Ordet (1955)

Mithrandil, Arnie en naastgetekende hebben Ordet op de valreep van 2006 nog de tiplijst ingestemd. Binnen op nummer drie zelfs. En dat voor een film die ik zelf eerder interessant dan goed zou noemen.

Waar gimli f de cinematografie roemt vond ik de film wel erg toneelmatig aandoen. Goed, met name de buitenbeelden zijn mooi belicht maar de cameravoering is verder minimaal. Volle nadruk krijgt de thematiek. In dat opzicht vond ik de film lijken op De Avondmaalsgasten van Bergman, zelfde sfeer ook.
Ordet is nergens saai maar wordt pas tegen het eind echt boeiend. De spanning neemt toe, de sfeer wordt sterker, vooral dankzij de beklemming die uitgaat van de monotoon prevelende Johannes en de mooie beelden van de rouwkamer.
Het echte einde ligt er mijns inziens dan weer iets te dik op. Niet zozeer de opwekking zelf maar wel het benadrukken van de bekering die daarop volgt.

Best lastig om Ordet in een cijfertje te vangen. Ik houd het op 3,5*.

Grotendeels kan ik me hier wel in vinden, maar bij mij sleept de veelzijdige belichting van het thema de film nog naar 4 sterren. De vragen die gimli f in deze film benaderd ziet worden, kloppen wel aardig naar mijn idee. Niet alleen de vraag waarom mensen geloven is belangrijk, ook de manier waarop men het uit en vragen naar 'levensbeschouwing' staan centraal.

Het lijkt bijvoorbeeld haast alsof Dreyer het antwoord meent te hebben op de vraag waarom het geloof voor sommige mensen een altijd aanwezige overtuiging is, statisch en op de achtergrond, terwijl het voor anderen veeleer uit een moment van bekering/verandering bestaat waarna niets meer hetzelfde kan zijn.

Over de stijl van de film nog het volgende, ik weet niet of ik de film zo snel met De Avondmaalsgasten van Bergman zou vergelijken. Het statische is daar eveneens aanwezig, dat klopt, maar Ordet is zoveel meer van afstand gefilmd, waardoor het een vertelling wordt, een registratie van de handelingen en overwegingen van de personages. De Avondmaalsgasten is zelf als het ware een zoektocht, thematisch én cinematografisch, en is zo intens gefilmd dat het veel dichter op de huid komt. Wellicht dat eRCee Ordet onder meer daardoor eerder interessant dan goed vindt...?

Mijn eerste film die ik van Dreyer heb gezien, en direct een zeer krachtige en goede film. Hoewel de film soms misschien lijkt op een toneelstuk, bevat de film regelmatig wonderschoon camerawerk. Vooral naar het einde toe worden de scènes steeds mooier.

Een ander pluspunt in de film zijn de karakters. Het zijn namelijk stuk voor stuk unieke karakters, maar dit wordt gelukkig niet uitvergroot zoals veelal te zien is in Amerikaanse films uit de jaren 30 en 40. Hetzelfde geldt voor de briljante humor in de film. De humor zit naar mijn mening zo subtiel in elkaar, dat je als kijker niet merkt of er een poging tot een komisch moment is ondernomen. Of je merkt het moment op of het moment gaat langs je heen. Dit voorkomt ergelijke momenten.(wellicht wat vaag, maar ga de film zien, want beelden zeggen in dit geval veel meer dan mijn woorden)

Het verhaal zelf zit zeer goed en overtuigend in elkaar. Ik denk dat hiervoor toch de meeste krediet naar de regisseur moet gaan. Ordet had namelijk zeer gemakkelijk een slappe film kunnen, worden vooral naar het einde toe ontwijkt Dreyer deze valkuilen meesterlijk. Hoewel films doorgaans geen levens veranderen, denk ik toch dat deze film dat weleens bij een aantal religieuzen zou kunnen doen. Al is het alleen maar ten bate van een behoorlijke zelfreflectie.

Die dude op de poster , wat een held!

Het einde van deze film was apart. Ik snap wat Dreyer bedoelde, hij komt er ook wel mee weg, maar ik had het anders gedaan.

