Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb (1964)

Het grootste gevaar van kernwapens is vooral dat ze in de verkeerde handen belanden.

Kubricks satire op de gevaren van nucleaire oorlogsvoering toont hoe het allemaal onbedoeld verkeerd kan lopen. De kernbom met de cowboy op , een iconische scène, hint er in beeldtaal op dat wapens het verlengstuk zijn van de penis i.e. van het mannelijk machismo. Kubrick verwittigt voor wat er zou gebeuren wanneer deze gevaarlijke technologie in handen zou komen van paranoide figuren (Jack. D. Ripper... what's in a name), wereldvreemde militairen (Turgidson) en staatshoofden die op kleuterniveau met elkaar communiceren. Dan stevent men af op een regelrechte ramp. Voeg daar nog procedures aan toe die niet waterdicht zijn en het gevaar is reëel.

Een iets mindere en soms absurde Kubrick voor mij waarin hij zelf iets te paranoide uit de hoek komt, maar anti-oorlogsfilms vind ik nooit nutteloos en de geformuleerde boodschap is zo duidelijk als maar kan... Sellers, die drie personages vertolkt, heeft de leukste rol.

Na vele jaren eens opnieuw bekeken, dit keer ook aangekocht op Blu-ray, en nog steeds vind ik het een bijzonder goede film vinden, met een uitmuntende Peter Sellers en dito George C. Scott.

Minste Kubrick.

Althans, voor mij persoonlijk dan. Ondanks dat ik er nog een hoop moet zien, is dit tot nu toe van de 6 de grootste domper. Ik was er al een beetje bang voor, een perfectionist zoals Kubrick gemixed met een wat theatrale en flauwe komedie is te apart.

Het verhaal is al standaard moeilijk te volgen. Kubrick kijk ik vooral voor zijn prachtige vondsten, maar veel mooie dingen zag ik hier eigenlijk niet. De meest indrukwekkende scenes waren dan nog de bestorming van het gebouw, gefilmd in een soort Saving Private Ryan-achtige manier.

Voor de rest is de komedie zelf niet bijster grappig. Op het einde kwamen er een aantal trekjes die ik wel mocht, maar een briljante film in zijn genre vind ik dit echt niet. Het verbaasd me daarom ook nogal dat deze Kubrick als zo'n goede film wordt gezien en zelfs een plekje in de top 250 heeft weten te veroveren.

Alhoewel de setting mooi is en enkele beelden zoals ik al eerder zei knap waren, kan ik helaas niet zeggen dat ik hier makkelijk doorheen kwam. Politieke satire doet het dan ook standaard niet geweldig bij me, maar dit is simpelweg niet heel hilarisch.

Wel enkele legendarische momenten, maar deze film van een man zoals Kubrick valt me tegen. Hij kan veel beter, dus ik hoop dat ik nog wel een paar keer verrast kan worden door de beste man in de toekomst. Moet wel lukken hoop ik.

Vandaag herzien. Een van de beste (zwarte) comedies die ik ken. Geweldige satire over de koude oorlog waarbij Kubrick duidelijk maakt dat er maar een gek een verkeerd knopje hoeft in te drukken en de hele wereld is in gevaar. Wat volgt zijn prachtige, hilarische dialogen in een gevechtsvliegtuig, in de basis van een geflipte generaal (Jack Ripper ) en in de "warroom" van de Amerikaanse president en personeel ("don't fight in the warroom!").

De acteurs zijn geweldig, prachtige mimiek van George Scott (general Turgitson) en Peter Sellers die een dubbelrol heeft. Ook de beelden zijn mooi gedaan, het komt realistisch over en geeft de film (alsmede de humor) een extra dimensie. Tot slot heeft Kubrick weer mooie muziek uitgezocht waarbij de opzwepende mars bij het vliegtuig heel komisch blijft.

Bijzonder komische film met het nodige sarcasme en politieke aanklacht tegen Vietnam, de moord op Kennedy, de Cuba crisis en het rekruteren van nazi wetenschappers door de VS.

