'The Godfather'-regisseur stopt ziel en zaligheid in ambitieuze nieuwe film, maar faalt in ieder opzicht

Het moet een hard gelag zijn voor Francis Ford Coppola; de film, die hij al bijna een halve eeuw wilde maken, wordt maar matig ontvangen en slecht bezocht. Het moet gezegd, wie een gemakkelijk en toegankelijk verhaal verwacht, komt van een koude kermis thuis. (Hoe) moet Megalopolis bekeken worden?

De film speelt zich af in een alternatieve versie van de Verenigde Staten, specifiek in een miljoenenstad die de naam New Rome draagt. In deze metropolis heerst een gigantisch verschil tussen arm en rijk en de leden van de regerende elite worden als goden vereerd. Vooraanstaand architect Cesar Catilina (Adam Driver) won de Nobelprijs voor Architectuur wegens de uitvinding van het onbreekbare bouwmateriaal Megalon, wat overigens nog niet officieel gekeurd is. Hij heeft bovendien de gave om de tijd stop te zetten.

Lees ook: Deze twee onbekende Lord of the Rings-films maken hun streamingdebuut

Op televisie keert Cesar zich openlijk tegen vers herkozen conservatieve burgemeester Franklyn Cicero (Giancarlo Esposito), die erop gebrand is om de economie een boost te geven middels een casino. De bevlogen architect heeft echter grootsere plannen, namelijk het bouwen van een utopie. Het leidt tot publiekelijk moddergooien tussen de twee kemphanen, die al veel langer in onmin met elkaar leven. De strijd wordt extra verhit wanneer Cicero's bevallige dochter Julia (Nathalie Emmanuel) zich steeds meer aangetrokken voelt tot Cesar.

Bodemloze put

Al sinds 1977, op het moment dat hij de laatste hand aan het filmen van Apocalypse Now legde, was Coppola bezig met Megalopolis, hoewel hij er pas in 1983 voor het eerst serieus mee aan de slag ging. Na enkele gestaakte en mislukte pogingen en de investering van een gigantisch eigen vermogen, kan hij zijn film eindelijk laten zien. Maar eerdere reacties van zowel pers als publiek maakten duidelijk dat de wereld er niet bepaald op zit te wachten.

Dit verhaal staat in 2024 niet op zichzelf. Eerder dit jaar ging namelijk Horizon: An American Saga - Chapter 1 in première, het eerste deel van een gepland vierluik uit de koker van schrijver/regisseur/hoofdrolspeler Kevin Costner. Dit project sloop al sinds 1988 door het hoofd van de maker, die eveneens een groot deel van zijn eigen geld erin pompte en gigantisch slecht presteerde aan de box office. Dat laatste lot onderging ook Megalopolis, die globaal slechts een tiende van zijn budget terugverdiende.

Gebakken lucht met een gouden strik

Zacht gezegd mag de lauwe ontvangst van Coppola's magnum opus tot nu toe geen wonder heten. De film zit boordevol ideeën, thema's en verwijzingen en heeft een plotstructuur die gebaseerd is op ware gebeurtenissen en historische figuren uit het Rome van 63 voor Christus. Maar die worden absoluut niet op een boeiende of navolgbare wijze verteld. Dat wil niet zeggen dat het plot absoluut niet te begrijpen is, doch moet je je afvragen of je dat wel wilt.

Experimenteren en met een nieuwe invalshoek voor storytelling komen mag en wordt zelfs toegejuicht. Megalopolis verzandt echter volledig in de ambities van zijn maker. Vele dialogen en invullingen van personages zijn extreem theatraal en weken de kijker los van de film, zodat het net een schilderij wordt van een extreem invloedrijk kunstenaar; probleem is echter dat enkel de naam die aan het werk vastplakt interessant is, niet het doek zelf.

Waar blijft de tijd?

De cast – aangevuld met namen als Aubrey Plaza, Jon Voight, Shia LaBeouf, Dustin Hoffman en Laurence Fishburne – speelt de sterren van de hemel, maar de figuren die ze spelen weten niet te beklijven. Belangrijke gebeurtenissen zijn verschoond van enige indruk, de narratief faalt in het wekken van interesse en ook het magisch realisme van New Rome is als een zeepbel die zichzelf doorprikt wegens visuele effecten van extreem wisselende kwaliteit.

Bovendien is de vertolking van een protagonist door een begenadigd acteur geen garantie voor immersie. Cesar is misschien ambitieus, maar verder compleet niet innemend genoeg om geboeid te worden door zijn keuzes en lotgevallen. Hij is in niets te vergelijken met bijvoorbeeld de gespannen verwachtingen die zich meester maken van Benjamin Willard in Apocalypse Now, kan zich evenmin meten met de interne conflicten van Michael Corleone in The Godfather en valt tevens in het niet bij de teruggetrokken en schuldbewuste surveillance specialist Harry Caul in The Conversation.

Scherm vs. horloge

Zoals eerder aangegeven beschikt Cesar over de gave om de tijd stil te zetten. In de film, die 138 minuten lang is, past hij dat trucje schijnbaar iets te vaak toe. Het is wonderbaarlijk om Megalopolis op dit vlak te vergelijken met Coppola's wereldberoemde gangster/familiedrama. The Godfather houdt je bijna drie uur lang aan het scherm gekluisterd, maar voelt de helft korter. In zijn nieuwste creatie is dat volledig andersom en komt de aftiteling je tegemoet als een oude vriend die je te lang niet hebt gezien.

De beleving en de resultaten tot dusver roepen automatisch de vergelijking op met Southland Tales, een ambitieuze productie van Donnie Darko schrijver en regisseur Richard Kelly. Zijn naam mag dan lang niet zo groot zijn als die van Coppola en de film in kwestie kostte niet bijna een halve eeuw om gemaakt te worden, maar net als bij Megalopolis was er enorm veel bekend talent mee gemoeid. Beide films proberen de kijker op wanhopige wijze visueel te imponeren, zitten stampvol met thematiek die knullig wordt overgebracht in een plot dat niet overtuigt en duren veel te lang.

Megalopolis

De meesten van ons zullen mensen in hun omgeving hebben die ontzettend enthousiast over iets kunnen vertellen, maar het merendeel van hun toehoorders daarmee absoluut niet weten te boeien. Met Megalopolis is Coppola precies zo'n persoon geworden. Hij kan het oude Rome nou nog zo fanatiek willen verweven met de huidige maatschappij en debatten over kunst vs. politiek en andere al dan niet verborgen lagen de revue doen passeren, maar dat betekent niet dat zijn publiek deze passies met hem deelt.

Maar misschien, hè? Heel misschien heeft Cesar de tijd wel stilgezet. En zo krijgen we de kans om Megalopolis nog eens extra goed van alle kanten te bekijken, om zo tot de conclusie te komen dat het eigenlijk een meesterstuk is. Dat, of Coppola heeft grof gefaald in zijn opzet en kunnen we niet anders concluderen dan dat hij op zijn oude dag een miskleun heeft voortgebracht. Eentje waar we in een gulle bui slechts 1,5/5 voor over hebben. Deze film is een aanbod dat je wel degelijk kunt weigeren.

Gezien tijdens de vertoning voor de pers in Slieker Film te Leeuwarden. Hier en in diverse andere zalen door het land kun je Megalopolis gaan bekijken. Klik hieronder voor de trailer.