Meningen

Indiase cineasten moeten enigszins geagiteerd zijn geweest toen Danny Boyle de westerse markt veroverde met zijn pastiche op de Indiaanse cinema. Slumdog Millionaire ademde in elke vezel de sfeer en couleur locale van Bollywood uit, maar het was toch echt een volledig Westerse productie. Het zou me niet verbazen als je My Name is Khan in dat licht moet zien als een probeersel om diezelfde markt te bestrijken met een product van eigen boden. De stijl van Bollywood is omgezet in iets dat meer conform onze cinema is, dus geen bombastisch dansspektakel maar een redelijk ingetogen verhaal in een westerse stijl verteld.

Centraal staat Khan (Shahruhk Khan), een man met het syndroom van sperger, die naar Amerika trekt voor een beter leven maar daar geconfronteerd wordt met haat en discriminatie. Maar hij vindt natuurlijk ook de liefde, in de vorm van de beeldschone alleenstaande moeder Mandira (Kajol) Maar dan komen de twin towers naar beneden en raakt Khan persoonlijk betrokken bij een hate crime in de slipstream van die tragedie. Het verhaal wordt een soort Forrest Gump in hoe het karakter van Khan steevast betrokken raakt bij recente historische gebeurtenissen van de afgelopen tien jaar. En altijd zal hij de boel weten te relativeren met zijn autistische logica die wars is van de context maar altijd diep tot de essentie van de dingen komt.

Als asperger ben ik buitengewoon kritisch op hoe autisme wordt weergegeven in de film, en ook My name is Khan ontkomt dan niet aan kritiekpunten die ik eerder bij Mozart and the Whale en Ben X had. Het probleem is dat acteurs vaak een freak show maken van eigenzinnige tics maar het niet in de subtiliteiten zoeken. Dat neemt niet weg dat My Name is Khan een ding wel bijzonder goed weergeeft: het maakt van Khan beslist geen slachtoffer maar, op zijn eigen unieke manier, juist een held. Misschien positieve discriminatie, maar in ieder geval ook vrolijk makend optimistisch.

De maatschappelijke kritiek, want uiteindelijk is het hele autisme van Khan maar een excuus om ´´aan te tonen´´ hoe krom discriminatie tegen moslims was onder Bush, is simplistisch en leunt op goedkoop effectbejag, Zo is het adagium van Khan´s mamma (er zijn twee soorten mensen: goede mensen en slechte mensen) nogal onzinnig. Maar het stond me niet in de weg om te genieten van het standaard/verhaaltje van de underdog die de strijd aangaat met de maatschappij. En het verhaal wordt beeldig ingekleurd met een goed gevoel voor humor. Ik heb meerdere malen hard moeten lachen om de miscommunicatie tussen Khan en de mensen om hem heen. Ook Kajol (zwijmel) zet een aandoenlijke pittige tante neer.

Geen wereldschokkende cinema, wel optimistische feel good. My name is Kaj, and I am not a terrorist!

De plaag van deze tijd is dat alles kapot gepsychologiseerd moet worden. Allemaal op de divan omdat het eigen leven zo verschrikkelijk interessant is voor anderen; elk trauma tot in de donkerste hoekjes uitgeplozen en elke emotie uitgespeld met grote letters. Zo krijg je een natuurdocumentaire als 'My Octopus Teacher' (2020) met overweldigend mooie sfeerbeelden en een geportretteerde die er onophoudelijk doorheen leutert. Craig Foster zegt op de voice-over precies wat zelf ook wel kunnen zien, of hij valt ons lastig met oninteressante zielenroerselen over hoe de ontmoetingen met deze octopus zijn leven verrijken. Bijna spiritueel hoe hij alles doet voorkomen als overweldigend en betekenisvol. Nog net een snik inhoudend om maximaal effect te hebben met deze vulkaan van emoties. In dat opzicht ook gezocht sentimenteel om de levenscyclus van de octopus te projecteren op Foster's relatie met z'n zoon, terwijl de jongen doorheen de documentaire niet eens zelf z'n mond opentrekt. Als je voorbij de pedanterie en de psychologie van de koude grond kunt kijken, dan is 'My Octopus Teacher' (2020) een heerlijke onderwaterschets. Maar je doet er goed aan 'm op mute te zetten.