Een situatie, die wellicht voorgevallen zal zijn maar wij niet weten, of de dreiging die de Cuba Crisis destijds in hield, doet zich voor met generaal Ripper die tussen alle 'faile saves', procedures, systemen en gedachten door de Russen altijd voor te zijn, eindelijk besluit te doen wat nodig is. Eigenlijk een wonder dat iets dergelijks nooit gebeurt is, want met zoveel wapens is het een wonder dat we nog bestaan. Geen enkele gek die ooit welwillend of per ongeluk de knop indrukte, of een idioot een aantal atoomkoppen ontvreemde. Kostelijk worden alle personages neergezet. Sellers met zijn driedubbele rol waarvan Dr. Stranglove natuurlijk de gekste is en aan het gezicht van de Russische ambassadeur is te zien dat ze constant dubbel lagen van het lachen door hem. Ripper natuurlijk doorgedraaid en overtuigend ook zonder dat het teveel scherts wordt, George C. Scott die op zijn manier overal een Russisch complot achter ziet en daarnaast nogal last van zijn libido heeft en niet te vergeten de totale maffe piloot van de betreffende B-52, een typerende cowboy in de negatiefste zin van het woord. Zoals ik zeg, met dit beeld van een stel geschiften maar gelukkig een president die zich redelijk inhoud, alhoewel de telefoongesprekken met de Russische premier suggereren dat hij een halfzachte is, is nogmaals een wonder te noemen dat zoveel dreiging en wapengekletter niet tot iets catastrofaals geleid heeft. Met de tekst 'Peace is our Profession' regelmatig op de achtergrond kan ik me niet onttrekken aan het idee dat Kubrick ook een stevig protest tegen oorlogsmaniakken in het Pentagon af wilde leveren die achter de moord op Kennedy zaten.

Dr. Stranglove is een bijzonder geestige maar toch ook indringende aanklacht om nooit weer in een dergelijke wapenwedloop te geraken. Hopelijk een les die we nu eens geleerd hebben, al vrees ik tegen beter weten in. Leuke film, echt een hele leuke film.

Dr. Strangelove heeft de nodige potentie. Een film ten tijde van de Koude Oorlog dat niet alleen het absurde ervan aankaart, maar ook de bureaucratie en het blindelings volgen van bevelen en orders. Je moet wat zijn voor de humor natuurlijk. Stevige overacting en vooral Dr. Strangelove is niet altijd grappig. Zeker de manier waarop hij bvb meerderen keren iets uit zijn hand trekt omdat het geklemd is in zijn prothese. Niet mijn humor. Dan is Peter Sellers als RAF kapitein veel beter.

Kubrick maakt er op zich wel een mooie film van en het concept is de moeite om te zien. Maar veel dingen zijn gedateerd en de humor is echt wel knullig op veel momenten. Een klassieker met slijtage dus.

Een film over een delicaat onderwerp op een ludieke manier gebracht. Ik vond het zeker iets hebben. De humor voelt een beetje gedateerd aan, net zoals de visuele effecten. Verder is het wel een film die vlot vooruit gaat en ook origineel is. Ik kan Dr Strangelove met niets anders vergelijken. De acting is geregeld wat overdreven, maar dat maakt het wellicht grappiger. Ik zal niet meteen zeggen dat ik fan ben van deze film, laat staan van Kubrick, maar op vlak van comedy valt Kubrick me eigenlijk wel mee. Full Metal Jacket is een hilarisch eerste stuk. Hier lig je niet strijk van, maar de film weet wel geregeld een glimlach op je gezicht te toveren.

Griezelige generaal.

Dokter Strangelove, een van de meerdere rollen die Peter Sellers in deze klassieker van Stanley Kubrick aanneemt, is wellicht het meest grappige personage. Het betreft hier een komedie met serieuze ondertoon, want een nucleaire dreiging is niet iets om direct grappen over te maken. Toch lukt het hier alleraardigst.

