Dr. Mabuse, der Spieler - Ein Bild der Zeit (1922)

Dat “Dr. Mabuse , der Spieler - Ein Bild der Zeit” een film is, waar je even goed voor moet gaan zitten moge duidelijk zijn. Zo’n speelduur vereist nu eenmaal een bepaalde concentratie, zeker als er ook nog eens niet in gesproken wordt. Toch had ik er best zin in, want Fritz Lang is een uitermate boeiende regisseur en Dr. Mabuse is een minstens zo interessant personage. De versie die ik zag, duurt overigens net geen vier uur.

Met Dr. Mabuse vertelt lang een boeiend verhaal. Dr. Mabuse zelf is een behoorlijk mysterieus personage en wordt prima gespeeld door Rudolf Klein-Rogge. Zijn vermommingen zijn mooi en de manier waarop hij de Duitse economie loopt te bespelen is vermakelijk om naar te kijken. Hij heeft duidelijk een hekel aan de rijke mensen, die in tijden van armoede niet anders doen dan geld vergokken. Dr. Mabuse heeft er duidelijk plezier in, om dit soort mensen op zijn eigen gemene wijze aan te pakken. De manier waarop men achter zijn identiteit probeert te komen, is zeker leuk gedaan.

Wel moet ik zeggen, dat het verhaal nogal lang uitgesponnen wordt. In de tweede helft zitten soms wel wat momenten, die wat overbodig aanvoelen. Daardoor voelt het in het laatste uur soms een beetje langdradig aan en is de uiteindelijke impact toch een klein beetje minder. Visueel is de film duidelijk zijn tijd vooruit. Vooral de scene, waarbij Dr. Mabuse voor het eerst de detective hypnotiseert, ziet er buitengewoon fraai uit. Leuk trouwens dat Dr. Mabuse nogal eens terugkomt in het oeuvre van Lang. Ook zijn allerlaatste film uit de jaren zestig blijkt hierover te gaan. Die wil ook zeker nog eens zien.

Dr. Mabuse is een fascinerend personage en deze film is zeker de moeite van bekijken waard, al had ik persoonlijk gehoopt dat die nog iets beter zou zijn.

3,5*

Dr. Mabuse, der Spieler - Ein Bild der Zeit

Als je het over expressionistische films hebt blijf je bij mijn verbeelding altijd een grote zwarte vlek houden. In tegenstelling tot andere kunsten als schilderijen en boeken liggen er weinig populaire expressionistische films in de schappen. Fritz Lang is echter een van de weinige regisseurs die deze vorm van film tot op de dag van vandaag boeiend weet te houden. Lang heeft dan ook nog eens een persoonlijke streepje bij me voor.

Toch heeft Dr. Mabuse, der Spieler - Ein Bild der Zeit een paar punten die je kunnen opbreken. Allereerst dat het een stomme film is, een expressionistische film en dan ook nog eens oud. Aangezien ik die drie dingen geen enkel probleem vind lijkt er geen vuilte aan de lucht. Toch breekt de speelduur je een beetje op. Waar Lang in de eerste drie uur met een uiterst boeiend verhaal de concentratie volledig weet vast te houden, kakt het het laatste uur een beetje in. Er komen iets meer overbodige scènes in het verhaal. Lang weet echter wel Mabuse een uiterst interessant personage neer te zetten. Met een complexe, precaire opbouw weet hij zeker indruk te maken.

Rudolf Klein-Rogge werkt goed mede aan die indruk. Zijn gehele voorkomen straat natuur uit. Mijn liefde voor stomme films komt vooral door het pure acteerwerk dat je er in vind. Klein-Rogge weet ook hier weer een dikke streep onder te zetten. Vooral de aller laatste scène laat hij even een knap staaltje acteerwerk zien. Daar kunnen huidige acteurs nog wat van leren.

Verder stralen Bernhard Goetzke, als rechercheur, en Robert Forster-Larrinaga als butler die zelfde natuurlijke trekken uit. Ook zij presteren op hun top hier.

Dan vallen we tot slot nog even terug op het expressionisme. Lang legt het er in deze film niet heel dik bovenop. Toch komen de trekken er van er wel in voor. Tevens mixt hij er wat andere modernistische stromingen, zoals kubisme, in. Hij weet hier een schitterend avant-garde stukje neer te zetten. Hij is zijn tijd immers ver vooruit. Ook cinematografisch steekt het erg sterk in elkaar, en laat Lang zijn waarde maar weer eens zien. Zo zijn de hypnose scènes bijzonder sterk.

