Utøya 22. Juli (2018)

Met grote gretigheid tot me genomen met de gedachte dat ik dit verschrikkelijke gebeuren eigenlijk alweer een beetje vergeten was. Helaas blijkt Utoya 22 Juli een aardige film, maar op enkele punten ook net niet.

De film begint uitmuntend met de echte beelden rond de bomaanslag, dergelijke beelden doen mij altijd wel wat. Daarna volgt de switch naar het eiland waar de jonge Kaja gevolgd wordt en waar ongeloof en vooral de illusie van veiligheid heerst. Verbazing en kippenvel gaan gepaard met de eerste schoten waarop de eerste paniek uitbreekt. De rennende jongeren, de schoten op de achtergrond, het gegil en de camera die 'handheld' in de paniek mee gaat. Het geeft de kijker echt het idee er midden in te zitten. Uitmuntend en pakkend zijn de beelden rond het eerste kliekje dat zich verstopt in het bos. Het acteren, de opgevoerde stress, het camerawerk...alles prima.

Maar toch, het schijnt dat de film de werkelijke tijd van de aanslag aanhoudt, dus 77 minuten. Een interessant gegeven. Toch ondanks de gevoerde stress en spanning waar de kijker in mee genomen wordt, slaat een bepaalde eentonigheid toe. Verstoppen in de bosjes, hijgend en geschrokken van ieder schot, weer klooien met de telefoon, weer een paar jongeren die voorbij komen rennen. Ik snap dat het onderdeel is van de gevoerde lengte en het beeld van wat daar gebeurde. Toch is dat gehijg en gekruip door dat bos op een gegeven moment wel klaar, het wordt een herhaling van zetten waardoor de indruk afvlakt net als het feit dat het nergens heel gruwelijk of rauw wordt.. Het is dat Kaja in beweging komt en er daardoor nog iets afwisseling komt. Toch strand dat ook in ergens anders weer verstoppen en niet in gericht zoek naar een ontsnapping of controle te houden over de situatie. Ontzettend raar moment, tevens onbegrijpelijk ook, is dat Kaja verstijfd, koud en vol angst een potje gaat zitten zingen. En dat terwijl alles tot op dat moment in soort hysterische angst en wil te overleven gedaan is. Overigens wel weer erg goed het feit dat Kaja zelf niet weg komt, het idee hoe random en willekeurig iets dergelijks gaat, wordt daardoor extra onderstreept.

Utoya 22 Juli heeft vooral een paar hele aardige momenten en ingrediënten maar schiet over zijn gehele lengte qua afwisseling en script te kort. Mijn inziens was hier veel meer van te maken geweest, ondanks de voelbare stress en spanning waar je als kijker in mee genomen wordt.

In de recensies hier lees ik dat de film enkel schoten en rennende jongeren laat zien en horen. Zo was het ook precies voor die mensen! Precies door dat vage krijgt men een idee hoe verschrikkelijk het moet zijn geweest. Het mooiste moment was voor mij toen Katja zachtjes begon te zingen; een troostzang voor haar makker en haarzelf. De plot komt hard binnen! Zou iedereen moeten zien eigenlijk...

Dit akelig waargebeurd Noors drama was afgelopen donderdag (toen was het ook 10 jaar geleden dat het gebeurde) te zien op "Film 1" waarop ik hem ook gezien heb en gisteravond was hij ook te zien op de televisie op NPO 3.

Op 22 juli 2011 laat een zwaarbewapende rechts-extremist een bom afgaan in Oslo, waarna hij richting het eiland Utøya trekt waar een zomerkamp voor jongeren plaatsvindt. Geschokt door het nieuws uit de hoofdstad zijn de jongeren in contact met hun familie thuis om ze gerust te stellen dat ze ver van het incident vandaan en veilig zijn. Tot er opeens schoten te horen zijn. In één take volgen we de 18-jarige Kaja (Andrea Berntzen) die haar zusje Emilie (Elli Rhiannon Müller Osborne) zoekt op het eiland, terwijl ze de 72 minuten durende aanslag probeert te overleven.

De film opent met echte beelden van de bomaanslag in de regeringswijk van de hoofdstad Oslo op 22 juli 2011 op het tijdstip 15:17 uur, waarna we al zeer snel belanden op het eiland Utøya op het tijdstip van 17:06 uur, waarbij we kennis maken met de jonge Noorse tienermeisje Kaja die recht in de camera kijkt en praat en dan naar het zomerkamp loopt. Daar maken we kennis met een aantal andere personages zoals zusje Emilie de plezier maakt (en wat Kaja ongepast vindt), haar vrienden zoals betweter Petter (Brede Fristad) en de nieuwkomer Magnus (Aleksander Holmen) met wie ze bevriend raakt.