Naast de knettergekke Duitser speelt Sellers eveneens de held van het verhaal, alsmede de president van de VS. Er is tevens een glansrol weggelegd voor George C. Scott, die als militair strateeg weinig tegenspraak duldt. Eigenlijk is hij net zo griezelig als de gestoorde generaal die de wereld naar de afgrond leidt.

Wat door velen gezien wordt als een van de mindere Kubricks, is dat zeer zeker niet. Het is alleen al knap hoe men de film met weinig middelen zo groots heeft kunnen maken. Niet enkel Sellers' genialiteit komt in dat kader naar boven drijven, ook de roemruchte regisseur is hier uiteraard debet aan.

Kubricks screenplay komt soms zo realistisch over dat je direct gelooft dat de toekomst van onze planeet aan een zijden draadje hangt. En dat maakt het geheel, soms vreemd genoeg, zo lachwekkend. Het blijft namelijk allemaal mensenwerk. En zo we inmiddels 36 jaar later weten, het is enger dan ooit op de globe.

Satire dwingt je te doen nadenken en zo geschiedde. Na de Cubaanse Crisis en de moord op John F. Kennedy moeten mensen nagelbijtend doch grinnikend in de bios hebben gezeten. Het is bijzonder te noemen dat heden ten dage de film weinig aan kracht heeft ingeboet. Wie het nieuws volgt zou hopen dat het film was.

De 4K restauratie van de originele 35mm print had nogal wat voeten in de aarde, aangezien het origineel er niet meer was. De kopieën waren beschadigd en vervuild en dus moest men het beste uit meerdere negatieven halen. De film werd de eerste zwart-wit studio-film die een volledige 4K restauratie onderging.

***½

Dr. Strangelove Or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb maakt deel uit van de luxe box Columbia Classics 4K Ultra HD Collection, die maar liefst 6 films bevat en in totaal uit 17 discs bestaat inclusief een interessant boekwerk. Aan bonusmateriaal dus geen gebrek, zo ook niet bij deze filmklassieker.

Met dank aan Columbia Pictures voor het recensie-exemplaar.

Echt komisch kon ik dit niet vinden op misschien sporadisch een moment of een uitspraak na. Het hele satirische sfeertje komt wel over en is op momenten best vermakelijk - moet zeggen dat vooral de momenten in The War Room er wel uitsprongen, leuke setting ook - maar dan houdt het verder ook wel op.

Van de scènes in het vliegtuig zag ik niet helemaal de meerwaarde, zeker niet zo lang en zo veel. Die orders die opgenoemd en herhaald worden gaan tegen het einde eindeloos door.

Ik wil wel het personage 'Buck' Turgidson even noemen. Hoe hij neergezet werd door George C. Scott kwam erg modern op me over, zeker die scène met zijn minnares als hij aan de telefoon komt vond ik zijn tijd behoorlijk vooruit, dat is zowat Tarantino avant la lettre.

In de tijdsgeest gezien en hoe het onderwerp benaderd is begrijp ik op zich de status van de film wel, maar kan niet zeggen dat ik er anno nu echt nog heel veel plezier aan heb beleefd.

3*

Voor mij persoonlijk zeker geen favoriete Kubrick film, de film heeft de tand des tijds in mijn bescheiden mening een stuk minder goed doorstaan dan bijvoorbeeld 2001 of Lolita. De film komt ook traag op gang en heeft weliswaar een aantal geslaagde komische grappen, maar tegelijkertijd wel erg dun gezaaid en het personage waar de film(in de titel althans) om draait is ook maar kort in de film te zien. Een aardige dubbel rol van Sellers, maar ook zeker niet zijn beste werk.

Ik weet niet goed waarom en ik vind het ook erg jammer, maar deze komische poging van Kubrick is voor mij tot zover zijn minste.

2,5*

Zeer matige film die kennelijk een bepaald soort publiek aantrekt die hier de humor van in ziet. Ik zag 'm niet en vond 'm uiterst vervelend. Men noemt dit bijvoorbeeld komisch. Nou wat hebben we gelachen zeg pfff Alleen de coca cola machine was even leuk. Voor mij de slechtste film uit deze Columbia Classics. Ook het beeld was niet 4K waardig. Deze film ga ik nooit meer bekijken. Gelukkig duurde ie maar 1,5 uur.

