Meningen

De ondergang van een genie; de teloorgang van het gerenommeerde acteursensemble; een catastrofale flater voor de cinema; het einde van een tijdperk?

“De sluwe vos heeft zijn ingenieuze streken verleerd,” de primaire conclusie die ik trok nadat ik steunend en kreunend mijn bioscoopstoel verliet. Mijn schoenen had ik al uitgetrokken, omdat ik van gekkigheid niet meer wist hoe ik me een deugdelijke houding moest geven. Man, man, man wat een lange zit. En dat schrijft iemand voor wie Lawrence of Arabia een half uurtje leek te duren. Enfin, thuisgekomen stuurde ik gelijk een bericht naar filmkenner en ambtsgenoot BarryEgan. ‘Gedrocht van de bovenste plank!’ fulmineerde ik hartstochtelijk. Hij bracht deze boodschap over aan pseudo-filmkenner memorable. Woedend gooide die zijn laptop tegen de muur. ‘Ik wil argumentatie zien. Zo makkelijk kom je niet weg met zo’n lage rating. Onderbouw of verrek!’ Verrekken doe ik wel in mijn grafkist, dus staat u mij toe om te onderbouwen waarom deze film de grootste miskleun van de eeuw is, o waerde memorable.

Goodfellas versus The Irishman: een kleinschalig comparatief onderzoek

Waarom The Irishman vergelijken met Goodfellas, vraagt u zich waarschijnlijk af. Allereerst is Goodfellas één van de beste films ooit gemaakt. The Irishman is één van de slechtste films ooit gemaakt. Hoe kun je beter de matige kwaliteit van een film onderbouwen door het tegenover het geniale equivalent te zetten? En de vergelijking tussen Goodfellas en The Irishman is op meerdere gronden valide. Allereerst hebben we te maken met eenzelfde regisseur: Martin Scorsese, u allen bekend. Ten tweede hebben we te maken met eenzelfde filmgenre: maffia/misdaad, u allen bekend. Ten derde zijn het beide verfilmingen van waargebeurde misdaadboeken, respectievelijk "Wiseguy" van Nicholas Pileggi en "I Heard You Paint Houses" van Charles Brandt. Als klap op de vuurpijl spelen in beide films de acteurs Joe Pesci en Robert de Niro sleutelrollen in het plot. En dan heb ik het nog niet eens gehad over de gelijkmatige motieven. Genoeg gronden om deze twee films tegenover elkaar te zetten.

Disclaimer: vanaf nu wordt het een spoilerorgasme die zijn weerga niet kent. De recensie is dan ook vooral bedoeld voor mensen die beide films al gezien hebben. Het volgende tekstgedeelte bevat derhalve louter spoilers.


The first days of a wiseguy versus the last days of a krakkemikkige bejaarde

Laten we beginnen met de opening van beide films. Scorsese toont in het openingssegment van Goodfellas (circa 15 tot 20 minuten) op geniale wijze de puber Henry Hill en zijn fascinatie voor de maffiawereld. De sfeer wordt gelijk goed neergezet en het ‘one-of-the-guys-effect’ werkt uitstekend. Daarmee doel ik op hetgeen waar Scorsese zo bekend om staat, en wat veel van zijn films geniaal maken: het gevoel alsof je er als kijker zelf bij bent. Op een zeer realistische wijze portretteert Scorsese de aantrekkingskracht van de maffiacultuur voor een nog niet ontwikkelde puber als Henry Hill. Bovendien krijgen we in dit segment een realistische kennismaking met alle personages die een sleutelfiguur in het plot gaan spelen. De jonge Henry Hill oogt in den beginne van de film als een lief, onschuldig knaapje met een schattig gezicht. Bij het einde van het segment zien we hem echter een parkeerplaats vol auto’s opblazen. De onschuld is definitief voorbij en de volwassen (zondige) jaren kunnen beginnen. Prachtig weergegeven.

Daartegenover heb je dan het openingssegment van The Irishman. We zien Frank Sheeran als verbeten bejaarde voor zich uit mompelen. In vergelijking met Goodfellas begint Scorsese bij The Irishman andersom. Op zich niets mis mee, maar we krijgen in het beginstuk onoverzichtelijke flashback-beelden alwaar Frank Sheeran iemand neerschiet en er bloed op de muur vliegt: ‘House painting’- hihi wat subtiel zeg. Die beelden worden afgewisseld met de flauwe running gag waarbij Pesci niet wil dat er gerookt wordt in de auto. Dit allemaal voorzien van een matige voice-over-stem van een onverschillige Robert de Niro. Die man moet geen audioboeken gaan inspreken. Wat hebben we in het openingssegment als kijker nu precies geleerd, buiten het feit dat Ray Liotta zijn voice-over stem veel indrukwekkender en meeslepender is dan die van De Niro? Geen sfeerzetting, geen one of the guys-effect, geen duidelijke introductie van de personages, geen logische opbouw, geen empathie-creatie voor de sleutelpersonages, geen mallemoer! Pure filler! Het enige wat we geleerd hebben is dat Netflix die vele miljoenen beter niet aan ontoerekeningsvatbare filmmakers kon uitgeven. Kapitaalsvernietiging van de bovenste plank!