We mogen ons gelukkig prijzen dat men Dr. Mabuse, der Spieler - Ein Bild der Zeit heeft kunnen restaureren. Anders waren we een mooie parel uit de filmcollectie der wereld kwijt geraakt. De eerste twee uren was ik geneigd om 5 sterren te geven. Daarna kakt de film echter iets in, en daalt de beoordeling dus. Desalniettemin een schitterend werk om te bekijken. Eentje die je eens gezien moet hebben!

4*

Fritz Lang is een fantastisch regisseur! Want als er één ding duidelijk naar voren komt in deze film, is het wel de visuele pracht. Echter met een tijdspanne van vierenhalf uur is dat veel te lang om die pracht de gehele tijd vast te houden. Het is zelfs zolang dat het opgedeeld is in twee gedeeltes. Die beide dan weer opgedeeld zijn in 6 aktes per deel. Het eerste Part I - Der große Spieler: Ein Bild der Zeit opent met dat Dr. Mabuse de beurs manipuleert. Achteraf blijkt dat een beetje buiten de rest van het eerste te vallen. Want na de spannende opening komt er een hele lange zit met vooral wat Mabuse vooral nog meer doet. Wat dus gokken/kaarten blijkt te zijn. Pas naar het einde toe komt er nog vaart in de film. Het tweede gedeelte Inferno: Ein Spiel von Menschen unserer Zeit is een stuk vlotter (al blijft het langzaam) en iets beter ook. We zien wat meer cameratrucjes (geesten) en ook zien we het huis van graaf Told meer en dat is zeer mooi vormgegeven. De eindscène is letterlijk en figuurlijk grandioos. Ondanks dat er op Fritz Lang regie en filmische beelden weinig aan op te merken valt, is het vooral de lengte van de film die het tot een lager eindoordeel doet belanden. En was ik uiteindelijk blij dat “The Man Who Was Mabuse.” in beeld zag.

Knappe film die wel te lang duurt en ook nogal onevenwichtig is. Het beste zit hem vooral in het begin, met een meesterlijk en lang uitgesponnen stuk waarin Mabuse de beurs tracht te beïnvloeden, al is deel twee ook spannend, waarin o.a. te zien is hoe de megalomane schurk met gevangen genomen kameraden omgaat en hij optreedt in een hypnose-show. Na een opwindende maar niet echt op zijn plek lijkende shootout die wel uit een western leek te komen, wordt Mabuse eenmaal opgesloten binnen 10 minuten krankzinnig, een nogal onverwacht en bizar einde- maar er zouden dus nog vervolgen komen.

Acteerwerk is weinig op aan te merken, met Klein-Rogge die uitbundig en theatraal acteert terwijl zijn tegenspeler Goetzke (die een goeie Abraham Lincoln zou zijn geweest, maar dat terzijde) meer natuurlijk overkomt, een combinatie die goed werkt. Ook op dreef zijn Aud Egede-Nissen en Paul Richter in belangrijke bijrollen.

Lang experimenteert met special effects zoals geestverschijningen, al zag je soortgelijke effecten ook al in eerdere films, en woorden die door het beeld zweven, en in de dynamische scenes zoals op de beursvloer of eerder genoemde shoot-out toont hij zich een virtuoos. Helaas zijn er ook nogal wat scenes die slepen, ook niet allemaal even belangrijk voor de voortgang van het verhaal, wat het wel een vermoeiende zit maakt.

"nichts auf der Welt ist auf die Dauer interessant! – – außer einem... Das spiel mit Menschen und Menschen-Schicksalen!" Een film van bijna een eeuw oud, maar van alle zwijgende films die ik heb gezien is dit misschien wel degene die het meest modern aandoet. Geen te lang aangehouden close-ups, geen sentimentaliteit, heel weinig zwijgende-film-overacteren (met uitzondering van Aud Egede Nissen als Cara Carozza, èn een overdreven woede-uitbarsting van merkwaardig genoeg de verder zo geweldige Rudolf Klein-Rogge met zijn perfecte kop vol bezetenheid en wilskracht) en een hoog tempo ondanks de extreem lange speelduur, zodat die 270 minuten eigenlijk verrassend snel voorbijgaan. (De tweede helft voelt wel iets trager aan dan de eerste zonder dat dat een dramatische invloed op mijn waardering heeft; wellicht is de set-up van de charismatische Mabuse interessanter dan het speurwerk van Wenk.) Opmerkelijk zijn de vrij expliciete blote borsten en tepels (net als in Der müde Tod uit een jaar eerder), en de ennui en de indolentie van de gravin zijn zeer goed getroffen, maar centraal staat toch de titelfiguur met zijn grootheidswaanzin, zijn grenzenloze ambities en zijn Nietzscheaanse pretenties (hij zegt zelfs expliciet: "Es gibt kein Gluck – es gibt nur Willen zur Macht!") – heel begrijpelijk dat Christopher Nolan zijn Joker naar Mabuse modelleerde.