Borgman (2013)

Geweldig vond ik 'm!

Volgende week maandag Belgische première in BOZAR:

BOZAR CINEMA - PREMIERE Borgman de Alex de Warmerdam | Lundi 09.09.2013

Kon geen touw vastknopen aan het verhaal.

Maar wel 3,5*?

Persoonlijke aanval verwijderd.

Zeer aangenaam verrast door deze nieuwste film van van Alex van Warmerdam. Zeer komisch, zeer origineel en vooral onvoorspelbaar. Ik had er na pakweg 1½ uur uur nog geen flauw idee van hoe dit absurde verhaal zou eindigen. Toen we de aftiteling te zien kregen was iedereen in de zaal stil zich afvragende van wat dat maffe gedoe nu allemaal betekende. Ik had dat aanvankelijk ook, maar na een half uur was ik daar dacht ik toch achter. Geen hapklare brokken dus die van Van Warmerdam ons dus hier voorschotelt en dat siert hem. Ik heb in ieder geval de hele avond gekluisterd naar dit bijzonder absurde maar aangename filmpje van Van Warmerdam zitten kijken. Die heeft voor mij met deze film bewezen tot de absolute top te behoren van de Nederlandse cinema.

Waardering: 4,0* met kans op verhoging

Borgman heeft alles wat me van het werk van Alex van Warmerdam doet houden. Het is visueel innovatief, kent fantastische zwarte humor en is fijn mysterieus. Het is alsof Van Warmerdam om ons uitdaagt om een eigen interpretatie te vormen van de betekenis van zijn film, in plaats van dat hij ons een betekenis opdringt. Tegen het einde zakt film wel een beetje in, omdat het verhaal een beetje doelloos lijkt. Misschien heeft het een wel met het ander te maken.

Langere recensie kun je hier lezen: Recensie Borgman ZUBB.nl

Blijkbaar heb ik geen vooruitziende blik: ik had een privévoorstelling. Jammer, Borgman verdient beter.

Het verhaal zelf is niet eens zo vreemd en al zegt Van Warmerdam er geen diepe betekenis achter te hebben gestopt, er valt genoeg voor een kijker uit te halen. Is het gewoon een zwerver die langskomt, een gewiekste sadist, een gevallen engel of is dit alles een metafoor voor de hele wereld? Maar wat het ook is, Van Warmerdam houdt alles dicht tegen het realisme maar gaat er net overheen waardoor humor inktzwart wordt, maar ook ergens de geloofwaardigheid niet in het geding komt. Je weet als kijker immers: dit is meer dan zomaar een verhaal. Dat citaat aan het begin doet de rest, Bijbels, al komt het citaat volgens mij niet uit het Grote Boek. Maar als regisseur wil je daar uiteraard wat mee zeggen.

Visueel ziet de film er retestrak uit, met perfect gebruik van de omgevingen en het brede bioscoopformaat. De hele villa is sowieso een prachtig stukje, een betonnen fort waar de rijken achter verstopt zitten (we zien nooit een scène van de rijken buiten hun huis, tussen het plebs, zoiets als Mann deed in De Toverberg.) En ondanks de weinige muziek zit er geluid genoeg in om nooit echt hele stille shots te krijgen. Het acteerwerk is dan weer wisselend. Bijvoet is bevreemdend en eng maar ook vertrouwd en daarmee uitstekend in zijn rol, Minis is heerlijk als wat kille dame met een spectrum aan onderhuidse emotie's en altijd geloofwaardig en Perceval valt vooral tegen, ook deels door zijn Vlaams accent dat me soms teveel associaties geeft met slechte serie's als Spoed of Flikken. De rest is niet echt memorabel maar passen prima.

Dat alles neemt niet weg dat het geen film is die echt is blijven beklijven. Het is vermakelijk, het is grappig, je kan tijdens de film denken: waar gaat dit over, maar even kort daarna glijdt dat al langzaam weg. Geen meesterwerk dus, wel een prima film. 3,5*.

Hier ook niet, had vanaf het begin en vooral naarmate het eerste uur verstreken was constant het gevoel dat er naar een spectaculaire climax toegewerkt werd (Warmerdam en zijn minimalisme, na 4 films, een beetje kennende had ik eigenlijk wel kunnen weten dat dit nogal verkeerde verwachtingen waren) alsnog bleef ik met die ontknoping een beetje in de kou zitten: ben niet iemand die altijd alles op een presenteerblaadje hoeft te hebben, in tegendeel, maar er had mijn inziens toch wel het een en ander verklaart mogen worden over de motieven (dat toneelstukje?) achter de acties van Borgman en co, ben met een bevreemdende glimlach op m'n face de aftiteling ingerold, maar tegelijk leek alles een beetje zinloos op deze manier zodat ik niet wist hoe ik het moest plaatsen. Heb vast iets gemist, de beste man is slim genoeg om hele bioscoopzalen er te doen intuinen, maar het zit me niet echt lekker, zeker niet na zo'n ijzersterke opbouw. Zou het dan ook op prijs stellen als degene die het wel volledig gevat denkt te hebben even het een en ander voor me opheldert, alsjeblieft dankjewel.

