Pola X (1999)

Pola X is qua stijl een totaal andere film dan ik aanvankelijk verwachtte (dacht aan een obscuur avantgardistische film). De intrede deed mij direct anders inzien, want qua filmstijl is dit redelijk conventioneel te noemen. Het obscure zat hem ergens anders in. Een leven dat door een geheimzinnige 'buitenstaander' op de kop wordt gezet, schepen die achter zich worden verbrand, de drang naar een grootser bestaan en dan uiteindelijk de fatale beslissing.

Een film die mij meesleurde in een mentale teloorgang die ik niet altijd kon bevatten, maar die daardoor des te interessanter, verontrustender en surrealistischer was.

Sluit me helemaal aan bij Danuz. Jammer dat Leos Carax na de succesvolle films Mauvais Sang en Les Amants Du Pont Neuf een beetje uit beeld verdween. Deze Pola X is een briljante film met geweldige soundtrack van Scott walker.

Ik ben minder enthousiast, hoewel absoluut een goede film. Deze film is wat mij betreft bijna nog meer een film over identiteit dan over teloorgang. Pierre tracht zijn gevormde identiteit los te laten, maar vind niets terug dat echt hijzelf is, beland in een leegte en dat is zijn ondergang. Voor mij vielen niet alle stukjes helemaal op zijn plaats. De trigger die Isabelle was niet, de soms nogal filosofisch benaderde identiteitskwestie, de mentale teloorgang, de beelden en de zeer sterke soundtrack. Los allemaal interessant, maar helemaal aansluiten deed het niet. En een scene die me zo meesleepte als de quatorze juillet-scene uit Les Amants Du Pont Neuf (wat beter dan deze wat mij betreft) zat hier niet in.

3.5*

'Het enige dat ik van je wil, is dat je me gelooft' zegt Isabelle, (als Pierre heeft besloten met haar weg te trekken naar Parijs. Later in de film, als Isabelle een zelfmoordpoging heeft gedaan , zegt hij iets als 'ik heb aan haar getwijfeld, ze zal dood gaan. (losse parafrases, ik weet de zinnen niet zo letterlijk meer)'

In het licht van Carax' nieuwste film Holy motors is mijn interpretatie van Pola X enigzins veranderd bij de tweede kijkbeurt. Wat mij betreft kan de film naast een letterlijke interpretatie van het verhaal, waarin iemand zoekt naar waarheid en liefde, ook opgevat worden als een parabel over het auteurschap. Het medium film is een terugkerend thema in het oeuvre van Carax (zie de pagina over Carax op Senses of Cinema).

Isabelle is in deze film naast zus en geliefde ook de muze van de schrijver. Een tamelijk hysterisch en aandachtszieke bron van inspiratie waarvoor de schrijver alle financiele en maatschappelijke verworvenheden onmiddelijk opgeeft, in ruil voor de benadering van artistieke waarheid. Net als in Holy Motors is de auteur van het verhaal van Pola X op zoek, in de eerste film naar de schoonheid van het acteren, in de laatste naar de waarheid achter de sociale verschijningen. Beide blijven echter gedesillusioneerd achter, hun beider zoektocht is gedoemd te mislukken, ze zal opgegeven moeten worden ten gunste van wat meer nederige ambities. Beide films zijn zo een kritische commentaar op de huidige staat van het medium film. Carax lijkt zich af te vragen hoe het medium vitaal kan blijven, zodat het niet een holle vertoning wordt voor aan afwezig publiek (zoals in Holy Motors]. Veel meer dan vragen blijven de films niet. Maar voor mij schemert er toch hoop in de duistere werelden van Carax, zijn films spreken een taal die nog steeds relevant is.

Leos Carax is duidelijk niet mijn regisseur. Met uitzondering van Les Amants Du Pont-Neuf spreken zijn films mij niet aan.
Ik zoek graag motieven achter de gedragingen van de personages, maar waarom Pierre zijn comfortabele bestaan opgeeft om met zijn (vermeende) halfzuster aan de zelfkant van Parijs te gaan wonen en werken, is mij absoluut een raadsel.
Maar eigenlijk geldt dat voor heel de film. Ik heb zitten kijken naar de zelfdestructie van een getalenteerd schrijver. Maar wat zijn drijfveren zijn? Ik heb werkelijk geen idee.

Ik vraag me wel af of Carax misschien een beetje semi-autobiografisch bezig is geweest. Hij had toen al enige tijd afscheid genomen van zijn "muze" Juliette Binoche (de Lucie-figuur ?), die in zijn bed plaats had moeten maken voor Yekaterina Golubeva (zichzelf ?).
Hoe dat ook zij, deze film is duidelijk niet mijn ding.

Trieste bijkomstigheid tenslotte, de beide hoofdrolspelers (Depardieu en Golubeva) zijn allebei op relatief jonge leeftijd overleden.

Inderdaad meer een film over identiteit dan mentale teloorgang. Pierre komt achter een pijnlijke waarheid en verliest zich in de gevolgen. De teloorgang is slechts een effect van de identiteitscrisis waarin hij terechtkomt. Vooral naar het einde toe ligt de film enorm zwaar op de maag. Helaas moet ik wel bekennen dat de film bij herkijk minder intrigeert (vooral het begin is wat slepend) en ik het zelf wat moeilijker heb met de zwarte visie van Carax. Maar alsnog blijft het een interessante film, vooral omdat Carax een conventionele filmstijl verweeft met een ambigue belevingswereld.

Buitengewoon werk weer van Carax, deze adaptatie van Melville’s roman; en de film lijkt in zekere zin hetzelfde lot beschoren als kennelijk die roman. Wat dan weer aardig strookt met de werdegang van het titelpersonage.

