L'Année Dernière à Marienbad (1961)

Een controversiële film vanwege het feit dat Alain Resnais hier vele filmconventies negeerde om een film te maken die, ook bijna 60 jaar later, nog steeds uniek is. De titel lijkt te bevestigen (want niets is zeker in dit geval) dat de basis van het verhaal een herinnering (of was het een droom?) is die een man deelt met een vrouw die hij een jaar geleden in Marienbad (of was het Friedrichsbad?) zou hebben ontmoet, maar zich niets van hun ontmoeting herinnert. Uiteraard interpreteer ik deze film op mijn eigen manier, maar die interpretatie deel ik niet omdat iedere andere interpretatie net zo waardevol is. In het bijzonder aan te raden voor fans van Lost Highway (1997) en Mulholland Dr. (2001) van David Lynch.

Tien jaar geleden al eens opgezet maar toen na 5 minuten afgezet: dat was niks voor mij. Nu een slordige 2000 films later maar weer eens geprobeerd, en ik moet zeggen, het helpt die tussenpoos. Niet dat ik er nu meteen door werd gegrepen maar het was intrigerend, de eindeloze herhaling met die traag glijdende camera. Wat de muziek betreft, die was behoorlijk ontregelend en niet altijd even fraai, droeg wel bij aan de dreigende sfeer.

Dreigend ja, ik zag er namelijk helemaal geen dromerige film over herinneringen in zoals het kennelijk bedoeld was, ook geen moment stilgestaan bij Kubrick, terwijl dat achteraf best in your face is, ik zag het meer als een soort literaire variant van Hotel California, het vagevuur, vol levende doden. Wellicht dat ik die theorie bij een volgende kijkbeurt uit het raam sodemieter, maar het zal wel weer een paar jaar duren vermoed ik.

Een nogal ontoegankelijke en onbegrijpelijke film, maar evengoed mooi om te zien. De maker heeft een film gemaakt waarin beeld, klank en verhaal door de blender zijn gehaald en nu één geheel vormen. Als een dromerige waas op een trip waar ik als kijker door gefascineerd ben, maar ook niets van begrijp. Moeilijk te beoordelen dus, omdat ik er niet helemaal van genoten heb, maar toch verwonderd was door de schoonheid van de film. Ik begrijp waarom dit zo wordt geprezen, maar ook waarom zoveel mensen er zich aan ergeren.

Ik kan de vele reacties hier alleen maar bijtreden dat het ook voor mij een moeilijk te doorgronden film is geworden. De film bevat wellicht de nodige symboliek, maar ik kon erg weinig van het plot maken of wist ook niet waar de film eigenlijk heen wilde. Behoudens dat de man zijn maîtresse van destijds wenst te overtuigen van hun passionele kortstondige relatie, maar zij zich daar weinig van herinnert, kom ik echter niet ... Op zich wel een fascinerend uitgangspunt waarbij mysterie en enig puzzelwerk aan te pas zou kunnen komen, maar ik kon het er jammer genoeg niet voor opbrengen. Zo kon ik bijvoorbeeld erg weinig met al die figuranten die haast als wassen beelden errrond stonden, maar intrigerend was het wel.

Mijn waardering van de film ligt echter elders. Visueel en technisch vond ik de film wel erg sterk. Haast subliem zelfs. Elk shot van de gangen, muren en plafonds leidden tot schilderachtige kunstwerkjes van pracht en praal. Ook de fijne camerahantering en trage beeldcomposities zorgden ervoor dat dit maximaal tot zijn recht kwam. Ook in de buitenlucht werd deze visuele lijn doorgetrokken. Auditief werd ik er niet wild van, toch niet wanneer de orgelmuziek na een tijdje eerder vervelend was dan versterkend.

Staat te boek als een mijlpaal van de experimentele film. Gelukkig was ik vooraf voorbereid, want L'Année dernière a Marienbad is meer een beleving dan een film die iets te vertellen heeft. Resnais en "nouveau roman" boegbeeld Robbe-Grillet, breken met de gangbare regels van het filmmaken, goochelen met abstracte begrippen (tijd en herinnering bvb) en pogen deze naar beeld te vertalen. Het onderdrukken van herinneringen en emoties. De realiteit vervangen door illusie. Het narratieve wordt tot het strikte minimum gereduceerd tot een plot waar een man een vrouw probeert te overtuigen dat ze elkaar nog gekend en liefgehad hebben.

Er wordt duidelijk een link naar moderne kunst gelegd doordat de plaatsing van objecten en mensen in een ruimte betekenis krijgen. Ook hun verdwaalde blik en fysieke poses weerspiegelen een state of mind. Bewegingloosheid draagt de betekenis van de routine of de leegheid van het bestaan met zich mee. Er zit geen beweging in het leven. Alles is in mooi zwart-wit gefilmd.

