La Passion de Jeanne d'Arc (1928)

“Dear God, I accept my death gladly but do not let me suffer too long. Will I be with You tonight in Paradise?”

Huiveringwekkende en tragische klassieker. De close ups, de magistrale score, het ijzingwekkende verhaal, het acteerwerk van Falconetti etc. La Passion de Jeanne d’Arc is een film die je niet in de koude kleren gaat zitten. Dit soort oude films moeten je wel liggen, maar Jeanne d’Arc laat nogmaals zien hoeveel verbeeldingskracht en creativiteit de "stomme films" kunnen hebben. Net zoals de Charlie Chaplin films is alles tot in de perfectie uitgevoerd, en alleen met haar gezichtsexpressie weet Falconetti al ongelooflijk veel emotie over te brengen. Ontzettend knap geacteerd, en samen met de score zorgt het ervoor dat Jeanne d’Arc een film is die me nog wel even zal bijblijven.

Prachtige film over het proces tegen de jonge Franse vrouw Jeanne d'Arc. Het verhaal over een vrouw die vasthoudt aan haar overtuiging en geloof. De film bestaat grotendeels uit close-ups en regisseur Carl Theodor Dreyer zet hier dan ook een eigen beeldtaal neer. Subliem acteerwerk van Maria Falconetti die Jeanne d'Arc als mens neerzet. Haar expressieve ogen en haar gelaat vol emotie in de vele close-ups is een beeld dat je niet snel zult vergeten. Dit alles maakt dit een film die de tand des tijds niet doorstaat, maar juist weet te overstijgen.

Een klassieker die mij behoorlijk tegenviel. De kijker komt niet echt veel te weten over Jeanne d'Arc. De film focust zich volledig op haar proces en executie. De ondervragingen zijn zware kost en ik vond het niet al te boeiend. De overige scènes zijn wel wat meer de moeite waard. Van het acteerwerk was ik niet zo onder de indruk. Met name de steeds even theatrale gezichtsuitdrukkingen van de hoofdrolspeelster Falconetti gingen mij na verloop van tijd wat tegenstaan. Uit historisch perspectief wellicht een bijzondere film, maar mij deed het niks.

Nog steeds een radicale film. Filmmakers als Pasolini en Leone hebben ook veel gedaan met close ups van gezichten, maar deze film vertelt er bijna de hele film mee. En het is ook nog een zwijgende film. Dus de film vertrouwt daarmee nog harder op die close ups. Dreyer vond het wonder Falconetti (haar enige filmrol) en haar blikken dragen deze film. Zelfs gezichten die eenmalig en heel even in beeld zijn (zoals de misdienaars) maken indruk en vertellen heel veel. Met een hoopgevend einde waar wellicht meer mensen dan in het echt door hadden wat wat er gebeurde betekende, het tilt de film naar eentje die universeler is dan puur de veroordeling van Jeanne.

Lange tijd alleen te zien in een verminkte versie (verminkt door onder meer de kerk!). Pas 13 jaar na Dreyers dood werd zijn cut teruggevonden in een Deens psychiatrisch ziekenhuis of all places. Dat en de ontdekking van 35 minuten extra Metropolis zijn wellicht de grootste herontdekkingen van verloren gewaand filmmateriaal ooit.

Ik zag het met de score van Yanashita en daar ben ik wat minder over te spreken dan de film zelf. Ik moet het dus vaker zien. Helemaal stil of met andere muziek.

Dit was denk ik de grootste klassieker die ik nog nooit had gezien.

Een klassieker uit de oude doos die nog vele malen verfilmd is. Een fascinerende haast mythische figuur ook, die Jeanne d’Arc. Het minderjarige boerenmeisje dat met de roep van God ten strijde trok tegen de Engelsen.

Een indringend portret voornamelijk door het feit dat er steevast met close-ups werd gewerkt. De mimieken van de gezichten van de acteurs worden zo haarscherp weergegeven. Emotie stond daarom erg centraal. Angst, weerzin, ongeloof, hoop, verdriet en verbazing, het stond allemaal af te lezen op het gezicht van hoofdrolspeelster Falconetti. Het maakt alvast indruk.