Film 2,0

Beeld 3,0 (4K)

Geluid 4,0

Extra's 4,0

Ruim zestig jaar geleden alweer, maar nog steeds actueel.

Niet alleen omdat de B-52s die je hier in de hoofdrol ziet nog steeds rondvliegen - die dingen gaan waarschijnlijk de honderd dienstjaren wel halen. Denk je eens in, dat je piloot wordt op een vliegtuig waar je bet-betovergrootvader ook piloot op geweest is. Of dat zo'n ding ruim 180.000 liter brandstof in de tanks heeft en er op een vlucht met in de lucht bijtanken dus nóg een keer zoveel doorstookt - en de Amerikaan die dat op het filmpje aan het uitleggen was opschept dat dat meer brandstof is dan je in je hele leven tanken zal. Nouja tenzij je Amerikaan bent wellicht.

Nee een ander verrassend detail wat dus nog steeds actueel is - de idioterie van Brigadier General Jack D. Ripper over fluoride in het drinkwater. Ja, daar zijn ze in de VS dus nog steeds mee bezig. Elke week weer een nieuwe theorie over wat je daar allemaal wel niet van zou krijgen, en dat er daarvan nog nooit een ook maar in de buurt van waar is deert dus helemaal niemand. Als het maar gek en dom genoeg is gaan ze er allemaal in mee, dat lijkt de enige voorwaarde.

Sellers krijgt het meeste lof met zijn driedubbelrol als Mandrake, de president en Dr. Merkwuerdigeliebe - en wellicht gewoon ook verdiend. Maar ik vind de leukste toch eigenlijk wel George C. Scott, die een geniale houwdegen neerzet als een soort preview op zijn latere karakterrollen als Patton.

En ook leuk om de oude tapemachines te zien - zoals in de aankeiler van de trailer hierboven, de scene waar Mandrake aan de telefoon zit. Ik heb de latere versie van diezelfde machines nog meegemaakt, en een collega van me heeft ooit eens een weekje zitten programmeren om de bewegingen van de tape er 'geloofwaardig' uit te laten zien voor een of andere film... en nou ik er aan denk, ik sportte vroeger een tijdlang samen met een voormalige B-52 piloot. Ook dat maakt de film best indringend, het is allemaal dichterbij dan je denkt.

Dr. Strangelove is een kleine film voor Kubricks doen: niet alleen qua duur maar het betreft in wezen maar één handeling van nog minder dan de duur van de film waarin een Amerikaanse generaal besluit de Sovjet-Unie aan te vallen – hij keert Clemenceau’s “Oorlog is te belangrijk om aan generaals over te laten" om tot “Oorlog is te belangrijk om aan politici over te laten" – dat direct naar het einde van de wereld voert. De film heeft zo opnieuw de waanzin van de oorlog – in dit geval van de Koude Oorlog met z’n nucleaire afschrikking – als thema waarbij een gestoord (paranoïde) individu de oorlog c.q. totale vernietiging wel kan beginnen maar vanwege alle procedures en automatische systemen zelfs de president ‘m niet meer kan stoppen: omdat alleen een verdediging die niet berust op menselijke beslissingen alsmede een automatische reactie die al het leven op Aarde vernietigt effectief afschrikwekkend is, heeft de mens een monster geschapen dat de mens zelf niet meer in de hand heeft. Datzelfde geldt natuurlijk voor de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie wat het thema van z’n volgende film – 2001 - A Space Odyssey (1968) – zou worden.