Daarbovenop lijkt het evident dat Carax hier wederom tot over zijn autobiografische oren in zit: voor wat betreft die driehoeksverhouding, en tegelijkertijd, daarmee verbonden, de (vergeefse?) worsteling om een artistieke uitdrukking te vinden voor dat, wat door het hoofdje spookt.

Je zou het haast een klassiek gegeven kunnen noemen, onvermijdelijk niet vrij van clichés, waarin iemand zijn ondergang tegemoet gaat door een comfortabel leven vol leugens op te geven voor een zoektocht naar waarheid en liefde, getriggerd uiteraard door een mysterieus, fascinerend vrouwelijk wezen die niets minder lijkt te zijn dan de eigen, onderdrukte ziel.

De tragiek is dan niet zo zeer dat de persoon in kwestie niet de kwaliteiten in huis heeft om die zoektocht te laten slagen, maar dat het onvermijdelijk is dat de mens zich te pletter loopt op die ‘waarheid’, door inherent vice, dan wel het onbegrip, of het wezen, van de wereld. Vandaar ook dat de gemiddelde, niet geheel van zelfkennis gespeende, mens zich er doorgaans wel voor wacht om zijn dromen van waarheid en liefde al te serieus te nemen, zou je zeggen.

Carax slaagt er met Pola X in, juist ook door de hopeloze romantiek van dit gegeven intact te houden, een donker anti-sprookje te creëren, die de dubbelzinnigheid, het paradoxale van zijn eigen artistieke queeste op fascinerende wijze weet uit te drukken. Je zoekt, maar ‘wie vindt, heeft slecht gezocht’, naar het woord van een dichter wiens naam ik nu even kwijt ben. ‘t Zou fout zijn als dit goed afgelopen was.

Dat fascinerende zit ‘m op één of andere manier ook in de opbouw, denk ik, de opeenvolging van scènes, die schijnbaar ongelijksoortige zaken bijeenbrengen.

Als Pierre het verlangen uitspreekt om ‘de wereld de waarheid in het gezicht te spugen’ en we zien daarop het kleine zigeunermeisje – onbedoeld daartoe aangezet door een eerdere opmerking van Pierre – al lolliezuigend voorbijgangers toevoegen dat ze stinken, wat ze uiteindelijk met de dood moet bekopen, is dat al een omineuze uitdrukking van de kinderlijke naïviteit, en de hopeloze mislukking, van Pierre’s streven.

Je zou haast vergeten dat Carax ook cinematografisch veel in zijn mars heeft (misschien ook omdat het stilistisch alle kanten op lijkt te gaan), met fraaie scènes in die vervallen fabriekshal, het motor-ongeluk van Marie – dat in zijn surrealistische feel doet denken aan wat je soms zag in de eerste twee films van Carax - en het haastige opdringen van Lucie en Isabelle door de opgelopen menigte bij Pierre’s arrestatie. Prachtige sex-sequentie ook, die zich meten kan met dat wat bijvoorbeeld Claire Denis soms in haar films laat zien.

‘Claire D’ wordt trouwens bedankt op de aftiteling. Het zal wel niet geheel toevallig zijn dat háár adaptatie van een roman van Melville uit hetzelfde jaar stamt... en misschien dat daardoor Pola X de enige film van Carax is waarin Denis Lavant géén rol speelt

En er worden nog meer Deetjes bedankt: ‘Gilles D’ en ‘Fjodor Michajlovitsj D’. Waarom dat is, mag de liefhebber uitzoeken.

Vol goede moed ben ik aan deze film begonnen !

En als ik de vergelijking trek met een vijfgangen-diner in een 'toch wel bien élevé restaurant' , dan was de 1e gang fantastisch, de 2e iets minder maar bij de derde kreeg ik het idee dat er iets was misgegaan in keuken.

Gang 4 heb ik alleen wat met met een vorkje uit geprikt om dat met een goede slok rode wijn weg te spoelen en de rekening vragen.

Het dessert heb ik overgeslagen.

Holy motors!, das cool, had ik gemist. Maar ik durf mezelf gerust een liefhebber te noemen en knal hem er dan maar in: het verhaal vertoont verdacht veel overeenkomsten met De idioot (waarbij Pierre voor vorst Myschkin zou moeten staan, Lucie is natuurlijk Aglaja en Isabelle vertolkt de rol van Natasja). Als we het dan toch over het verhaal hebben: vergis ik me of wordt erop gehint dat Isabelle uiteindelijk niet de zus was van Pierre maar van Thibault?

Overigens ga ik wel een beetje mee met de kritiek van BBarbie, want het verhaal had wat strakker gemogen en de personages blijven net wat te ongrijpbaar. De grote troef van Pola X is echter de expressieve kracht. Carax weet soms op wonderlijke wijze zijn beelden en scenes bij je naar binnen te duwen. In bijvoorbeeld zo'n gedirigeerd rock-orkest herken je de man die achter Holy Motors zat. Ben het dan ook niet helemaal eens met danuz over de stijl, die is wel degelijk tamelijk opvallend, hoewel misschien niet continu.

Mooie film.

Hah, ik wist het eigenlijk zelf niet. Het zou kunnen. Ik moet die naam eigenlijk wat minder laten vallen, en meer van zijn boeken (her)lezen

Het zou kunnen? Het ís zo.

Niet echt een liefhebber van Franse films, maar dit is een verrassend goede film over een beloftevolle jonge schrijver wiens leven verwoest wordt door een vrouw die beweert zijn zuster te zijn. Schitterend acteerwerk van alle acteurs in dit gitzwart verhaal. Opvallende verschijning van Catherine Deneuve, al is haar rol waarschijnlijk de minst boeiende in het scenario. 3,5 sterren