Nu Ma Atinge-ma (2018)

Deze experimentele documentaire is clean geschoten in spierwitte omgevingen. Hierbinnen zit de camera dicht op de huid van de mensen en de weinige acteurs, heel dicht op de huid om vervolgens met respect afstand te nemen. Dat is soms nodig, want we volgen mensen die onderkoeld zichzelf proberen te vinden in sekstherapiesessies.

Hoe kun je anders over deze bijzondere film schrijven dan via je eigen kijkervaring? Aanvankelijk voel je je uiterst ongemakkelijk. Alsof je zelf op de huid wordt gezeten, maar ook door de ongewone therapeutische setting waarin aanraken centraal staat zonder erotisch te willen zijn. Maar ook omdat de film je vastprikt op je positie als kijker. Met de camera kijk je mee en kijk je regelmatig de mensen aan (en dus zij jou). Wegkijken is dan onmogelijk.

Langzaamaan wen je aan de mensen, aan de kunstmatige vorm van de film, en begin je zowaar met ze mee te voelen. Vooral de wijze waarop Tudor verandert vanwege zijn omgang met de gehandicapte Christian is ontroerend, zoals ook Christian zelf ontroerend wijs is. Hij heeft zijn vreemde, gehandicapte lichaam volledig geaccepteerd en is trots op zijn ogen, zijn haren en zijn penis die volledig functioneert in tegenstelling tot zijn armen en benen.

Soms krijg je de neiging om weg te lopen (en vele deden dit ook daadwerkelijk). Zelf had ik dat bij de twee SM-scènes die spelen buiten de kliniek in een broeierige en ook respectvolle sfeer - maar ik vind het aanzien niet prettig.

Touch Me Not. Het is de problematiek van de mensen in de film, maar ook van de kijker. Wil je wel aangeraakt worden door deze film? Of toch maar liever de ogen sluiten?

[...]De camera twijfelt: verkent ze de lichamen van haar protagonisten of doorboort ze die? Als kijker voor het scherm kun je fysiek geen kant meer op. Iedere vorm van reflectie brengt je direct bij de menselijke ziel en daar voorbij. Er is geen droomwereld meer, zoals vaak bij David Lynch: de nachtmerrie van de verscheurde psyche bevindt zich onmiskenbaar in het hier en nu.

Over de vierde muur

Touch Me Not gaat in die confrontatie misschien nog wel verder, omdat object en subject onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Meerdere malen zien we auteur en camera. Doordat de grens tussen beeld en publiek vervaagt, moeten we zelf reflecteren en participeren. Die meta-benadering toont haar lef en ultieme kwetsbaarheid: ze betreedt en vernietigt de veilige ruimte van de toeschouwer. Zij geeft zich letterlijk bloot, en vergroot de kans dat haar publiek zich daarmee ook blootgesteld voelt. Het controversiële van de film zit hem erin dat die aanpak diep gemengde reacties kan oproepen. Dat deed hij al in Berlijn (waar Touch Me Not prompt de Gouden Beer won) en dat zal hij vermoedelijk ook wel blijven doen. In het veld van visie en risico vinden we het werk dat de filmkunst op lange termijn verder brengt.

volledige stuk (indebioscoop)

Je leest hier vaak dat een film zo slecht is dat het halve publiek de zaal voortijdig verliet. Ik vat dat altijd metaforisch op want ik maak nooit mee dat er mensen voortijdig de zaal verlaten. Maar bij deze film gebeurde het wel en dan niet eens een of twee mensen maar echt de halve zaal kon het blijkbaar niet meer aan en vertrok halverwege. Ik vraag me af waarom: iedereen die naar deze film gaat weet toch dat het geen Hollywood-actiefilm is maar een film – sorry voor mijn politiek incorrect alsmede sociaal conformistisch taalgebruik – vol lelijke naakte lichamen, psychologisch gepraat in therapiesettingen en bizarre seks. Het is namelijk een non-erotische film over intimiteit c.q. over mensen die op een of andere manier worstelen met intimiteit. Je vraagt je af of de mensen die voortijdig de zaal verlaten zelf worstelen met intimiteit…