Mooie film met een thema dat erg goed belicht wordt van verschillende kanten, echter gaat het mij allemaal net iets té traag. Gelukkig bleef het boeiend genoeg en tillen de geweldige shots en de sobere sfeer de film naar een ruime voldoende.

Erg interessant. 3.5*

Prachtige meditatie op het (Christelijke) geloof. De film volgt een familie met aan het hoofd een oude, gepensioneerde boer. De film neemt de tijd om het publiek te laten wennen aan de karakters om uiteindelijk aan het einde het publiek deel te laten nemen aan het miraculeuze einde.

Tegen het eind van de film is iedereen zo gewend aan de soms aparte karakters (Johannes, een van de drie zonen, denkt Jezus Christus zelf te zijn) dat er intens genoten kan worden van de grootsheid van het wonder.

De vormgeving van de decors is vaak zo smetteloos wit dat de film een zeer religieuze sfeer achterlaat, niet alleen door de dialogen, maar ook visueel.

Vrij unieke film, dit. Moeilijk te vergelijken met andere films die ik al zag. Het behandelt bekende thema's rond geloof, spiritualiteit en reserructie, maar niet op de bekende wijze. Gewoonlijk hou ik niet al te veel van films die een religie bevestigen, maar dit is een uitzondering. Nog uitzonderlijker is dat Ordet mij op spirituele wijze wist te raken, terwijl ik al vaker beweerd heb niet bepaald een spiritueel mens te zijn. En dat van een door en door christelijke film.

Ordet lijkt van een andere wereld te komen. Er zitten geen special effects in en het verhaal speelt zich gewoon op Aarde af, in Denemarken nota bene, maar toch voelt het meer fantasie-achtig aan dan de complete Lord-of-the-Ringstrilogie, alle Star-Wars-episodes en Avatar bij elkaar. Geen geringe prestatie. De kracht zit hem in het lome tempo, de kalme soundtrack en bovenal de zacht glijdende camerabewegingen en bovenal de speciale belichting. Sterke zwart-wit-contrasten zijn altijd een belangrijk geweest voor mooie, kleurloze cinematografie, maar meestal betekend dit veel zwart en weinig wit. Dreyer had kennelijk andere plannen en gebruikt het licht zo dat je bijna van witte schaduwen kan spreken. Het ziet er schitterend en buitenaards uit. Opmerkelijk dat dit uit hetzelfde jaar komt als The Night of the Hunter. Kennelijk was 1955 het meest geschikte moment om met compleet unieke cinematografische staaltjes aan te komen zetten.

De visuele verwondering is ook nog eens perfect aangesloten bij de inhoud van de film. Dreyer is vrij uniek in Christelijke cinema door zijn weinig dogmatiserende houding ten opzichte van de religie. Natuurlijk is bekering een belangrijk onderdeel van zijn vertelling, maar tegelijkertijd is Dreyer dan niet zo iemand die van ongelovigen meteen schurken maakt. Zoals hij Inger in de film al laat zeggen draait een oordeel van een persoon meer om een goed hart dan om goed geloof. Best verfrissend in dit genre eigenlijk, zelfs al klinkt het als een tegeltjeswijsheid. Het zorgt ervoor dat we ook een band kunnen opbouwen met ongelovigen als Mikkel, die wat mij betrefd na Inger het meest sympathieke karakter was.

En dan is er de wederopstanding zelf. Het is één van de beste staaltjes cinema die ik ken. Waarschijnlijk door de opbouw van de hele film. Ik moest er eventjes inkomen, maar Ordet bekruipt je heel langzaam en stoomt je uiteindelijk klaar voor dat ene moment waarop je ademloos kijkt naar Inger die weer tot leven komt. Het meest opvallende is nog wel de simpelheid van de aanpak. Christelijke Hollywoodfilms kondigen mirakels altijd luid aan. Dreyer gebruikt niet alleen geen special effects, hij gebruikt nauwelijks geluid. Hierdoor komt het allemaal niet alleen realistischer, maar ook oprechter over, alsof er werkelijk een wonder opgenomen is door de regisseur. Het eindresultaat is wellicht de meest emotionele en sterke omhelzing uit de filmgeschiedenis. Dit moment is zo krachtig dat ik het Criterion bijna vergeef dat ze een afbeelding ervan gebruikte als voorkant van hun dvd-hoes, waarmee ze een gigantische spoiler op de cover plaatste.