Dit alles even opzij zettend wil ik toch opmerken dat ik meer dan positief verrast ben. Moet 1/3e van zijn oevre nog zien maar durf dit nu al al als zijn beste of in ieder geval meest complete werk te bestempelen. Heerlijk strak, boordevol absurde humor en originele vindingen. Geweldige man, die van Warmerdam! (4*)

Ik durf niet te zeggen dat ik het verhaal volledig gevat heb, maar ik heb wel het vermoeden dat wij wat betreft Borgman en zijn maatjes te doen hebben met een of andere duistere sekte. De scène aan het begin van de film waarin wij zien dat drie gewapende mannen waar onder een priester! jacht maken op Borgman en zijn twee maten is voor mij daarom ook heel belangrijk.
Ja, Borgman is een film die mij al dagen flink bezig houdt. Een moeilijke maar boeiende puzzel en mij nog steeds met verbazing achterlatend. Nooit een hoge dunk gehad van de Nederlandse film maar Borgman zou voor mij wel eens de beste Nederlandse film aller tijden kunnen worden. Ik verhoog mijn waardering in ieder geval met een ½ ster.

Multikunstenaar Van Warmerdam heeft - voor mij- een volstrekt unieke kijk op film maken. Hij gebruikt vrijwel alle kunstvormen: theater, beeldende kunst, muziek. Dit verpakt hij in niets meer dan een paar uur bizar vermaak. "Neem het vooral niet al te serieus" hoor je hem denken. Met die instelling is Borgman gemaakt. Ik heb er bewondering voor. Het verhaal lijkt niet al te ingewikkeld maar aan het einde denk je: hoe loopt het nou af met ...? Misschien iets voor deel 2 ?

Was mijn eerste Alex van Warmerdam en waarschijnlijk ging ik daarmee de fout in. Heb in het eerste deel best wel een paar keer gelachen, maar het was gewoon echt niet mijn type film. Ben na de pauze dan ook niet meer naar de zaal gegaan, maar heb lekker nog een drankje aan de bar genomen. 1 ster: knap camerawerk en 3 keer gelachen voor de pauze. Over deel 2 dus geen mening, maar als ik de reacties van anderen lees, heb ik niet slecht gegokt en daarmee de barman een dienst(je) bewezen.

Wat ik bijzonder vond, was dat er allemaal elementen in zitten uit horrorfilms en SF films, zonder dat er iets wordt uitgelegd, in elkaar grijpt of een gericht doel heeft. Net als het leven zelf eigenlijk. Zoals de scenes met het litteken op de rug. De ruggen worden opengemaakt - de ruggen van de indringers hebben ook zo'n behandeling ondergaan (wat bij mij associaties opriep met bijvoorbeeld de Stepford Wives) - maar wat nou precies het doel is blijft in het ongewisse. Omdat dat er in feite niet toe doet, de scenes op zich geven al een soort kriebel en een vermoeden dat er iets akeligs achter steekt. Alleen hoeven wij niet te weten wat.

De setting met het hypermoderne huis is ook bijzonder. "Hoe komt Van Warmerdam toch altijd aan van die bijzondere huizen" vroegen wij ons af, maar hij bouwt ze dus zelf begrijp ik nu.

Na afloop viel er overigens een diepe stilte en schuifelde iedereen een beetje verward de zaal uit. Terwijl het constant muisstil was geweest tijdens de film en iedereen een soort ademloos had zitten kijken.

Zojuist thuis van, denk ik, ondanks de spoilers, dat het vermoeden van wibro juist is.

Ook wij kwamen, zonder voorkennis, tot hetzelfde plot… Geeft absoluut een meerwaarde

aan de film, vooral omdat ik op MM lees dat lang niet iedereen het verhaal wist te duiden.

Nu ik gestemd heb, lees ik dat wibro inderdaad min of meer hetzelfde denkt,

alleen denken wij nog iets specifieker in de richting van… ook veelvuldig in beeld geweest!

Wauw, wat een sterke film van Van Warmerdam zeg. Verontrustend en bloedstollend tegelijk, een combinatie die ik vooral van Haneke-films ken. En dan dat licht absurdistische. Goed dat er niet teveel wordt uitgelegd, dat levert imo de beste films op. Ik zal nog wel even nagaan denken over een dubbele bodem, want deze film blijft nog wel een paar dagen nabranden op het netvlies.