De introductie van personages

Over de introductie van personages gesproken: hoe kan een filmmaker zichzelf zo verloochenen? Scorsese is godbetert een pionier als het gaat om het introduceren van personages. In Goodfellas zien we een revolutionaire introductie waarbij de camera inzoomt op enkele essentiële personages. Dit voorzien van Liotta’s voice-over, waarbij hij korte, doch humoristische en informatieve karakterschetsen geeft van de personages die essentieel zullen zijn voor het uiteindelijke plot.

Vergelijk dit voor de grap eens met de manier hoe Scorsese dit doet in The Irishman. Dan is het lachen je snel vergaan. Om de zoveel tijd verschijnt er één of andere, voor de kijker onbekende, brulbeer. Daar wordt dan op een hippe manier zijn naam, leeftijd en ‘cause of death’ bijgezet. Leuke trivia, maar wat moet ik daarmee? Waarschijnlijk wil Scorsese daarmee de vergankelijkheid van het wereldje aantonen. Vrijwel iedereen wordt doodgeschoten en alleen een enkeling sterft een natuurlijke dood. Maar moet dit op een zo onsubtiele manier?

Om die vergankelijkheid aan te tonen, gebruikt Scorsese in Goodfellas bijvoorbeeld het iconische personage Jimmy Conway. Tijdens pokeravonden zien we de vriendelijke kant van Jimmy Conway, die oprecht in zijn sas is en geniet van de gezellige sfeer. Daar zien we het romantische beeld van de maffia. De illusie van gezelligheid, trouw en anekdotes over romantische boevenstreken. Uiteindelijk vermoordt hij al die mensen tegelijkertijd koelbloedig zonder een enkele vorm van emotie. Op die manier ‘showt’ Scorsese via het narratief de vergankelijkheid van die ‘vriendschappen’ en het lugubere aspect van de maffia-cultus. Wat zien we in The Irishman? Simpele trivia; een krampachtige poging van Scorsese om mee te gaan in het moderne leeggezogen, zielloze laatkapitalistische-tijdperk. Alles moet in hapklare brokken geleverd worden. Absurd, vlak en het geeft totaal geen diepgang. En dat voor een film van bijna 4 uur(!).

Flat versus Round characters

Over diepgang van de personages gesproken: opvallend gezien is die zeer beperkt in The Irishman; een film van 4 uur(!) Natuurlijk snap ik dat het niet te doen is om alle personages in de film ‘round’ te maken, maar de sleutelpersonages diepgang geven lijkt me niet te veel gevraagd. Sterker nog: de meeste ‘flat’ characters in Goodfellas staan me meer bij dan de ‘round' characters in The Irishman. Neem bijvoorbeeld de dochter van Frank Sheeran. Dit zou een ‘round charcter’ moeten voorstellen, aangezien ze ook nog een sleutelrol heeft in het noodlottige einde van Frank Sheeran. Maar wat doet dat meiske nu precies? Boos kijken, niks zeggen en schermtijd vervuilen. Zet dit tegenover een karakteristiek ‘flat’ character menneke als Stacks in Goodfellas, Wees eerlijk, welk personage staat je dan meer bij op de lange termijn? Dit heeft niks met het verschil in smaak te maken, maar met incompetentie versus competentie.

Het einde: de ingenieuze ondergang - versus nabootsing van povere theedrink-arthousecinema

Over incompetentie gesproken: laten we even stilstaan bij de ‘ondergang’ van de twee hoofdpersonages. In Goodfellas wordt hier op een zeer geloofwaardige manier naar toegewerkt. Dit begint eigenlijk al wanneer Henry Hill naar de gevangenis moet en kalmeringspillen begint te nemen. Vervolgens verandert dit in excessief drugsgebruik, met als weergaloos slotstuk het ‘The last day of a wiseguy’- segment. Dit slotstuk is voorzien van een paranoïde montage, zodat je als kijker intens meevoelt met de onvermijdelijke ondergang.

