Meningen

De titel is een verouderd woord voor een verwaarloosd kind. Het woord was nogal in zwang in de periode dat Charles Dickens leefde, zo las ik. De titel van de film slaat op hoofdpersoon Mike die soms bewonderenswaardig doelgericht en soms hopeloos verloren, probeert zich staande te houden. Mike de onevenwichtige, die richtingen inslaat die soms intentioneel goed en soms intentioneel fout zijn. Hij bevindt zich op een spoor dat niet stabiel is en het gevoel overheerst dat hij elk moment definitief zal afglijden in de ellende.

Urchin is een veelbelovend regiedebuut van Harris Dickinson. Hard, authentiek en indrukwekkend. De film schetst het alledaagse leven van iemand die op straat leeft, afhankelijk is van instanties en met bedelen en het plegen van kleine delicten in zijn onderhoud voorziet. De camera vangt zijn leven in zowel poëtische als harde beelden en creëert aldus een intieme atmosfeer waarin Mike’s fragiele levenswandel op een niet-opdringerige manier in beeld wordt gebracht. Goed acteerwerk van Frank Dillane die zijn personage met subtiele lichaamstaal uitrust, versterkt die sfeer van intimiteit nog eens. Nuchtere en soms tragikomische dialogen alsmede het obstinate gedrag van Mike doorbreken om de zoveel tijd de sfeer van intieme rust zodat de kijker evenals Mike waakzaam blijft en de vergankelijkheid van stabililiteit en rust ervaart.

In dromen ziet Mike zich in een met mos begroeide grot. Een uitdrukking van zijn verlangen naar geborgenheid. Een geborgenheid waarvan hij in zijn ongenadige bestaan ver is verwijderd. Om te overleven moet hij sluw en gewetenloos zijn en is kwetsbaarheid uit den boze. Zijn sluwheid en gewetenloosheid helpen hem weliswaar te overleven maar hebben een keerzijde. Die gedragskenmerken bezorgen hem een korte gevangenisstraf. Na de gevangenis wacht hem een geëngageerde sociaal werker en lijkt het zowaar met Mike de goede kant op te gaan. Uiteraard dagen er vervolgens verleidingen op en is het de vraag of hij die kan weerstaan.

Urchin geeft een ruw portret van een marginaal bestaan in de stad Londen en doorbreekt de rauwe werkelijkheid met momenten van emotionele diepgang. De setting in een armoedig aangekleed en hardvochtig Londen sluit goed aan bij de psychologische gesteldheid van de hoofdpersoon. Urchin maakt indruk door de onvolmaaktheid van het alles te tonen. In een fijn gladgestreken drama met een hoog feelgood-gehalte zou het verhaal van Mike niet zo’n diepe indruk hebben achtergelaten.

In de eerste helft van de film lukt het regiseur John Peele goed om met behulp van sounddesign, muziek en suggestief camerawerk een angstaanjagende atmosfeer op te bouwen. Door een langzame opbouw met wat verontrustende gebeurtenissen, ontstaat een aangename spanningsboog.

Gaat dus goed. Daar komt nog bij dat de loop van het verhaal moeilijk is te voorspellen. Peele strooit niet ruimschoots met horrorclichés. Het resultaat is een film die erg ondoorzichtig is. Een film waarin je nu eens niet het verloop tot in het detail kunt voorspellen. Het voelt fris. En dat is in horrorfilms van de afgelopen jaren wel eens anders.

De film gaat lekker. Het verhaal is spannend en oorspronkelijk. De camera doet de goede dingen. De acteurs zijn goed bezig. Alles deugt eigenlijk, zo constateerde ik na ruim een uur film. Wat kan er nu nog fout gaan? Niks toch.

Eh, dus wel. Opeens slaat de film een hele andere richting in. Beetje moeilijk uit te leggen, maar de film kiepert van suspense, mysterie en home invasion naar een film die wel wat heeft van een humoristische variant van een zombieachtige versie van Invasion of the Body Snatchers. De film verlaat het subtielere pad en gaat voor een variatie aan stijlen die zorg draagt voor het verdwijnen van de zorgvuldig opgebouwde griezelige atmosfeer. Zonde.

Wat rest is een mix van horror en komedie, maar dan als losstaande componenten. Althans zo ervoer ik het. De mix is er eigenlijk amper. De samenhang tussen beide ontbreekt. De film gaat niet verder als rasechte horrorcomedy, maar als serieuze horror waarin af en toe een momentje is ingeruimd voor een humoristisch stukje film. En dat werkt afleidend en slaat niet aan.

Interessanter wordt het dus niet, maar de onvoorspelbaarheid van het verhaal die zojuist al even werd gememoreerd, is er wel zeer bij gebaat. Ik had de rit naar de afloop niet op voorhand kunnen inkleuren. Het is geen fantastische rit, maar wel degelijk een verrassende rit.

Kom ik meteen bij een ander puntje van kritiek. En dat betreft de interpretatie van de toeschouwer. Die vreugde wordt de toeschouwer niet gegeven. De film vult alle open plekken gemakshalve alvast in, zodat gemijmer en gedebatteer na afloop niet nodig zijn. De film laat geen vraag onbeantwoord. Ook de slotakkoorden zitten potdicht. Hou ik niet van.

Erg jammer, maar het zij zo. Scheelt weer tijd. Tijd die besteedt kan worden aan een andere film bijvoorbeeld.

