The Souvenir (2019)

Die dochter van Tilda Swinton kan wel acteren zeg. Je ziet niet vaak zo'n imposante debuutrol. Vond de relatie tussen haar naïeve personage Julie en de door Tom Burke eveneens fantastisch vertolkte Anthony echt een van de meest boeiende die ik in tijden heb gezien in een film.

Dit voelt als een zeer persoonlijke film voor Hogg. Een van de meer open gemaakte coming of age-films, gemaakt zonder het idee om echt een standpunt in te nemen. Wel een behoorlijk trage, maar de acteurs en subtiele regie maken de film. 3.5*.

The Souvenir

Sterke film van Joanna Hogg. In het begin weet je nog niet precies waar Hogg heen wilt met The Souvenir, maar zodra Anthony geïntroduceerd wordt en je een inkijkje krijgt in relatie tussen Julie en Anthony wordt het een stuk beter. Je ziet gelijk dat dit een disfunctionele relatie is waarin Julie constant wordt gemanipuleerd door Anthony. Maar zoals het zo vaak gaat in dit soort relaties kan Julie maar moeilijk afscheid nemen van Anthony. Dat hij met een drugsverslaving kampt, komt dan ook niet echt als een verrassing. Het einde is fantastisch gedaan door Hogg, en eigenlijk had de film niet beter kunnen eindigen.

Jost (All the Vermeers) meets Guadagnino (Call Me by Your Name). Ergens een wat afstandelijk 'conceptuele' film, maar naar het einde toe toch ineens aangrijpend en ontroerend. Erg goed.

"Sound and Sight" noemde dit de 'de beste film van 2019' en dat zou ik ze zeer kwalijk nemen, ware het niet dat deze werkelijk slaapverwekkende vertoning alom goede kritieken krijg. Het moge duidelijk zijn dat mij de reden voor deze lof volledig is ontgaan.

Het verhaal, voor zover je daarvan kunt spreken, betreft Julie [Honor Swinton Byrne], een 23-jarige filmstudente uit een welgesteld gezin die graag een film wil maken over een jongen uit Sutherland. Ze praat eens met wat potentiële producers, ouwehoert op de filmacademie vrolijk mee over de werken van Hitchcock en de Nouvelle Vague en sponsort de heroïneverslaving van haar arrogante, onuitstaanbare 'geliefde' Anthony [Tom Burke].

Van karakterontwikkeling is geen sprake, van enige dramatische opbouw of emotie al helemaal niet en wanneer voormalig filmstudent Patrick [Richard Ayoade] verkondigt dat je films 'gewoon moet maken', bekruipt je het gevoel dat de maker van "The Souvenir" net zo amateuristisch is als de hoofdpersoon. Regisseur Joanna Hogg is echter een gerespecteerde en veelvuldig geprezen filmmaakster en dat is blijkbaar genoeg om deze film de hemel in te prijzen. Zonder enige twijfel de meest overschatte film van de eeuw... tot nu toe.

Weer een prima recensie van één van mijn favoriete MM-recensenten, mrklm.

Ik heb er zin in, vanavond zit ik er klaar voor.

Dat jou de reden van lof ontgaat, wil niet zeggen dat die reden er niet is. Anders beweren is, wat Sheila Sitalsing in haar column in de Volkskrant van vandaag noemt, extrapolatie van de eigen beleving. 'Ik vind het niks, dus kan het ook niks zijn voor ieder ander'. Volgens mij ben je gewoon met de verkeerde verwachtingen (karakterontwikkeling, dramatische opbouw, emotie) naar deze film gegaan en daardoor teleurgesteld.

