Ordet (1955)

Deze film nooit gezien of in handen gehad. Hij is naar een toneelstuk van een dominee die heel goed was in de oorlog - ook in Nederland gespeeld als 'Het Woord'. Doet me teveel denken aan de NCRV van lang geleden, dus laat maar zitten.

Geen kwaad woord over Dreyer. Ik ben benieuwd te horen hoe iemand 'm vond. Dan kan ik alsnog misschien mijn weerzin onderdrukken.

Ik weet het niet hugohei;

wat ik wel gezien heb is dat Dreyer vrij veel bekendheid geniet in de US (filmboxen van hem en zo)

Ben ook wel benieuwd wat zijn films zijn want als het idd EO-achtig is, lijkt de belangstelling in de US wel erg gericht op die geloofs-fanatici daar..

Heb deze film slechts 1 keer gezien, op Arte-TV (ik woon in Frankrijk) ... één van de meest poëtische films die ik ooit heb mogen aanschouwen. Een heel invloedrijk, maar zoals zo vaak, miskend regisseur!

Een absolute aanrader voor iedere cinefiel!!!!

Schitterende film van Dreyer over de complexe natuur van het geloof.

Ordet, regelmatig genoemd als beste film van Dreyer, is een film over geloof, liefde, de kracht van optimisme, spirituele verlatenheid, familiaire relaties en over eenzaamheid.

Deze film ziet er prachtig uit, vol lange shots, zeer precieze, sobere composities en een verbluffend spel met belichting, die Ordet zowel een donkere als een lichte kant meegeeft. De afgelegen boerderij van de familie Borgen en zijn heuvelachtige, winderige omgeving; alles wordt prachtig, zelfs hypnotiserend in beeld gebracht. Vooral de subtiele camerabewegingen zijn een lust voor het oog (zoals bij de dialoog tussen het meisje Maren en Johannes, de mooiste scène van de film, samen met de krachtige eind scène).

Ordet bevat interessante karakters, een krachtig verhaal en een intense geladenheid. Natuurlijk is dit een film over religie, maar de film is net zo gemaakt als bijvoorbeeld de films van Ozu: van een afstand, en met de nodige neutraliteit, worden de verschillende karakters, met verschillende (geloofs)overtuigingen, bezien. Ordet behandelt meerdere vragen: waarom geloven mensen überhaupt, voor het gemak, de beloning of voor iets diepers? Ook gaat de film over de tegenstelling tussen mensen die op een aardse wijze leven en hun leven kunnen veranderen, tegenover mensen die alles gedetermineerd zien en hun leven als onveranderlijk zien. De complexe, subtiele verschillen tussen de manier waarop het leven bezien kan worden, komen mooi naar voren. Geloof als starre levenswijze of als praktische gids. Terecht stelt de geesteszieke Johannes de vraag: ”Waarom is er, tussen alle gelovigen, niemand die gelooft?”

Ordet is een zeer mooie film en zal vooral voor liefhebbers van verstilde films als die van Bergman (met wie Dreyer regelmatig thematisch verwant is) en Ozu (vooral visueel gelijkend) de moeite waard kunnen zijn. Een film die ik over een paar jaar nog eens terugkijk, om eventueel tot meer dan de huidige waardering te kunnen komen.

Prachtige film.

Mithrandil, Arnie en naastgetekende hebben Ordet op de valreep van 2006 nog de tiplijst ingestemd. Binnen op nummer drie zelfs. En dat voor een film die ik zelf eerder interessant dan goed zou noemen.

Waar gimli f de cinematografie roemt vond ik de film wel erg toneelmatig aandoen. Goed, met name de buitenbeelden zijn mooi belicht maar de cameravoering is verder minimaal. Volle nadruk krijgt de thematiek. In dat opzicht vond ik de film lijken op De Avondmaalsgasten van Bergman, zelfde sfeer ook.
Ordet is nergens saai maar wordt pas tegen het eind echt boeiend. De spanning neemt toe, de sfeer wordt sterker, vooral dankzij de beklemming die uitgaat van de monotoon prevelende Johannes en de mooie beelden van de rouwkamer.
Het echte einde ligt er mijns inziens dan weer iets te dik op. Niet zozeer de opwekking zelf maar wel het benadrukken van de bekering die daarop volgt.