De film heeft een uiterst sombere visie op de mens(heid) want niet alleen heeft de mens een onstopbare vernietigingsmachine geschapen maar ook de enkelen die het zouden kunnen overleven zullen de oude draad van rivaliteit en vijandschap weer oppakken zodat er geen verlossing van het menselijk kwaad – zelfs niet na een nucleaire catastrofe – gloort. Tegelijkerijd is de film een komedie: de film is spannend – weet men de nucleaire catastrofe op tijd te stoppen? – maar nooit zwaar want de betrokken individuen die zo hun eigen opvattingen en belangen hebben maar allemaal machteloos staan tegenover de oorlogsmachine zijn komische figuren (waarbij met name de generaals waanzinnig zijn in hun oorlogslust). De mens is immers niet gebouwd voor zoiets als een kernoorlog die ver voorbij zijn begrip en kunnen ligt. Kubrick wilde eigenlijk een spannende thriller maken – naar de roman Red Alert die hij wilde verfilmen – maar ontdekte dat hij alle essentiële scenes eruit moest knippen omdat ze onbedoeld grappig waren: de Koude Oorlog met z’n afschrikkingsdoctrine bleek onbedoeld absurdistisch waarna hij besloot er een satire van te maken. Dat is de kracht van de film: de film is zeer realistisch in de procedures en militaire mechanismen maar de gevolgen ervan zijn zo absurd dat het vanzelf komisch wordt. Het simpelweg laten zien van het belachelijke van de wedloop van de Koude Oorlog maakt de film even simpel als effectief. De film doet denken aan die andere, grote satire op de oorlog, Charlie Chaplins meesterwerk The Great Dictator (1940), en zoals in die film Chaplin zelf een dubbelrol speelt, speelt in Kubricks kleine meesterwerkje de komische acteur Peter Sellers verschillende rollen.

Ik weet niet vanwaar het kwam, maar de laatste tijd had ik enorm veel zin om deze Dr. Strangelove nog eens te bekijken. Misschien heeft het te maken met het koude oorlogsgevoel dat terug is en aangezien mijn stem hier dateerde van 2012 kon een herziening geen kwaad.

En ik denk dat het kwartje nu wel gevallen is, want ik kan Dr. Strangelove blijkbaar meer waarderen dan destijds. Misschien dat ik toen meer 'duidelijke' grappen had verwacht, maar het komische zit hem uiteraard in de hele absurde situatie rond generaal Ripper die atoombomwerpers op Rusland afstuurt en hoe amateuristisch Amerika en de Sovjetunie hier worden neergezet als de wereldleiders. Het hilarische telefoongesprek tussen de president en de Russische premier Dimitri is daar het mooiste voorbeeld van. Al zitten er wel van die geslaagde grappen in zoals de cola automaat of Strangelove die mein fürher roept naar de president en natuurlijk het 'War Room' incident.

Ik was wel verbaasd dat het typetje Dr. Strangelove beperkt gebruikt wordt, want hij krijgt pas naar het einde toe in 2 scènes wat screentime. In mijn herinneringen had hij een groter aandeel in de film, maar in ieder geval zijn er nog leuke typetjes van Peter Sellers om van te genieten, maar vooral George C. Scott maakte indruk in deze herziening.

Verder is het visueel gewoon top zoals ik van Kubrick wel gewend ben. De scènes in de War Room zien er verbluffend uit door de futuristische look. Misschien werd het deuntje 'When Johnny Comes Marching Home' iets te vaak gebruikt, maar in ieder geval is een verhoging naar 4* zeker op zijn plaats.

4*

Kubrick's sublieme tragikomedie over de wapenwedloop gedurende de koude oorlog, waarbij het militaire wapengekletter haaks staat op de verzoenende pogingen van de president. De ondertoon is het absurdisme van de mensheid met hun "leiders" die uitgaan van macht, overheersing en ondergang gekoppeld aan overleven. Sellers is subliem in zijn rollen, van amerikaans naar, Engels naar ex nazi. Het taalgebruik is perfect gekozen en duidt eens temeer de onnozelheid van leidende figuren aan. (Momenteel zit er in Amerika weer één). Het probleem van die onnozelheid is dat het egodeel erdoor versterkt wordt en hun waarheid absoluut. Je mag raden wie het lijdende deel wordt. Peace is our profession........ 4.5* Sellers5*