Vooral genoten van de rol van Elliott (Maisy Stella) als tienermeisje op een kantelpunt richting het volwassen leven. Ze is te jong om te beseffen wat verantwoordelijkheid werkelijk inhoudt, maar ze te oud om zich nog te plooien naar de strakke regels van haar ouders. In dat niemandsland tussen kind en volwassene duikt Elliots' oudere zelf (Aubrey Plaza) op om de tiener te confronteren met de consequenties van haar keuzes. In die zin doet 'My Old Ass' (2024) denken aan de eerste Life is Strange-game rond Max Caulfield en Chloe Price. Ook hier zo'n hyperrealistisch beeld van een bepaald soort melancholisch afscheid van de kindertijd en tegelijkertijd magische elementen. Het maakt 'My Old Ass' (2024) een fijne intieme film die dichtbij herkenbare emoties komt. Voor mij werkt 't goed dat je verder geen sluitende antwoorden krijgt over hoe het tijdreizen precies werkt.

Over het onderwerp scientology was ik al verzadigd door 'The Master' (2012) en de South Park-episode 'Trapped in the Closet' (2005). Voor de overige feitelijkheden voldoen de twee Panorama-episodes (2007 en 2010) van de BBC-journalist John Sweeney. Als kers op de taart was er óók nog hetzelfde jaar 'Going Clear and the Prison of Belief' (2015). Eerlijk gezegd heeft Louis Theroux weinig meer aan het onderwerp toe te voegen dan zichzelf, en dat is weinig voor wat verkocht wordt als zijn eerste grote bioscoopproductie.

De documentaire voelt geforceerd en van de hak op de tak springend. Flauw gedoe rond de casting van acteurs om de herinneringen van Marthy Rathbun tot leven te brengen.Interviews met (ex-) leden en hun band met de organisatie. Feitjes en weetjes ertussendoor die je ook van wikipedia kunt plukken. Een tegenreactie waarbij de Brit zelf het onderwerp wordt van een documentaire. Het is te veel opgeblazen gedoe rond te weinig interessant materiaal; hier laat je mensen geen bioscoopkaartje voor kopen.

Geestig niemendalletje die de plank vaak misslaat, maar over het algemeen gewoon vermakelijk blijft. Ik kon er in ieder geval om lachen.

Misschien is de western hét genre voor filmmakers om zich te positioneren tegenover de Amerikaanse cultuurdominantie. 'My Sweet Pepper Land' (2013) is een toe-eigening van genre-elementen als close-ups á la Sergio Leone en sfeerbeelden van het bloedmooie grensgebied Irak/Iran/Turkije. Of het sheriff Baran (Korkmaz Arslan) is die met zijn ongeschoren en hoekige gezicht het beeld inneemt, of de beeldschone basisschoollerares Govend (Golshifteh Farahani) die met haar grote ogen en verschrikte blik een instrument beroert dat haar smartelijke roep om onafhankelijkheid vorm geeft. Daar in het wilde Koerdische westen, een bitter niemandsland vol criminaliteit, corruptie en een beklemmende patriarchale machtsstructuur. Bij regisseur Hiner Saleem valt de uitgesproken beeldtaal en de harde galgenhumor prima op z'n plek om de harde confrontaties in dit gebied te thematiseren. Al moest ik zeker ook glimlachen om de bijna ironische verwijzingen naar rockabilly muziek, ten teken dat ook deze personages smachten naar dat andere wilde westen. Boven alles is het een film over de emancipatie van een jonge vrouw als Govend, die tussen razendsnelle machtswisselingen zowel nieuwe bedreigingen tegenkomt als nieuwe kansen krijgt. Al heeft ze als westernheldin part noch deel aan het wapengekletter dat onvermijdelijk zal klinken.