Circa 15 minuten later horen we dan de eerste geweerschoten in de verte (waarbij men eerst nog denkt aan rotjes) en neemt de Noorse regisseur Erik Poppe je gedurende 72 minuten mee naar de hel. Zo lang duurde namelijk de aanslag op het kleine eiland Utøya, waar 69 deelnemers van een jeugdkamp werden doodgeschoten. Door zijn dynamische regie en een cameravoering die heel dicht tot bij de personages komt, kom je als kijker zelf ook telkens heel dicht bij. Je zit zelf permanent op het puntje van je stoel en kan helemaal begrijpen hoe de personages reageren.

Rechts-extremist Anders Breivik wordt niet genoemd en is ook niet in beeld te zien in deze zeldzaam indringende reconstructie. Je hoort hem wel continue schieten en je ziet ook twee keren een silhouet van hem als hij loopt door het bos (Kaja verschuilt zich dan met een slachtoffer) en schiet vanaf een klif. Alle aandacht gaat uit naar de slachtoffers en vooral natuurlijk naar Kaja.

Hoofdpersoon Kaja is fictief, maar haar verhaal werd gebaseerd op getuigenissen van overlevenden. Dat alles werd gefilmd in één onafgebroken shot en komt behoorlijk realistisch over en is ook behoorlijk intens en dat laatste eigenlijk tot de laatste minuut van de film. De intense cameravoering brengt de chaos en paniek akelig dichtbij, waarbij het voor Kaja uiteindelijk niet goed afloopt en dat min of meer op het punt dat ze gered had kunnen worden als er een motorbootje komt. Het einde was ook best tragisch voor Kaja, want als een aantal overlevenden (waaronder Magnus, die ook bij Kaja was voordat ze werd neergeschoten) in het motorbootje klimt en wegvaart, zien we dat één van die overlevenden zusje Emilie is waar Kaja opzoek naar was.

Dat alles werd gefilmd vanuit het oogpunt van Kaja, was best fraai gedaan en maakt ook indruk en het nietsvermoedende tienermeisje belandt van het ene moment op het andere in een ware nachtmerrie en dat zie je heel erg goed. Wel hoop ik dat er nog eens een film wordt gemaakt die gefilmd is vanuit het oogpunt van rechts-extremist Anders Breivik, maar dat zal misschien een stap te ver gaan en is misschien ook wel te schokkend.(zoals bijvoorbeeld de Actie / Drama film "Rampage (2009)").

De cast bestaat allemaal uit allemaal jonge onbekende acteurs en actrices en de rol van Kaja werd daarbij heel sterk gespeeld door de talentvolle Noorse Andrea Berntzen, van wie we de komende jaren wellicht nog meer gaan horen. Maar ook Aleksander Holmen, Brede Fristad en Elli Rhiannon Müller Osborne zetten puik acteerwerk neer met hun rollen als respectievelijk Magnus, Petter en Emilie.

Al met al is deze in real time gefilmde "Utøya 22. Juli" een schokkende ervaring die je niet snel vergeet.

Goed gebracht, zeer realistisch. Gelukkig niet op zijn Amerikaans maar de sfeer zoals het ongeveer gebeurd is. Vreselijke toestanden, hopelijk krijgt de dader effectief levenslang.

Van zomerkamp naar drama

Op 22 Juli van dit jaar was het precies tien jaar geleden dat de aanslag op het Noorse eiland Utøya plaatsvond. De film duurt net zo lang als dat de aanslag zelf duurde en neemt je voor 72 minuten mee in de belevingswereld van de jongeren die op het eiland verbleven tijdens de aanslag. De verwarring, wanhoop, paniek, pure doodsangst maar vooral ook de overlevingsdrang, worden sterk in beeld gebracht. Dit wordt nog eens kracht bijgezet door het gebruik van een Shaky-cam waardoor je je als kijker ook onderdeel van de gebeurtenis voelt.

Toch kunnen de heftigheid van de gebeurtenissen de eentonigheid niet helemaal voorkomen, doordat er alleen op de beleving van de jongeren ingezoomd wordt en je geen idee hebt wat er zich aan het land, of vanuit het perspectief van de zieke geest van de dader afspeelt. Mede hierdoor heb ik juist interesse in de miniserie 22 Juli: Norway's Darkest Day die later deze maand op Netflix verschijnt omdat deze de aanslag wel vanuit verschillende perspectieven toont. Dit voelde bij deze film nu soms als een gemis, al begrijp ik wel dat het juist het punt van de regisseur was om de aanslag alleen vanuit het perspectief van de jongeren te laten ervaren. Ik heb er een beetje een dubbel gevoel bij en zie dit aangehaalde punt zowel als voor- en nadeel.

3,5*

“I need to find my sister...”

Hele indrukwekkende film al zeg ik het zelf. Toen dit allemaal was gebeurd was het echt wel even schrikken, het zijn kinderen geweest van mijn leeftijd destijds en dat komt toch altijd wel even anders binnen. Toen ik zag dat deze film was uitgekomen was ik echt heel erg benieuwd, en toen ik zag dat hij op ‘HBO Max’ staat was de keuze al snel gemaakt om hem te kijken. Meestal kijk ik dit soort films op de dagen dat het daadwerkelijk is gebeurt, al wou ik daar niet echt op wachten omdat ik het mogelijk toch zou vergeten en daarnaast maak ik me daar ook niet meer zo druk om.