Toch heb ik met dergelijke reactionaire cinema weinig... pretentieus mag het gerust ook genoemd worden hoor. Alles komt heel kunstmatig over en het doorgronden van de achterliggende betekenissen is zo subjectief dat eenieder de film anders zal kunnen interpreteren. The Shining en Inland Empire worden vaak genoemd als films die hierdoor beïnvloed zijn geweest. En inderdaad : je kunt je terecht afvragen of beiden zo goed zouden geweest zijn moest L'Annee dernière niet hebben bestaan. Voor mij persoonlijk een 2,5* : het is niet mijn ding, geen leuke film, maar het is wel cinema die de geesten verruimd heeft van filmmakers door nieuwe concepten uit te proberen.

Een film die al een jaar of 15 op m'n to-see lijstje stond. Iedere keer als ik de gemengde recensies hier las stelde ik het weer uit.

Het is ook niet mijn film gebleken. Ik ben niet vies van een experimentele film op z'n tijd, maar Last Year at Marienbad is zo kil en afstandelijk dat ik er niks mee kan. Werkelijk elke scene en elk dialoog wordt lang uitgerekt en van het pretentieuze gestaar in de verte had ik ook snel genoeg. En dan komt ook nog constant die hemeltergende orgel eroverheen...

De film heeft me duidelijk gemaakt dat ik emoties zoek in een film en karakters waar ik me (al is het het maar een beetje) mee kan identificeren. Daar ben ik de heer Resnais dan wel weer dankbaar voor.

Zoveel manieren om dit te interpreteren.

Een bevreemdende trip doorheen de lange gangen, lege kamers en imposante tuinen. Cryptische dialogen staan anderhalf uur op de voorgrond en nergens krijg je een bevredigend antwoord op je vragen. Dit is best frustrerend in de eerste helft. Na 50 minuten begint het narratief wat duidelijker te worden en is het wat makkelijker te volgen.

Het verhaal heeft weinig om handen maar het vreemde sfeertje maakt het boeiend genoeg. De muziek is af en toe prachtig maar vaker bloedirritant. De orgels zijn een aanval op uw hoorvermogen.

De film zou een onvoldoende krijgen moest het niet overladen zijn met prachtige beelden.

3*

Mijn eerste kennismaking met werk van Alain Resnais. Nog iets heel anders dan de nouvelle vague die toen in zwang was maar op zijn manier absoluut experimenteel. Deze film bevindt zich voor de moderne kijker een beetje in David Lynch gebied. Het narratief is moeilijk te vatten en kan meerdere kanten uit. Illusie en realiteit lopen door mekaar.

Vooral esthetisch indrukwekkend. De prachtige locatie met het kasteel en de luxueuze interieurs zijn een genot om te zien. Er is aandacht voor mooie fotografie. De artistieke feel wordt nog verhoogd door de keuze voor b & w. Standbeelden spelen een belangrijke rol in de film als versteende toeschouwers van het geheel. En die positie wordt ook geprojecteerd op de acteurs in de film die zich echt wel statisch voortbewegen met een minimum aan expressie. Bijzonder.

Een film die je moet laten bezinken en die mij aanzet nog een keer opnieuw te kijken.

Dat L'Année Dernière à Marienbad een speciale film is, is het minste wat je kan zeggen. De openingsscène met de voice-over die telkens dezelfde zinnen zegt, werkt erg hypnotiserend en is een voorbode van wat we te zien gaan krijgen.

Het is een erg abstracte en dromerige film en ik zou liegen als ik zou zeggen dat ik het 'verhaal' begrepen heb. Een man probeert een vrouw te overtuigen dat ze een jaar geleden elkaar ontmoet hebben, maar wat is echt en wat is verbeelding? Daar is het raden naar. Het kon me wel een tijdje boeien, maar na verloop van tijd was het concept bij mij wel uitgewerkt.

De film scoort wel goede punten wat betreft het visuele. Het is erg mooi gefilmd in zwart-wit en het camerawerk is ook erg goed. Ook de setting van het kasteel is prima gekozen en het ziet er gewoon prachtig uit met alle gangen.

Wat ook opvallend is, zijn de randpersonages die nauwelijks iets toevoegen aan de film (behalve de man met het kaartenspel) en vaak zelfs volledig stilstaan als standbeelden. Wat de betekenis hiervan is, heb ik het raden naar, maar het geeft een erg afstandelijk gevoel aan de film en ook onze twee hoofdpersonages gedragen zich erg afstandelijk. Op die manier was het nog extra moeilijk om echt in de film te komen.

2*