Maar goed, laat ik het verder bij mezelf houden. Wat op mij in ieder geval indruk maakte, was hoe de film erin slaagt een belevingswereld te creëren van het hoofdpersonage Julie, waardoor ik kon gaan invoelen hoe de dynamiek tussen haar persoonlijkheid en de invloed van Anthony werkte. Met andere woorden, hoe het voor haar is om te leven, hoe zij de wereld ervaart: het artistieke milieu van de jaren '80, de relatie met Anthony, haar afkomst, etc. Ik kan nog niet heel precies duiden hoe de film dat voor elkaar krijgt, daarvoor zal herziening nodig zijn.

Bijzonder saaie film. Niet dat er niets gebeurt, maar er gebeurt eigenlijk voortdurend hetzelfde. Wordt wat gebabbeld, wordt wat over film gekletst, ouders komen langs, dat soort dingen.

Julie blijft steeds hetzelfde reageren, ook als ze een keer boos is (20 seconden), of verdrietig (20 seconden).

Verder weet de film nergens te verrassen, en kent ook geen mooie scenes of beelden. Alles is zo voorspelbaar als een aap met een banaan.

Misschien dat het tweede deel wat meer brengt, maar dat zou mij verbazen.

De film voelt sterk autobiografisch waarin ook de kracht schuilt omdat je het idee krijgt dat het ‘truthful’ en ‘real’ is: het verschil betreft een van de filmtheorieën die in de film ter sprake komt en je krijgt het idee dat Hogg ze allemaal heeft toegepast (ook daarin is de film ‘eerlijk’). De film betreft aldus de echt beleefde ervaringen van de maker, is fragmentarisch zoals Hitchcocks beroemde douchescene (niet alles wordt getoond) en kiest vrijelijk tussen realisme en dramatiek. Het werkt maar dat komt ook omdat haar minnaar Anthony – in tegenstelling tot zijzelf – een interessant want intelligent en kleurrijk figuur is waardoor je begrijpt waarom ze verliefd op hem is terwijl je ook weet dat een relatie met een junk niet goed kan gaan: de onheilspellende van de situatie wordt daarbij versterkt door de onheilspellende operamuziek van Bartoks Bauwbaards Burcht die Anthony vaak draaide.

Al met al een mooie, poëtisch-filosofische film die autobiografisch verhaalt over een bijzondere romance in het leven van een jonge vrouw.

Je weet het weer mooi te brengen, filosoof. En ik kan je helemaal volgen, heb duidelijk dezelfde film gezien als jij.
Maar waar jij de film rationeel analyseert, en dan tot een begrijpelijke goede score komt, heb ik van de film proberen te genieten, en dat leidt tot een heel andere score.

Obvious

Soms weet je wat voor film je te pakken hebt als de film nog maar net begonnen is. Hier had ik dat gevoel ook meteen. En dat was helaas niet positief. Dat de film saai is komt vooral omdat het leeft in de troosteloze arthouse wereld met weer film als onderliggend onderwerp. Ook weer van die lelijke kaders en die dan gewoon laten staan, en van die waardeloze muziek die dan gewoon afgekapt worden is ook weer zo een arthouse trope om onkunde om te zetten in bewuste keuzes. Het is de meest luie vorm van filmmaken. Het is jammer voor de dochter van Tilda Swinton die haar best doet. De relatie is ook wel bekend in filmland maar misschien is deze meneer nog wel een tandje meer loser dan gebruikelijk. Hoop voor Hogg niet dat dat helemaal autobiografisch was (wat de gehele film wel erg duidelijk is) mijn god wat een loser.

Ja ik kon hier helemaal niks mee. Zo jammer dat net als bij een Netflix romcom, je bij dit soort arthouse films ook precies weet waar het heen gaat.

1.5 sterren ben hier wel klaar mee.

Regelmatig wil ik een film afzetten ofwel omdat het te langzaam is (bv. amour of the turin horse) ofwel omdat het te intens is (bv. beautiful boy of welke film dan ook over kanker). Maar ik kom zelden een film tegen die zowel soms te traag als soms te intens aanvoelt. Nou, the souvenir is zo'n film. Dit is niet zozeer een kritiek. Het betekent veeleer dat the souvenir onrustig maakt, ontwortelt. En dat is juist goed.