Nu is een film vol lelijke naakte lichamen, psychologisch gepraat in therapiesettingen en bizarre seks ook niet bepaald mijn ding maar ik vond de film toch boeiend c.q. interessant, zowel qua stijl als qua inhoud. De film is een soort gescripte documentaire (al kwam met name Christian, die wijsheid zoekt in de seksuele kunst, wel authentiek over) waarin fictie en feit door elkaar lopen en zoals gezegd een film over seks zonder erotisch te zijn. De film gaat ook over kijken en bekeken worden en betrekt dan ook haar eigen medium – de camera – in de film zelf. Seks is een spel, zo leren we in de film, en de film speelt ook zelf met intimiteit c.q. met verbergen en tonen of afwijzen en toelaten. De film raakt ook enkele filosofische thema’s zoals of we onze ziel of ons lichaam zijn en laat zien dat – zoals Christian ook betoogt – goed en kwaad een christelijke uitvinding is en dat de werkelijkheid genuanceerder c.q. ambigu is zoals de dunne of zelfs non-existente grens tussen prostitutie en therapie.

Al met al een zeer bijzondere film die me nu al nieuwsgierig maakt naar de volgende film want deze regisseuse zou wel eens de nieuwe Lars von Trier kunnen worden (want als de film ergens op lijkt dan is dat denk ik het experimentele werk van Von Trier).

Een bijna 50-jarige vrouw kijkt toe terwijl een Hongaarse callboy zich eerst doucht en vervolgens aftrekt op haar bed. Zodra hij is vertrokken werpt ze zich op bed en snuffelt ze aan de lakens. Vervolgens spreekt een she-male over zijn liefde voor Mozart, Schumann ... en zijn penis, die eigenlijk zijn klit is. Er is ook een ernstig gehandicapte man die blij is dat zijn penis in ieder geval nog wel werkt, iets wat wij mogen aanschouwen aan het eind van een lange sequentie in een seksclub vol SM-taferelen en dergelijke. Inderdaad, dit is ontegenzeggelijk vernieuwend, grensverleggend en taboedoorbrekend. Dat was blijkbaar voldoende reden voor de jury van het Berlijns Filmfestival om de maker dezes met een Gouden Beer te bekronen. In dat geval begrijp ik niet waarom noch "Sex voor de Buch" [1997] als "Buch, Burgers en Buitenlui" [1999] is bekroond met de Gouden Roos van Montreux! Daarin ging het óók over excentrieke/ongewone mensen die hun seksuele fantasieën graag voor de camera wilden bespreken en/of uitleven. In die programma's bleef ons tenminste al dat pretentieuze (en slaapverwekkende) pseudo-therapeutische geleuter van deze dwaze documentaire bespaard. De bedoelingen zijn goed en de geïnterviewden verdienen respect voor hun openhartigheid, maar zit weldenkend Nederland hier nu op te wachten?

Helaas oninteressant gewichtigdoenerij. De regisseuse heeft volgens mij echt het idee zowel in vorm als inhoud (en vooral in het proces) een vernieuwende waarachtigheid te creëren. Mijn stemming wisselde tussen ergernis (over de pretenties van Pintilie, die verder overigens wel sympathiek en met goede bedoelingen overkomt) en totale onverschilligheid (ten aanzien van de acteurs).

Drie keer een half punt voor Einstürzende Neubauten, de steriele fijnmazige cinematografie en de BDSM samenscholingen (hoewel we dat ook al beter in beeld hebben gebracht zien worden). Ik vond Hanna (de transseksuele sekswerker) de enige interessante en enigszins authentieke figuur. En die Bulgaarse is een fijne verschijning, maar daar delen we geen punten voor uit (hooguit op een goede dag).

Een strenge beoordeling wellicht, maar het was voor het grootste gedeelte echt onplezierig, en niet op een manier waarbij de film haar doel bereikt door mij met mijzelf te confronteren. Dat gebeurde namelijk niet.