Vergelijk dit eens met de ‘ondergang’ van Frank Sheeran. Een harteloze huurmoordenaar die in het reine wil komen met zichzelf? Mag ik nog even lachen? Dat is de katholieke satire zelfs voorbij! We krijgen een veel te lang uitgerekt slotstuk met hilarisch slechte scenes. Vooral dat hele verzoeningsgeneuzel met zijn dochter steekt er boven uit. Met dat stompzinnige wicht hebben we als kijker nul connectie, wat kan mij dat verdomme verrekken of hij met haar gaat verzoenen of niet? En maar uitrekken. De gemiddelde scriptschrijver van GTST zou een dergelijk scriptvoorstel stante pede in de open haard gooien. Ome Scorsese gooit er liever miljoenen tegenaan.


Conclusie: The Irishman is slechter dan de gemiddelde Marvel-film

Is dit een alineakop voor de bühne? Enerzijds, maar er zit wel een kern van waarheid in en bovendien pijnlijke ironie. Natuurlijk trek ik de vergelijking vanwege Scorsese zijn fameuze kruistocht tegen de huidige Marvel-cultuur. Niet dat daar iets mis mee is. De ironie wil echter dat de gemiddelde Marvel-film qua diepzinnigheid niet onderdoet aan The Irishman. Scorsese heeft het voor zichzelf verpest en onbedoeld bijgedragen aan hetgeen waar hij zo bang voor was: de ondergang van intelligente cinema. De man kreeg een astronomisch bedrag van Netflix, volledige vrijheid om de film te maken zoals hij wil en dan komt hij hiermee? Een wanvertoning waar elke cinefiel tegenop zou moeten treden. Bij dezen wil ik, ook namens BarryEgan en Ludo92, Scorsese adviseren de camera aan de wilgen te hangen, met pensioen te gaan en de rest van zijn leven vullen met passievol praten over cinema en zijn wenkbrauwen epileren. Dan gaat hij in ieder geval waardig ten onder, zoals Henry Hill in Goodfellas en niet zoals Frank Sheeran in The Irishman. Om met de woorden van Erik van Looy te spreken: tis gebeurd.


2,5* diggies

Laat ik vooropstellen dat ik, buiten wat triviale kennis, totaal geen autoriteit ben als het om deze periode gaat. Spielberg durft in deze film een controversieel figuur als hoofdrolspeler te nemen. Een man die politiek incorrecte standpunten innam, in een periode waar de gruwel van slavernij de conventie was. Lincoln wordt enerzijds weergegeven als een koelbloedige man die weinig op heeft met zijn kinderen. Tegelijkertijd als een raspoliticus die constant mooie anekdotes de wereld in brengt. Deze tweeledige portrettering zie je ook terug in Schindler’s List, alwaar Spielberg de monsternazi Amon Goeth enige menselijkheid meegeeft. Lincoln pakte me gelijk en de manier waarop de burgeroorlog constant op de achtergrond wordt weergegeven, is bijzonder aangenaam. Ik weet niet in hoeverre dit scenario gebaseerd is op de waargebeurde verhalen, maar die subtiele intriges vind ik dan ook niet zo relevant voor de film.

Het viel mij aanvankelijk op dat er toch bijzonder veel kritiek op deze film is geweest. Sommigen stellen dat de film ‘te politiek’ is. Ze vinden dat er te veel dialoog is. Dat lijkt me echter evident met een president in de hoofdrol. Wat hadden die mensen verwacht? Dat zaliger Abe Lincoln met zijn montere baard haaien ging bevechten, met als doel om de mensheid van de ondergang te redden? Of dat hij met een zweep door grotten ging banjeren om een paar nazi’s van katoen te geven? Dat lijkt me niet realistisch en derhalve acht ik die kritiek ongegrond.

Ter afsluiting wil ik nog even opmerken dat het Spielbergiaanse sentimentalisme in deze film mij absoluut niet stoort, evenals het geval was bij Schindler’s List. Ik ben van mening dat bij grootschalige, waargebeurde, tragedies er best een paar violensnaren bespeeld mogen worden. Uiteindelijk is deze film een ode aan een belangrijke verandering in onze Westerse beschaving. Nu nog even een amendement instellen om het laatkapitalisme van de baan te vegen en dan mogen we onszelf als mensheid spekkoper noemen!

4 diggies!

De filmhit Poor Things blijkt een grote flop

Met een biertje in de hand betreed ik, samen met mijn vriendin, goedgeluimd de bioscoopzaal. Tien minuten voor de start is de zaal al halfvol. Na wat saaie trailers is de gehele zaal gevuld en kan het spektakel beginnen! En de eerste tien tot dertig minuten stellen niet teleur. Fraaie, claustrofobische zwart-wit shots, een lugubere setting, ontwrichtende muziek en nog meer genot voor de zintuigen. ‘Niets kan deze film nog verpesten,’ fluister ik blijmoedig tegen mijn vriendin. ‘Behalve de overige 120 minuten misschien,’ fluistert ze terug. Ze kreeg helaas gelijk.