Mooie actrice ook, die Hadewych Minis.

Asjemenou.

De achtste Van Warmerdam lost eindelijk veel beloften in. Voor zijn vorige 7 films kon ik nog geen 2.0* gemiddeld kwijt, maar hier -zeker van het eerste deel- eindelijk een goed geconcentreerd en ingehouden film. Niet ontsierd door van die vervelende droge dialogen - die vervreemdend staccato worden gedeclameerd. Van Warmerdam zelf zat niet in de trailer en ik was er stilletjes vanuit gegaan dat hij ook niet mee zou doen. Zijn acteerwerk (met name de dictie, niet het fysieke) vind ik telkens het zwakste van al zijn films. Ober werd hierdoor onverteerbaar. Als hij echt zou wegblijven zou het nóg beter uitpakken.

Ik vond in de tweede helft - die toch wel inzakte - de hele trailer zit bijvoorbeeld in de eerste drie kwartier film daarom de dinerscène het zwakst. Daar ging het weer met idiote verwikkelingen en onverkwlikkelijke dialoog nergens heen (het subplot met de echtgenoot had sowieso geschrapt kunnen worden). De rest was zoals gezegd geconcentreerd en zeer rechtlijnig. Zodra Brenda wordt geïntroduceerd wordt het een feestje. De verwikkelingen met de tuinman en vervolgens de sollicitatieprocedure waren ongekend hi-la-risch. Tijd geleden dat ik zo heb gelachen. Malherbe dus weer helemaal top, maar Minis is ook geweldig. Perceval is niet zo best helaas.

Het verhaal was overigens zo ingewikkeld niet. Nota bene wordt het voordat de film begint door Van Warmerdam zelf letterlijk geïntroduceerd: "En zij daalden op de aarde neer om hun gelederen te versterken.". Of het nu aliens, gevallen engelen of wat dan ook zijn, doet niet ter zake. Het feit dat de kerk ze aanvalt zet gewoon de toon. Vond het begin van de film zeer sterk.

Overigens gecoproduceerd door Koen Mortier. 25% van het publiek liep weg, maar we waren ook maar met vier mensen begonnen. Toch wel opvallend weinig.

@Wibro en Rokuro: Moet eerlijk bekennen de eerste vijf minuten gemist te hebben omdat het verkeer moeilijk deed, hoopte dat het niets uitmaakte, blijkbaar wel. Bedankt voor de toelichting in ieder geval.

Heb je het hele deel met de priester en de bewapende dorpelingen gemist en het ondergrondse deel? Dat is wel tamelijk essentieel, ja.

Philip Thomson schrijft over het groteske als een esthetische categorie die een onoplosbare spanning, of een incongruentie zo u wilt, oproept tussen de onverenigbare reacties van enerzijds humor en anderzijds gruwel (horror). Deze spanning komt, volgens hem, voort uit zowel de inhoud als door de manier van representeren. Een droog registrerende, of zelfs komische toon van vertellen van een alleszins gruwelijk verhaal leidt tot een reactie bij het publiek die het midden houdt tussen geamuseerd en geschokt. Wellicht overbodig te zeggen dat dit meestal morele afkeuring (van met name de inhoud) met zich mee brengt.

Zie daar: een beschrijving van Borgman.

De auteur neemt zeer treffend De Gedaanteverwisseling (Metamorfose) van Franz Kafka als een verhelderende casus. Wat in zijn verhaal zo sterk is, is de spanning tussen de gruwelijke gebeurtenissen die het verhaal bevat (een man die wakker wordt als insect) en de realistische, laconieke manier van vertellen. Dit procedé is nou precies wat Borgman tot zo'n unheimliche vertelling maakt.

Ik kwam er in vanaf het stuk waar Borgman zijn ondergrondse mannetjes alarmeerde...

Vooraf bewust zo min mogelijk recensies gelezen, "trailerloos" gebleven, carte blanche de film tegemoet getreden. Sterk begin, pakt gelijk, bizarre opbouw, zo bizar zelfs dat de extreem gewelddadige elementen pas na de film herrijzen. Stilte na afloop, discussies in het cafe, dwaalspoor of niet, met welke bedoeling dan ook. Dat gegeven op zich dekt waarschijnlijk niet de gehele lading maar is wel belangrijk. Sterkte staaltje van Ned. bodem dus, over bodem gesproken.

De film begint superspannend en je hebt inderdaad het idee dat er naar een grote climax wordt toegewerkt. En dan kom je er achter dat de film geen doel heeft, geen clou heeft en dat je geen antwoord op je vragen krijgt. Die moet ik dan blijkbaar zelf verzinnen? Moet dat interessant zijn? Dat is niet aan mij besteed. Ik vond deze film echt tijdverspilling en de hoge waarderingen zwaar overdreven.