Uiteraard zou dit gewoon 5 sterren moeten krijgen, of toch op zijn minst 4,5? Nou, net niet. Er zit mij iets dwars. De hele persoon van Johannes zit mij niet lekker. Hij is een interessant personage door het grootste deel van de film en zeker aan het begin het meest in het oog springende element. Maar wat in vredesnaam wilde Dreyer met hem berijken? Wil Dreyer zeggen dat de gekheid van Johannes dichter bij God ligt dan enige geloofsuiting van de andere personages? Moeten wij als kijker ons net als de overige karakters ons schuldig voelen omdat wij zijn in waanzin niet Goddelijkheid herkende? Sorry, maar ik slik dat niet. Laten we wel wezen, als wij in het echt iemand tegen zouden komen die zich zo gedroeg als Johannes zouden we hem zeker gek noemen, en terecht. Daarom vind ik hem niet geschikt als Jezusfiguur in Ordet. Het komt op mij een beetje over alsof je Harry Powell uit The Night of the Hunter op het einde ook tot de ware God zou verklaren. Ik vraag me af waarom Dreyer een waanzinnige tot Jezusfiguur maakt, zeker omdat dit duidelijk geen anti-christelijke film is.

Hopelijk snap ik gewoon de symboliek hier niet. Dat is zelfs zeer waarschijnlijk. Het verpest echter nog altijd een potentiële megascore. Nu krijgt Ordet van mij 4 sterren. Dat is net zoveel als The Passion of Joan of Arc, maar laat dat je niet voor de gek houden, ik vind Ordet veel fascinerender dan Dreyers doorbraakfilm en ik verkies hem er sterk boven.

Ordet is de tweede film die ik zag van Dreyer en aangezien La Passion de Jeanne d'Arc mij prima bevallen is, had ik wel eens het idee dat deze film dat ook zou kunnen en gelukkig bleek dat ook het geval te zijn.

De eerste tien minuten van de film deed alles mij gelijk aan het werk van Ingmar Bergman denken. Natuurlijk wordt er ook in deze film in een Scandinavische taal gepraat, maar vooral qua thematiek vertoont Ordet behoorlijk wat overeenkomsten met de films van hem. Je moet er even goed voor gaan zitten, want Ordet is een behoorlijk zware film, maar dan krijg je ook wat. Naast een interessant verhaal, bevat de film namelijk ook mooie zwart/wit beelden.

Ordet is een boeiende film, die richting het einde steeds beter wordt en een einde kent waar menigeen nog wel over zal nadenken. De personages zijn ook best interessant, vooral ook omdat ze er eigenlijk allemaal een eigen manier van geloven op na houden. En wat is nu in feite het ware geloof? Deze vraag lijkt Dreyer wel aan de kijker te willen stellen d.m.v. deze film. Het meest aparte personage van de film is duidelijk Johannes, die behoorlijk gek lijkt geworden. Ik weet niet of het spottend of humoristisch bedoeld is, maar ik had toch behoorlijk moeite om niet te lachen als Johannes met zijn gezang en enthousiasme weer in beeld verschijnt.

Hoewel de film de gehele speelduur een redelijk constant niveau heeft, zit het absolute hoogtepunt in de laatste tien minuten van de film. Het moment waarbij Johannes er in slaagt door zijn geloof om Inger weer tot leven te wekken, is echt een enorm indrukwekkend moment. Wat ik er precies van moet denken weet niet nog niet precies, maar ik denk dat Dreyer de mogelijkheid voor meerdere interpretaties open laat, waar een ieder voor zich zelf kan bepalen wat hij of zijn er van vindt. Iets wat je feite de hele film ziet, omdat er natuurlijk niet 1 geloof is dat absoluut zaligmakend is, zoals Dreyer in deze film ook wil laten zien. Een prima film om over na te denken dus.

4,0*

Eindelijk weer eens een film die me aan het denken wist te zetten.

In Ordet brengt Dreyer een groep mensen bij elkaar die allemaal op verschillende manieren geloof beleven. De vader gelooft in traditie en trots, de oudste zoon is zijn geloof kwijt, de middelste zoon is een godsdienstwaanzinnige, de dokter is atheïst en de kleermaker is een fundamentalistische richting ingeslagen. De dialogen tussen deze personages zijn bij vlagen briljant (vooral de vader vs. de kleermaker vond ik geweldig). Andere stukken weten wat minder de aandacht vast te houden.

