzondere en zelfs dubbele tragiek in deze ravage vol menselijk lijden. Commentaar is er dan hoe Waad dingen filmt die je misschien niet zou moeten filmen, tja, brutaal is het wel, maar zoals gezegd het zijn ook onvervalste en eerlijke emoties die getoond mogen worden aan de wereld in de ijdele hoop, van mijn kant dan, dat mensen hier misschien eens wat van leren. For Sama is daarmee een bruut eerlijke en goede documentaire te noemen. Ja, hier hou ik wel van.

Voornamelijk indrukwekkend vanwege de erg nabije beelden van het leven in Oost-Aleppo, in de hoopvolle revolutieperode alsook daarna tijdens de belegering.

Over de (complexe) politieke context en de beweegredenen van de revolutionairen kom je niet al teveel te weten.

Nauwelijks duiding bij het conflict in Syrië of de achtergronden daarvan. Wel een inkijk in de moeilijke leefomstandigheden in Aleppo, met hier en daar indrukwekkende beelden.