Het is een prachtige film met allerlei buitengewoon mooie scenes uit de Engelse Aristocratie: het landschap, de decadentie, en ga zo maar voort. Maar de film is niet slechts romantisch: het gaat over deceptie, verslaving, en een liefde dat niet mag zijn. Bekende thema's in films maar nu toch op een andere manier - en dus authentieker - gebracht.

Centraal staat de liefde tussen de wat eigenaardige Jullie en de mysterieuze Anthony. Al snel kom je erachter dat er wat mis is met Anthony, dat hij niet eerlijk is, etc.: hij is namelijk heroïne verslaafd en loopt telkens de boel de belazeren . Julie komt erachter maar verlaat hem niet. Telkens komt ze meer te weten over hem, maar blijft bij hem, heeft hem lief. Als kijker denk je dan: "wat een onbenul! Ze is veel te naïef!"

Maar aan het einde van de film is er een prachtig shot: Ze is niet verliefd op het idee ' de elitaire Anthony'. ze is werkelijk verliefd op hem. Door al zijn leugens door, waren ze werkelijk verliefd op elkaar. En dat maakt de film zo goed: tijdens de film denk je telkens 'we kijken naar bedrog'. Maar uiteindelijk is de conclusie onvermijdelijk dat we naar echte, werkelijke en vormende liefde hebben gekeken. Want echte liefde gaat door merg en been: het is onvoorwaardelijk. Jullie was niet naïef, ze is een rolmodel.

Saaie stuurloze vertelling.

Ik schreef eerder:

Bij herziening van deze film en het kijken van deel 2 realiseerde ik me pas hoe de film dit doet (het is dus aan te raden beide delen van de film te kijken). Door consequent vanuit Julies perspectief te vertellen, plaatst de film je in een positie gelijk aan haar beperkte perspectief, gevangen in een zelfde soort naïviteit en gebrek aan volledig begrip van de situatie waarin je als kijker als het ware net als zij terecht bent gekomen (in feite is ze een zogenaamde onbetrouwbare verteller dus). De elliptische en tamelijk afstandelijke vertelling van deze film leidt bij de kijker eerder tot onbegrip dan sympathie met Julie.

Pas in het tweede deel, wanneer Julie een film maakt over de periode uit de eerste film, leren we meer over hoe zij dit heeft beleefd, wat haar ertoe dreef ondanks alles uiteindelijk toch bij Anthony te blijven. Dit komt doordat deel 2 sommige aspecten uit het eerste deel - die je als kijker al wel voelde op een meer abstract of intuïtief niveau - vrij letterlijk benoemt, maar ook omdat het tweede deel veel minder afstandelijk is en meer uitnodigt tot emotionele identificatie. Pas door dit proces van het regisseren van die film heeft Julie de nodige afstand tot het gebeuren en kan ze zelf pas beginnen met reflectie op de relate en het verwerken ervan, en leert ze meer over haar vroegere zelf.

Ze vertelt bijvoorbeeld letterlijk dat ze uit liefde aan zelfbedrog deed, niet wilde geloven wat ze eigenlijk wel wist. Ze was dus niet alleen maar heel naïef, maar tot op zeker hoogte ook volwassen in de acceptatie van de minder zonnige kanten van een relatie. Ook suggereert de film de sterke vormende invloed van haar ouders op haar beeld van liefde en relaties, wanneer de moeder expliciet haar (ontzettend Britse) idee van liefde verwoordt. Haar man weet wel dat ze rookt, maar hij doet net alsof hij dat niet weet, en zij doet net alsof zij niet weet dat hij het weet. Dat is volgens haar de essentie van wat je doet voor elkaar als je echt van elkaar houdt. Dat is dus precies wat Julie deed in haar relatie met Anthony, maar in het eerste deel weet ze dat waarschijnlijk zelf niet eens, weet ze net zomin als de kijker wat haar drijft en motiveert.