Wat in ieder geval de hele film kenmerkt is het prachtige camerawerk. Dreyer weet een lekker mystieke sfeer neer te zetten. Zowat elk shot is als een fotocompositie. Nergens gaat de regisseur gehaast te werk, de camera schuift rustig van scene naar scene. Tijdens mijn eerste kijkbeurt had ik met dat zelfs voor die tijd lome tempo nog wel moeite. Dertig seconden lang een reclamebord van een kleermaker in beeld brengen (om uit te leggen dat we nu bij de kleermaker zijn), is voor de kijker anno 2011 vrij overbodig. Ik zag wel meer van dat soort voorbeelden. De tweede kijkbeurt heb me echter kunnen concentreren op de inhoud en stoorden dit soort zaken veel minder.

Want bovenal is Ordet een theologisch kammerspiel. De vraag die wordt gesteld is niet: "Wie heeft het ware geloof?" (die veel users hier onterecht stellen), maar: "Wie heeft het meest oprechte geloof?". Voor alle vormen van geloof of de afwezigheid daarvan valt immers wat te zeggen. Maar de meeste personages geloven alleen met hun mond en niet met hun hart. Slechts één personage (grotendeels gemodelleerd naar Jezus en de Profeet Elia) weet een hogere staat te bereiken. Dreyer gebruikt het thema resurrectie als metafoor voor dit vraagstuk, wat leidt tot een bizarre doch emotionele climax.

Interessante filosofische film kortom. Aanrader voor Bergman fans. 4****

Geen gemakkelijke film. Er wordt van de kijker heel wat vereist, zeker als die niet bepaald religieus is ingesteld en het hele kerkelijke en bijbelse gedoe maar onzin vindt. Over het wonder hebben we het dan nog niet gehad. Het kostte mij daarom ook zeer veel moeite mijn aandacht bij deze film te houden. Interessant werd het voor mij pas toen bekend werd wat de oorzaak van Johannus' krankzinnigheid was. Overspannen geworden tijdens zijn studie theologie na het lezen van de door mij zeer hooggewaardeerde Deense filosoof en theoloog Sören Kierkegaard. Ook ik heb Kierkegaard zeer veel gelezen maar ik ben er niet gek door geworden, wél wijzer. "Het leven moet van achteren worden begrepen maar naar voren worden geleefd" zijn de wijze woorden van Kierkegaard. Het gaat er bij de mens om om tot inzicht te komen. Dan pas kom je tot het geloof. Dat geloof krijg je niet door blindelings voor zoete koek te slikken wat meneer pastoor, de dominee of welke predikant ook je over God, bijbel, hiernamaals etc te zeggen heeft. In de moderne tijd waarin wij nu leven zou ik hierbij toe willen voegen de wetenschapper die denkt dat hij de absolute waarheid in pacht heeft. In zijn zoektocht naar God of hoe je hem ook noemen wilt staat de mens alleen.
Over de film verder; deze moet het voor mij vooral hebben van het briljante acteerwerk en zeker ook het camerawerk. Over het verhaal zelf sta ik nogal kritisch hoewel ik mij zeer goed kan vinden in enkele uitspraken van de "krankzinnige" Johannes zoals bv de vraag ”Waarom is er, tussen alle gelovigen, niemand die gelooft?” die weer duidelijk verwijst naar Kierkegaard. Met het einde van de film, Ingen die door Johannus weer tot leven wordt gewekt kan ik echter helemaal niets en die scène had voor mij rustig weggelaten mogen worden.

3,5*

Lastige film. Natuurlijk omdat de film een zwaar thema behandelt, maar ook omdat de (schijnbare) reïncarnatie van Jezus hemzelf regelmatig door het beeld loopt. In 1e instantie dacht ik bijna aan een zwarte komedie te zijn begonnen, maar dat was natuurlijk niet het geval. Wel even wennen.