Een film die verder louter de ondervraging, het proces, de martelkamer en de terdoodveroordeling portretteert. Op dat vlak vrij statisch allemaal, hoewel de camera heel vaak van het ene gezicht naar het andere gaat. Geen portret van een heldhaftige vrouw alvast, maar wel van een bange gebroken vrouw die in haar overtuiging de brandstapel opvliegt. Sterk!

Los van de film zijn de officiële documenten van het proces tegen Jeanne d’Arc in 1431 fascinerend omdat ze het conflict tonen tussen de letter (de geleerde en huichelende theologen en juristen die Jeanne cynisch ondervragen) en de geest (het ongeletterde meisje dat eerlijk en diep religieus is en meent door God te zijn gezonden om Frankrijk te redden van de Engelsen) waarbij je in de geest van het christelijk geloof wel moet kiezen voor Jeanne maar tegelijk maakt Jeanne’s overtuiging dat zij een direct lijntje heeft met engelen en God (en ze de bemiddeling van de kerk niet nodig heeft om zalig te worden) haar ofwel een heilige ofwel een blasfemische waanzinnige. Ze wordt ervan beschuldigd geen instrument van God maar van Satan te zijn (mede omdat zij in opdracht van God mannenkleding draagt tot Frankrijk bevrijd is hetgeen een opvallend actueel aspect aan het proces geeft) waarop zij repliceert dat haar aanklagers door Satan moeten zijn gezonden om haar te martelen. Het proces gaat daarmee in wezen over het geloof zelf. Het doel van haar aanklagers is overigens niet om haar de doodstraf te geven: de kerk is immers vergevingsgezind zodat ze haar leven simpelweg kan redden als ze haar dwaling toegeeft. Dat probeert men op alle manieren te bewerkstelligen – van argumenten en bedrog tot foltering en dreigen met het vagevuur – waardoor het proces van Jeanne voor haar een beproeving is om vast te houden aan haar geloof en het aardse – de natuurlijke angst voor het vuur – te ontstijgen: haar overwinning is haar martelaarschap en haar vrijheid is haar dood.

Dreyer besloot een selectie van die documenten te verfilmen en kenmerkend voor zijn aanpak zijn de close-ups: voorheen bevatte film toch nog vooral taferelen zoals in het theater maar deze film maakt effectief gebruik van de filmische mogelijkheid tot de close-up zodat we veelal naar de betraande ogen van Jeanne met hangend kopje kijken die vanaf het begin bewust wordt afgebeeld als Jezus aan het kruis (de beroemde muziekclip van Sinead O’ Conner voor Nothing Compares To U is een duidelijke imitatie van het beeld van Jeanne in Dreyers film). Als ze standhoudt in haar geloof en sterft op de brandstapel kijken we in wezen naar het christelijk passiespel: het christendom verbood toneel – de grote kunst van de heidense Grieken – met uitzondering van het naspelen van het lijden en sterven van Jezus aan het kruis ( het ‘passiespel’) en met deze film is die cirkel als het ware weer rond maar dan in gemoderniseerde en eigenlijk echt christelijke vorm vanwege de cinematografische mogelijkheden om de pijn en verheven devotie bij Jeanne alsmede de spot en groteske tronies bij haar aanklagers – dus de psychologie – direct visueel zichtbaar te maken zodat de kijker direct meevoelt en met Jeanne de strijd om transcendentie kan voeren. Tegelijk heeft het verhaal ook een seculiere, politieke dimensie: het gaat immers om de oorlog tussen Engeland en Frankrijk waarbij Jeanne de Fransen leidde in veldslagen zodat ze voor de Fransen sowieso een heilige was en voor de Engelsen een vijand. Al 25 jaar na haar dood zou de kerk haar alsnog onschuldig verklaren en in 1920 officieel een heilige. De keuze voor en interpretatie van Jeanne d’Arc door Dreyer was sterk geïnspireerd door beide aspecten: de heiligverklaring en de hernieuwde heldenverering in Frankrijk als gevolg van de Eerste Wereldoorlog