Bij het lezen van de alternatieve titel van de film gingen mijn gedachten in eerste instantie uit naar The Innocents (1961) gebaseerd op een verhaal van Henry James. Met die film heeft The innocents uit 2021 niets te maken, hoewel er inhoudelijk wel parallellen zijn te trekken. In beide films spelen kinderen een vooraanstaande rol. In beide films heerst een bovennatuurlijke sfeer en lijken de kinderen niet helemaal te passen in de wereld zoals wij die normaal gesproken ervaren.

In deze Noorse film van regisseur en schrijver Eskil Vogt bezitten de kinderen bepaalde bovennatuurlijke eigenschappen. In de film wordt het bestaan daarvan door de kinderen niet als heel ongewoon beschouwd. Meer als een grappig vaststaand feit. Voor de volwassenen die in deze film amper een rol van betekenis spelen, worden de vaardigheden verborgen gehouden. De film verdiept zich dan ook niet in het zoeken naar een antwoord op de vraag waar deze verborgen vaardigheden vandaan komen. Hierin onderscheidt de film zich duidelijk van genregenoten. In de wereld van de horror en het mysterie duikt immers altijd wel een oud geschrift of een oude excentriekeling op, die meer licht op de oorsprong van de zaak kan werpen. Hier gebeurt dat niet.

De film heeft geen haast met het vertellen van het verhaal. Vogt neemt ruim de tijd om eerst eens rustig in te zoomen op het gezin waar Ida, de jonge protagonist deel van uitmaakt. Een onrustig gezin waarin de aandacht vooral uitgaat naar Ida’s autistische zus. De kennismaking met het gezin brengt heel voorzichtig een onrustig gevoel teweeg. Als het verhaal breder wordt getrokken en zich ook met personages buiten het gezin bemoeit, neem je dat onrustige gevoel mee. De sfeer wordt vervolgens met elke nieuwe scène drukkender en onheilspellender. En dat blijft dan oplopen tot het einde als de spanning tot ontlading wordt gebracht.

Een aardige showdown overigens, die heel rustig en allesbehalve spectaculair is geënsceneerd. En dat is tekenend voor de film die zijn sfeer pakt met kleurloze koele beelden, een sinistere sounddesign, hier en daar een speciaal effectje en natuurlijk met het goede acteren van de vier jonge acteurs. Die zijn indrukwekkend. De balans tussen onschuld en afgrond is spot on. Het herinnert je er maar weer eens aan dat kinderen onder hun onbedorven laag behoorlijk wreed kunnen opereren.

Het herinnert je er ook aan dat een horrorfilm niet altijd een duistere setting en een bijtgraag monster nodig heeft om je de rillingen over de rug te laten lopen. Dat kan ook met minimale middelen. In de mens liggen onschuld en kwaadaardigheid dicht bij elkaar. Dat beeld is afgrijselijk genoeg.

Utama neemt de kijker mee naar de afgelegen Boliviaanse hooglanden. Een gebied waar de tijd stil is blijven staan. De mensen leven volgens de oude traditie, leven samen met de natuur en zijn spiritueel ingesteld. Stadse hectiek en technologische hulpmiddelen zijn hier niet aanwezig. Ook de spreektaal is traditioneel. Men spreekt hier Quechua, de veel gesproken inheemse taal in Zuid-Amerika.

De idyllische omgeving die in de film in prachtige ruimtelijke beelden wordt gevangen, is echter minder idyllisch dan het lijkt. De jongeren zijn naar de stad getrokken. De bevolking is vergrijsd. Er dreigt een einde te komen aan de oude tradities. De oude cultuur dreigt te verdwijnen. Er loert nog een ander gevaar. Het heeft al tijden niet meer geregend. De velden zijn kurkdroog. Met veel moeite en na lange voetreizen slaagt men er nog in om het vee te laten drinken. Hoewel de bewoners stevig inzetten op de kracht van het gebed, zijn zij realistisch genoeg om te beseffen dat het leven zoals men dat gewend is te leiden, ernstig wordt bedreigd.

Wat te doen? De stad is een optie. Daar is water zat. Maar wat moet je daar als je gewend bent aan rust, aan weidsheid, aan spiritualiteit, aan een eeuwenoude leefwijze? In de stad kun je overleven, maar de prijs voor het overleven is hoog. Die prijs is het opgeven van je identiteit. Voor de twee bejaarde hoofdrollen is het antwoord duidelijk. Eigenlijk kun je beter stellen dat voor de man Virginio, die volgens de traditie de beslissingen neemt, het antwoord duidelijk is.

De film van regisseur en schrijver Alejandro Loayza Grisi laat open welke beslissing de juiste is. De film signaleert slechts. De film maakt overigens wel heel erg duidelijk dat de koppige Virginio en zijn vrouw Sisa een enorm verlies lijden als zij alles achter zich zouden laten. Ondanks de exotische wereld die aan de kijker wordt gepresenteerd, begrijpt elke kijker heel goed wat het betekent om huis en haard te moeten verlaten en geen eigen plek meer te hebben. Hier spreekt de film een universele taal. Toch wat sturing van Grisi.

Grisi laat vooral de beelden spreken. Utama maakt indruk met mooi en kunstzinnig gecomponeerde beelden. De verhalende kant van het verhaal is minder indrukwekkend. Het tempo is traag en afgezien van een paar dramatische hoogtepunten gebeurt er niet veel. Maar goed, het deint wel aangenaam en geeft je ruimte om wat te filosoferen. Over je eigen identiteit bijvoorbeeld.