Regisseur Dreyer maakt in ieder geval geen film waar ik me als kijker zomaar bij neer leg. 'Ordet' is een film om over te lezen en over na te - blijven - denken. Wat is ''het'' geloof? Alle personages staan er op hun eigen manier in. Ik vind de film lastig, kan weinig met Johannes en op het einde geschiedt het wonder, ondanks het feit dat iedereen z'n eigen manier van geloven erop na houdt en Johannes terecht voor gek verklaard wordt, want dat hadden wij ook allemaal gedaan. Toch is het mysterieus.

En prachtig gemaakt. De film is sfeervol, mooi geschoten en bouwt op een knappe manier de spanning op, waardoor je op het einde met open mond zit te kijken, ondanks enige verwarring. Mooie scéne. 'Ordet' is een lastige, maar sterke film die je niet zomaar loslaat. Dikke voldoende.

Diep onder de indruk. Om te beginnen geweldig geschoten. Ogenschijnlijk simpel, maar heel zorgvuldig. Met bijzonder fraaie kaders en camerawerk. Maar het knapste van de film is dat de setting tegelijk kaal en realistisch is, maar de film ook mysterieus, spiritueel en zelfs grappig is. Dat zorgt ervoor dat wonder op het prachtige einde van de film makkelijk te accepteren is. Veel hoopvoller dan Bergman doorgaans is. Geweldig.

4.5*

Wat een opmerkelijke film.

De lange shots, de wat statische presence van de meeste acteurs, en de toneelmatige, ietwat nadrukkelijke tekstbehandeling geven Ordet een ritmische traagheid en een bepaalde intense, merkwaardige sfeer, die met name in het eindspel zeer effectief is, maar in het algemeen vooral de aandacht sturen naar.. het woord.

Niettemin wordt de kijker ook getrakteerd op enkele fraaie tracking shots, zoals bijvoorbeeld in de eerste scène in het huis van de kleermaker. En daarbij valt op hoe het interieur van dat huis, of althans de 'aankleding' van de muren, als twee druppels water lijkt op dat van de hoeve van Borgen. Als om ons af te laten vragen waar nu eigenlijk het verschil zit tussen de geloofsrichtingen van de kleermaker en die van de boer, wiens jongste zoon een oogje heeft op de dochter van eerstgenoemde.

Hoe 'belangrijk' Dreyer die controverse vindt, blijkt wel uit de haast nadrukkelijke vlakheid van de personages die er het middelpunt van zouden moeten vormen: de 'geliefden' treden hier niet of nauwelijks uit de coulissen.

Geen Romeo & Julia- achtige taferelen hier. Dreyer richt zich voornamelijk op de weerstand (om niet te zeggen weerzin), juist van de 'gelovigen', tegen de implicaties van het christelijk geloof. We willen best geloven, maar we zijn toch niet gek?

Illustratief daarvoor is misschien de prachtige scène waarin Johannes de schaduw van de 'man met de zandloper' (de dood) denkt te zien, maar waarvan de andere aanwezigen menen dat dat een illusie van zijn zieke geest is, die veroorzaakt wordt door de koplampen van de wegrijdende auto van de dokter.

Een scène die mij in veel opzichten overigens sterk deed denken aan die in Bergmans Sasom i en Spegel, waarin de rol van de auto is overgenomen door een helikopter.

Johannes is in de ogen van de gelovigen een gek, maar veel woorden die hij in Ordet uitspreekt, zijn letterlijk bijbelwoorden, uit dezelfde bijbel waarop die gelovigen zich beroepen.

Kierkegaard fulmineerde in zijn tijd al tegen het in zijn ogen waterige, zelfgenoegzame, 'rationalistische' geloof van de dominees, waarvan de predikant in Ordet een echo is. En net als Kierkegaard toont Dreyer de kloof tussen een wereld waarin 'iedereen' zich zomaar christen noemt (of, uiteraard, een wereld die het christendom achter zich heeft gelaten), en de portee van de letterlijke woorden uit de bijbel. In die wereld(en) is iemand die werkelijk in die woorden gelooft, inderdaad een gek.

Als Christus vandaag zou terugkeren op aarde, zou niemand hem herkennen. Aldus Johannes. En Kierkegaard. En Dreyer.

En daarmee basta? Niet helemaal.