Overigens, de film deed me sterk denken aan Julian Barnes' roman Het enige verhaal. Beide vertellen overtuigend het verhaal van liefde in een toxische relatie onder invloed van een drank- dan wel drugsverslaving. Beide slagen er, op hun eigen manier, in om invoelbaar te maken hoe het is om van iemand te houden met een complexe problematiek en zelfdestructieve neigingen. Beide werken ook met narratieve elementen van distantie en meta-reflectie. In Barnes' geval de driedeling met de verschillende vertelperspectieven (ik, jij, hij), in Hoggs geval het metaniveau van het maken van een fictiefilm in een film. Ook bijvoorbeeld de obsessie met klasse en de generatiekloof delen de beide verhalen.

Goeie film over een jonge filmstudente die er een relatie op nahoudt met een wat oudere man. De relatie tussen de twee is niet overal even geloofwaardig, maar blijft wel boeiend. Het helpt dan ook dat het naturelle acteerwerk uitstekend is en datzelfde geldt voor de dialogen. Wat aan de lange kant, maar wel een mooi einde.

Indrukwekkende film. Acteerwerk is van een hoog niveau. Wat heeft die Burke toch een prachtige kop. Wat de film daarnaast goed doet is het subtiele en ingetogene afwisselen met momenten met een enorme impact en intensiteit. Dat etentje wanneer Julie voor het eerst hoor van d'r vriend zijn drugsgebruik bijvoorbeeld, of dat laatste telefoontje wanneer ze hoort van zijn overlijden. Scenes die op zichzelf niet eens heftig zijn, maar in het geheel wel als zodanig overkomen. Sterk geregisseerd!

Erg conceptueel inderdaad. Voer voor critici en filmstudenten, lekker knagen op alles. Maar mij boeit het niet echt, want de film mist een hart. Dat hart zou ofwel gevormd moeten worden door het personage Julie, maar die blijft de hele speelduur bleekjes, ofwel door de relatie met haar heroineverslaafde vriend. Helaas zijn verslaafden ook niet zo interessant, noch de relatie met een verslaafde, want dat loopt altijd op hetzelfde liedje uit. Hoewel de vertelwijze en het gebruik van ruimtes best goed zijn, ebde de interesse in het tweede uur weg en was het vooral uitzitten geblazen. Uitstekende rol trouwens van Tom Burke, dat mag nog even gezegd.

Sausage and Croc and Piggy.

Een film die de kijkers verdeelt - de helft trekt het niet, de andere helft vindt het geweldig. Wellicht komt dat doordat de film een soort beeld voorspiegelt van dat je met je vrienden hangt, en als dit kringetje je ding is is dat fijn, zo niet dan is het een langdradige en vervelende zit - precies alsof je op het verkeerde feestje terecht gekomen bent.

Het natuurlijke acteren zal Honor met haar hoofdrol wel ietwat met de paplepel hebben meegekregen, en met haar moeder erbij wordt het allemaal wel erg vertrouwd. Narratief is de enige inhoud zo ongeveer het foute vriendje - overigens perfect gespeeld door Tom Burke, en hoe dat afloopt is zowel tragisch als voorspelbaar. Dat er een tweede deel zou komen is al even evident, want het gaat er natuurlijk om hoe het met het karakter van Honor afloopt - tenslotte, de kijkers die het tot de aftiteling gered hebben verplaatsen zich zonder enige moeite in Sausage, Croc en Piggy, en voelen een warme empathie met haar.

Naast al dat soort rationeel-emotieve gewauwel wil ik ook nog wel even kwijt dat de cinematografie me erg aansprak in de film. Eindelijk weer eens iets anders dan het eeuwige orange and teal van Hollywood.

Wat een perfecte film. Een plaatje om te zien, prachtig gespeeld en het voelde zo herkenbaar.