Ik wil niet zozeer vergelijkingen maken maar om het verhaal voor mezelf een beetje duidelijker te krijgen moest ik qua eventuele boodschap echt ontzettend aan deze film denken: The Tall Man (2012)

De kinderen, opgevoed door de nanny terwijl moeders gewoon thuis zit en op een aanstellerige manier kunst probeert te maken met lappen aan touwen. Een vader die altijd maar aan het werk is. Een vreselijk leeg betonnen huis... Ik zag het als een soort reddingsactie van de nanny en kinderen.

Ook vond ik het geweldig hoe de regisseur mij elke keer op het verkeerde dwaalspoor bracht en er ook nog eens de draak mee stak, vooral tijdens de scene met de hond (inclusief ingevallen bek) waarop de hoofdrolspeelster vraagt: "Camiel?" en Camiel komt gewoon het schuurtje in lopen. Of dat ik er redelijk van overtuigd was dat vaders het met de nanny deed.

Die mok van Coyote Ugly, had ik die niet eerder gezien??

Verder gewoon ontzettend veel lol gehad. Het ijslollystokje, de emmers met beton, de outfit van de nanny, de balletpakjes, Borgman die bijna zelf het glas met gif neemt etc.

Ook het sfeertje in zijn films. Er bestaat op dat moment geen andere wereld. Je ziet niets anders dan het huis en de omgeving. Net zoals de laatste dagen van Emma Blank en De Noorderlingen. Dat houdt de film erg overzichtelijk en je hebt hierdoor het gevoel dat je er zelf ook in zit en de sfeer mag mee proeven.

In de bios overigens een hoop wtf's toen de aftiteling begon. Daar genoot ik dan weer van. Ik wil niet zeggen dat ik geen wtf-gevoel had maar de film had vooral een verfrissende uitwerking. Heb heerlijk ontspannen gezeten, lekker gelachen en ging met een goed voldaan gevoel naar huis.Ook gelachen om de bitterbal na afloop (in de hoop dat iedereen nog even bleef plakken) die iedereen als een soort van zombie aanpakte en direct doorliep naar buiten was vermakelijk. Jammer trouwens dat ik de Borgman zonnebril niet heb gewonnen tijdens de verloting. Zoveel mensen zaten er niet in de zaal.

Ja, dat was een briljante vinding!

Het moet me van het hart dat ik na het zien van Borgman met teveel vragen zat, die onbeantwoord bleven, wie waren die mensen die onder de grond leefden, waarom woonden ze daar, waarom werden ze daar verjaagd en door wie, hoe wisten die mensen dat ze daar onder de grond leefden? Verderop in de film: waarom ondergingen die mensen die operaties, hoe kende die vrouw des huizes die kerel die als tuinman aan het werk ging, zo heb ik vragen bij vrijwel alle scenes, de hele film is mijns inziens een halffabrikaat van op zich goede beelden en scenes, maar van Warmerdam geeft nooit achtergronden van personages om maar te zwijgen van de drijfveren van ieder persoon in de film; Mijn grootste bezwaar is dat de hele film zo als een onaf product op mij overkomt, ik wil geen kluwen losse eindjes die ik zelf maar aan elkaar moet knopen.
In Abel vraagt de vader zich af waarom je de achtergrond van een cowboy in westerns nooit hoort ('Heeft hij dan geen broers en zussen of ouders die hij af en toe opzoekt'), het komt mij voor dat van Warmerdam hier zelf dit soort context weglaat. twee sterren.

Eén vraag heb je anders al opgelost - je gaat ervan uit dat het mensen zijn. Ik zou met die vraag beginnen.

Oh ja, er was dat zinnetje aan het begin, afgezien daarvan zag ik nergens in de rest van de film dat het geen mensen zouden zijn, dit essentiele onderdeel mogen we er verder zelf bijkijken.

Beetje jammer.

Wat te denken van de dodelijke precisie waarmee hun acties lukken, zelfs als er even iets tussenkomt? En dan met dat vreemde begin, en die zin, et cetera.

Een fascinerend absurdistisch verhaal, maar ik wacht met punten geven totdat ik het idee heb meer idee te hebben waar ik naar zat te kijken.

En zij daalden neer op aarde om hun gelederen te versterken

...is een zogenaamd Bijbels citaat dat van Warmerdam zelf verzonnen heeft. Dit artikel werpt een interessant licht op inspiratie en verwantschap met andere films. Grappig is dat van Warmerdam zelf aangeeft een scene uit Wrong Turn 2 letterlijk te hebben gejat.