Ik vond het best een interessante film. De film is gebaseerd op waargebeurde verhalen waarna ‘Poppe’ er voor moet zorgen dat er een enigszins kijkbare film uit deze enorme tragedie kan komen. Hij bedenkt een aardige hoofdrolspeelster waarvan ik niet weet of dit dan fictief was, het was best goed om haar te volgen en zo bij je personage te blijven. Daarna moet de film ook voor de kijker toch wat spannend blijven, hoe hebben deze kids zich nou gevoeld? Toch zorgt dit inderdaad misschien voor wat ongeduldigheid of de nodige vragen, we zien de film maar door één visie en ik was opzich best wel benieuwd wat ‘Breivik’ nog allemaal heeft geflikt. Goed, dat kun je eventueel ook wel opzoeken en het is te erg voor woorden maar, de film verliest zijn spanning. Hoe krom dat ook is om te zeggen bij een dergelijk onderwerp (en nee, ik suggereer en vraag niet naar beelden zoals een eerdere gebruiker dat al eerder heeft gedaan zoals je in de discussies onder mijn bericht kan lezen).

‘Breivik’ is amper in beeld, de film vult zich met geluiden van geweerschoten en geschreeuw wat gepaard gaat met de nodige angst, de wanhopigheid en vooral het vele verdriet wat er is geweest. Dit raakt je echt wel als kijker, en achteraf is het misschien ook wel beter dat ‘Poppe’ het vooral daar bij hield. Toch blijf de film van begin tot eind indrukwekkend, met nog een gebeurtenis die ik eigenlijk al veel eerder zag aankomen. Laten we dit nooit vergeten, een trieste gebeurtenis en een hele indrukwekkende film.

Bij tijd en wijlen intense film over de totaal gestoorde aanslag op Utøya. Tientallen kinderen bruut vermoord. De film neemt je mee met een van de jongeren en doet dat filmisch op een goede manier. Dicht op de huid gefilmd, steeds vanuit één perspectief (dat van hoofdpersoon Kaja) en zoveel mogelijk in longtakes geschoten. Geen onnodig wreed spektakel, wel realistisch genoeg om ons een beeld te geven, voor zover dat is überhaupt mogelijk is..

4,0*

Een 'okay' film over een dramatische gebeurtenis. De filmmaker is denk ik geslaagd in zijn bedoeling. Bewust is het een film die in één take is opgenomen en enkel het perspectief van de hoofdpersoon Kaja laat zien. Dit werkt in het begin best goed, maar het lukt niet om de spanning van het begin vast te houden met deze keuze. Ook de (bewust gekozen) manier van filmen (schokkend, rennend) brengt onrust die voor mij niet altijd goed werkt. Dit alles om de kijker mee te kunnen laten leven met één persoon die rent voor haar leven en dat van haar zusje. Daarin slaagt de film wel. Mijn grootste bezwaar van de film is dat je met deze keuze ook veel verliest. Je leert niets over de dader, zijn motieven, hoe de redding is verlopen etc.. Het blijft daarmee oppervlakkig. In de film wordt enkel gebruik gemaakt van onbekende acteurs en er is nauwelijks sprake van achtergrondmuziek. Toch werkt dit wel prima. Al met al blijf ik twijfels houden over de gemaakte keuzes. Een prima film als je deze (of in het algemeen een dergelijke aanslag) van een ander perspectief wil beleven. Je kunt de film beter laten liggen als je meer te weten wilt komen over de aanslag of de motieven van dader Anders Breivik. Ik kan de film daarmee niet meer dan 3 sterren geven.

Goed.

Door (de illuse van) de one-take en de manier waarop de camera over de schouder meekijkt, slaagt de film er minstens een half uur in zeer dicht op de huid te zitten van de chaos die losbreekt op het eiland. Het is bijna niet voor te stellen hoe het er echt aan toe gegaan zou zijn, maar mij lijkt dit een valabele optie.

Andrea Berntzen is uitmuntend in haar hoofdrol, maar het is spijtig voor haar dat, zeker de tweede helft, er te veel Hollywood in sluipt. De jongen in de gele jas, de sterfscène van dat gewonde meisje, haar eigen paniekaanval met haar dood tot gevolg op slechts een zucht van haar zus die het allemaal niet in de mot heeft .. Dat past niet echt in de rauwe weergave van het eerste half uur.

Ik ben ook geen fan van de statements aan het begin en het einde van de film. Vermoedelijk omdat er de nadruk gelegd wordt dat Anders Breivik een rechts-extremist is. Dat benoemen van links versus rechts ben ik onderhand zo ontzettend beu. Alsof dat iets uitmaakt. Het is gewoon een ranzige massamoordenaar. Punt. Dat die dan links of rechts gedachtegoed heeft, maakt toch geen fluit uit.

3,5