Pola X (1999)

Ik ben minder enthousiast, hoewel absoluut een goede film. Deze film is wat mij betreft bijna nog meer een film over identiteit dan over teloorgang. Pierre tracht zijn gevormde identiteit los te laten, maar vind niets terug dat echt hijzelf is, beland in een leegte en dat is zijn ondergang. Voor mij vielen niet alle stukjes helemaal op zijn plaats. De trigger die Isabelle was niet, de soms nogal filosofisch benaderde identiteitskwestie, de mentale teloorgang, de beelden en de zeer sterke soundtrack. Los allemaal interessant, maar helemaal aansluiten deed het niet. En een scene die me zo meesleepte als de quatorze juillet-scene uit Les Amants Du Pont Neuf (wat beter dan deze wat mij betreft) zat hier niet in.

3.5*

Leos Carax is duidelijk niet mijn regisseur. Met uitzondering van Les Amants Du Pont-Neuf spreken zijn films mij niet aan.
Ik zoek graag motieven achter de gedragingen van de personages, maar waarom Pierre zijn comfortabele bestaan opgeeft om met zijn (vermeende) halfzuster aan de zelfkant van Parijs te gaan wonen en werken, is mij absoluut een raadsel.
Maar eigenlijk geldt dat voor heel de film. Ik heb zitten kijken naar de zelfdestructie van een getalenteerd schrijver. Maar wat zijn drijfveren zijn? Ik heb werkelijk geen idee.

Ik vraag me wel af of Carax misschien een beetje semi-autobiografisch bezig is geweest. Hij had toen al enige tijd afscheid genomen van zijn "muze" Juliette Binoche (de Lucie-figuur ?), die in zijn bed plaats had moeten maken voor Yekaterina Golubeva (zichzelf ?).
Hoe dat ook zij, deze film is duidelijk niet mijn ding.

Trieste bijkomstigheid tenslotte, de beide hoofdrolspelers (Depardieu en Golubeva) zijn allebei op relatief jonge leeftijd overleden.

Buitengewoon werk weer van Carax, deze adaptatie van Melville’s roman; en de film lijkt in zekere zin hetzelfde lot beschoren als kennelijk die roman. Wat dan weer aardig strookt met de werdegang van het titelpersonage.

Daarbovenop lijkt het evident dat Carax hier wederom tot over zijn autobiografische oren in zit: voor wat betreft die driehoeksverhouding, en tegelijkertijd, daarmee verbonden, de (vergeefse?) worsteling om een artistieke uitdrukking te vinden voor dat, wat door het hoofdje spookt.

Je zou het haast een klassiek gegeven kunnen noemen, onvermijdelijk niet vrij van clichés, waarin iemand zijn ondergang tegemoet gaat door een comfortabel leven vol leugens op te geven voor een zoektocht naar waarheid en liefde, getriggerd uiteraard door een mysterieus, fascinerend vrouwelijk wezen die niets minder lijkt te zijn dan de eigen, onderdrukte ziel.

De tragiek is dan niet zo zeer dat de persoon in kwestie niet de kwaliteiten in huis heeft om die zoektocht te laten slagen, maar dat het onvermijdelijk is dat de mens zich te pletter loopt op die ‘waarheid’, door inherent vice, dan wel het onbegrip, of het wezen, van de wereld. Vandaar ook dat de gemiddelde, niet geheel van zelfkennis gespeende, mens zich er doorgaans wel voor wacht om zijn dromen van waarheid en liefde al te serieus te nemen, zou je zeggen.

Carax slaagt er met Pola X in, juist ook door de hopeloze romantiek van dit gegeven intact te houden, een donker anti-sprookje te creëren, die de dubbelzinnigheid, het paradoxale van zijn eigen artistieke queeste op fascinerende wijze weet uit te drukken. Je zoekt, maar ‘wie vindt, heeft slecht gezocht’, naar het woord van een dichter wiens naam ik nu even kwijt ben. ‘t Zou fout zijn als dit goed afgelopen was.

Dat fascinerende zit ‘m op één of andere manier ook in de opbouw, denk ik, de opeenvolging van scènes, die schijnbaar ongelijksoortige zaken bijeenbrengen.

Als Pierre het verlangen uitspreekt om ‘de wereld de waarheid in het gezicht te spugen’ en we zien daarop het kleine zigeunermeisje – onbedoeld daartoe aangezet door een eerdere opmerking van Pierre – al lolliezuigend voorbijgangers toevoegen dat ze stinken, wat ze uiteindelijk met de dood moet bekopen, is dat al een omineuze uitdrukking van de kinderlijke naïviteit, en de hopeloze mislukking, van Pierre’s streven.

Je zou haast vergeten dat Carax ook cinematografisch veel in zijn mars heeft (misschien ook omdat het stilistisch alle kanten op lijkt te gaan), met fraaie scènes in die vervallen fabriekshal, het motor-ongeluk van Marie – dat in zijn surrealistische feel doet denken aan wat je soms zag in de eerste twee films van Carax - en het haastige opdringen van Lucie en Isabelle door de opgelopen menigte bij Pierre’s arrestatie. Prachtige sex-sequentie ook, die zich meten kan met dat wat bijvoorbeeld Claire Denis soms in haar films laat zien.

‘Claire D’ wordt trouwens bedankt op de aftiteling. Het zal wel niet geheel toevallig zijn dat háár adaptatie van een roman van Melville uit hetzelfde jaar stamt... en misschien dat daardoor Pola X de enige film van Carax is waarin Denis Lavant géén rol speelt

En er worden nog meer Deetjes bedankt: ‘Gilles D’ en ‘Fjodor Michajlovitsj D’. Waarom dat is, mag de liefhebber uitzoeken.

Holy motors!, das cool, had ik gemist. Maar ik durf mezelf gerust een liefhebber te noemen en knal hem er dan maar in: het verhaal vertoont verdacht veel overeenkomsten met De idioot (waarbij Pierre voor vorst Myschkin zou moeten staan, Lucie is natuurlijk Aglaja en Isabelle vertolkt de rol van Natasja). Als we het dan toch over het verhaal hebben: vergis ik me of wordt erop gehint dat Isabelle uiteindelijk niet de zus was van Pierre maar van Thibault?

Overigens ga ik wel een beetje mee met de kritiek van BBarbie, want het verhaal had wat strakker gemogen en de personages blijven net wat te ongrijpbaar. De grote troef van Pola X is echter de expressieve kracht. Carax weet soms op wonderlijke wijze zijn beelden en scenes bij je naar binnen te duwen. In bijvoorbeeld zo'n gedirigeerd rock-orkest herken je de man die achter Holy Motors zat. Ben het dan ook niet helemaal eens met danuz over de stijl, die is wel degelijk tamelijk opvallend, hoewel misschien niet continu.

Mooie film.

Niet echt een liefhebber van Franse films, maar dit is een verrassend goede film over een beloftevolle jonge schrijver wiens leven verwoest wordt door een vrouw die beweert zijn zuster te zijn. Schitterend acteerwerk van alle acteurs in dit gitzwart verhaal. Opvallende verschijning van Catherine Deneuve, al is haar rol waarschijnlijk de minst boeiende in het scenario. 3,5 sterren