Het eerste gedeelte van Bella’s reis is nog intrigerend. Een interessant, en geslaagd absurd, dialoog- en seksspel tussen haar nog onderontwikkelde geest en de zelfbenoemde pickupartist Duncan Wedderburn. De eerste seksscènes zijn leuk in beeld gebracht en tot dan toe is de film nog onvoorspelbaar en redelijk goed geschreven.

Maar tijdens de bootreis is het huilen geblazen. Alsof ze in de schrijverskamer ineens het bevel kregen om een stroom aan clichématige romcom-achtige punchlines in het scenario te gooien, maar dan met een iets zwartgalliger randje. Net absurd genoeg om buiten de mainstream te vallen. Niet absurd genoeg om kijkers echt ongemakkelijk of boos te maken.

Hoe meer Bella zich ontwikkelt, hoe saaier ze wordt. En dat geldt ook voor de andere personages. De eerst nog intrigerende, en relatief goed uitgeschreven personage, Duncan Wedderburn wordt, naarmate de film vordert, steeds verder gereduceerd tot een eendimensionaal Donald Duck-achtig stripfiguur. Hij is constant de klos, terwijl Bella zegeviert. De inzichten die Bella verkrijgt, zijn verder verre van bijzonder en de meeste personages die de revue passeren zijn niet bijster interessant.

Neem bijvoorbeeld Harry Astley, die een pessimistische, en welhaast Schopenhaueresque, pessimistische levensfilosofie voor dummies ter berde brengt. Veel te simpel en uitleggerig. Filosofieën waar Bella, gek genoeg, dan wel weer gigantisch van onder de indruk is, zeker na het zien van de sloppenwijken.

De scènes die trachten absurde humor te brengen, zijn vooral geforceerd en irritant raar. Je voelt gewoon hoe ze daar in de schrijverskamer, en tijdens het regisseren, van hebben genoten. Haha, hier gaat zeker een lach vallen! Haha, hier ook! Het is te gelikt. Nooit confronterend, benauwend, vervreemdend, echt grappig of onvoorspelbaar.

Goed, dan kabbelt het vervolgens allemaal wat voort. ‘Duister’ grapje hier, een absurd momentje daar en voor je het weet begint ze als sekswerker in Parijs. Het idee achter de softcoresemifetisjpornoscenes is aanvankelijk wel leuk. Beetje lachen om geperverteerde mannen uit alle lagen van de bevolking, haar seksuele ontdekking en ga zo maar voort. Maar ook dit wordt nooit echt scherp, ongemakkelijk of echt interessant. Het duurt ook allemaal véél te lang.

Mijn biertje was inmiddels op en mijn gedachten dwaalden steeds verder af. ‘Forrest Gump!’ dacht ik eens. Ja, daar doet de film me soms aan denken. Forrest Gump in een postmodern feministisch jasje.

Net als Forrest Gump krijgt Bella ook constant te maken met mensen en sociale gebruiken die ze niet begrijpt. De gespreksconventies, de beleefdheidsnormen en ga zo maar verder. Ook wordt het, net als in Forrest Gump, hoe bedreigend sommige situaties ook zijn, nooit echt gevaarlijk voor de hoofdrolspeelster. Het meest stuitende voorbeeld daarvan is het schietincident met haar ex-man, die vervolgens tot een geit wordt omgevormd. Tsja…

Zelden zag ik zo’n leuk concept zo verpest worden in de uitwerking. Ja, er wordt goed geacteerd. Ja, de beelden zien er allemaal gelikt uit. Het uiteindelijke script is echter van een erbarmelijke kwaliteit en dat verpest ook direct de, in principe interessante, boodschap.

Want wie zijn nou eigenlijk de Poor Things? Niet zij, Godwin Baxter en de rest van het lugubere ensemble, maar de ‘gewone mens’, en daarmee de maatschappij in zijn geheel. Anderen misbruiken om geld te verdienen, sekswerkers betalen voor het bevredigen van een seksuele fetisj, ongebreidelde hebzucht, blind zijn voor armoede, egocentrisme en ga zo maar verder. Met een wat bijtender script had je met die premisse meer interessante dingen kunnen doen.

Op IMDB schreef iemand iets in de trant van: ‘de enige Poor Things zijn de bioscoopbezoekers’. Niet de beste grap ooit, maar in ieder geval beter dan elke grap in de film.