Aan de 'Ware Woorden' van de gekke Johannes hecht niemand geloof, net zoals de kleermaker en de boer elkaar verketteren. En zolang dat het geval is, gebeurt er dan ook niets bijzonders. Pas als de dood daar onontkoombaar is, stappen mensen over hun eigen schaduw heen, laten ze hun eigen 'waarheden' los: de kleermaker komt met verzoening, en Johannes keert terug (Op welke dag eigenlijk? De derde of zo?), in kennelijk weer 'normale' geestelijke staat. En dan pas vindt het wonder plaats.

[edit: passages die teveel gebaseerd waren op andermans gedachten, heb ik verwijderd]

Op een uiterst subtiele wijze wordt de waarde van (blind) geloof aan de kaak gesteld. Schitterend uitgewerkt met vooral een geweldig laatste kwartier. Lag lang op de plank, maar is niet tegengevallen. 4*

Stijlvolle Deense film uit de jaren 50 met prachtige, sobere, vaak doordringende beeldcomposities waar ge toch bewonderend naar kijkt ondanks de traag bewegende camera.

Tegenstellingen binnen het geloof en ook de tegenstelling geloof/wetenschap vormen het thema van deze film waarbij de eenvoudigste scènes uitgroeien tot schitterende cinema (het zoeken en roepen naar Johannes, de conversatie tussen het kleine dochterje en oom Johannes, het door vader en zoon gewoon door het raam naar buiten kijken...)

Een heel aparte, logisch en intelligent opgebouwde film.

Mooie film die vooral in de laatste akte indruk maakt. Vóór dat moment toont Dreyer ons een variant op de eeuwige strijd tussen de lowheels en de highheels, en tovert een nogal fletse verliefdheid op het scherm die de gemoederen toch flink bezighoudt. Maar dan het einde- de glimlach van het kind als ze ziet dat haar oom woord hield- alles komt hier perfect samen en zorgt voor een hoogst bevredigend slot.

Het geloofsdrama.

Bergman en Tarkovksy hebben er ook gemaakt, ik kan er helemaal niks mee. Twee uur lang opgeklopte dramatiek draaiende rond geloof. Wie wat gelooft, wie niet gelooft, wie niet echt meer gelooft, het zijn themas die me al jaren niet meer weten boeien.

Het helpt ook niet dat Dreyer z'n film zo statisch als de pest maakt. Dialogen worden opgedreund, de camera poogt zo min mogelijk de bewegen en de aankleding is uitermate kaal. Het is alsof je naar een low-budget toneelspel zit te kijken, zeker de scenes die zich binnen afspelen.

Enige opwinding naar het einde toe ten spijt is dit een film die mij geen seconde wist te bekoren. Het thema irriteert vooral in plaats van dat het aanspreekt of beklijft, de aankleding is stoicijns saai en het acteerwerk geforceerd. En dan is er nog Preben Lerdorff Rye, die misschien onbedoeld op de lachspieren werkt, maar zowat het meest vreselijke personage ooit neerzet.

0.5*

Intrigerende Deense film over religie, geloven en niet geloven. Stijlvolle film die erg sober geschoten is, maar erg veel karakter uitstraalt met de mooie beeldcomposities. De tegenstelling tot geloven, fanatiek geloven en gewoonweg niet geloven komen vaak terug. Johannes wordt als gek bestempeld door zijn vreemde doordringende uitspraken, maar zijn woorden komen wel uit dezelfde bijbel als de andere gelovigen.

Daar wordt een filosofische component aan toegevoegd waar het tot inzicht komen van zijn eigen bestaan en die van God centraal staat. Geen eenvoudige film en het vergt wel wat van de kijker. Desondanks zeker het bekijken waard.

Ik hou gerust van ouwe Hollywoodfilms uit de eerste helft van vorige eeuw. Of van de Europese films jaren '50 en '60. Maar Ordet staat mij als film zeer ver af. Ik mist helemaal de charme van deze film. Een film vol symboliek waar ik helaas niet veel mee ben, alhoewel ik zelf katholiek ben opgevoed. Af en toe mooie beelden, maar ik zie jammer genoeg niet de schoonheid die ik hier in veel recensies zie. De stijl doet me wat denken aan Bergman, wiens films ik ook altijd met dubbel gevoel bekijk. Waarschijnlijk belangrijk in die tijd, maar ik kan er niet veel mee.