Best lastig om Ordet in een cijfertje te vangen. Ik houd het op 3,5*.

Grotendeels kan ik me hier wel in vinden, maar bij mij sleept de veelzijdige belichting van het thema de film nog naar 4 sterren. De vragen die gimli f in deze film benaderd ziet worden, kloppen wel aardig naar mijn idee. Niet alleen de vraag waarom mensen geloven is belangrijk, ook de manier waarop men het uit en vragen naar 'levensbeschouwing' staan centraal.

Het lijkt bijvoorbeeld haast alsof Dreyer het antwoord meent te hebben op de vraag waarom het geloof voor sommige mensen een altijd aanwezige overtuiging is, statisch en op de achtergrond, terwijl het voor anderen veeleer uit een moment van bekering/verandering bestaat waarna niets meer hetzelfde kan zijn.

Over de stijl van de film nog het volgende, ik weet niet of ik de film zo snel met De Avondmaalsgasten van Bergman zou vergelijken. Het statische is daar eveneens aanwezig, dat klopt, maar Ordet is zoveel meer van afstand gefilmd, waardoor het een vertelling wordt, een registratie van de handelingen en overwegingen van de personages. De Avondmaalsgasten is zelf als het ware een zoektocht, thematisch én cinematografisch, en is zo intens gefilmd dat het veel dichter op de huid komt. Wellicht dat eRCee Ordet onder meer daardoor eerder interessant dan goed vindt...?

Inderdaad, ik werd niet echt geraakt door deze film. Qua vormgeving blijft er voor mij dan te weinig over om Ordet echt goed te vinden.

Overigens geef ik hetzelfde sterrenaantal als bij De Avondmaalsgasten, met de aantekening dat ik die nog moet herzien.

Om hier maar mee te beginnen, eRCee, ik ben het niet met je eens over de toneelmatigheid van Ordet. Alleen omdat de camera niet veel bewogen wordt maakt het geen toneelmatige film. Ook een stilstaande camera is zoveel anders dan een theaterzaal. Montage maakt denk ik het grootste verschil, en de eenheid van tijd en plaats die bij theater wel aanwezig is, maar bij film niet.
In Ordet vind ik de cinematografie erg mooi, juist doordat de camera minimaal beweegt krijgt de film een rustige sfeer. Daardoor wordt de kijker sterker bewust gemaakt van de bewegingen die er zijn. En het was mooi om te zien dat het vooral binnen statisch was, terwijl in de buitenscenes veel meer bewoog.
Thematisch vond ik onder andere de strijd tussen de twee gezinnen mooi. De hele film door gaan er leden van de gezinnen bij elkaar op bezoek, met name om elkaar te overtuigen van het eigen gelijk. Hun strijd is tekenend voor wat er nu nog steeds gebeurt in christelijk Nederland. De grootste gevechten om de kleinste details van beleving en liturgie. De hele film door zien we bij de bezoeken een transitiescene, de kar die opweg is. Ik denk dat je de werkelijke afstand kunt verbinden met de abstracte afstand die er tussen de beide families en geloven bestaat. Aan het eind van de film komt het hele kleermakersgezin naar de boerenfamilie, en ze komen dan ook tot de conclusie dat ze uiteindelijk allemaal in dezelfde God geloven. De afstand is overbrugd.
De vergelijking met Avondmaalsgasten kan ik me wel voorstellen. Het uitgangspunt van beide films is de moeite met geloven en het bestaan van wonderen en God. Alleen de conclusie is zoveel anders. Bergman verliest de hoop op God aan het eind van Avondmaalsgasten, er is alleen nog de liefde tussen mensen. Dreyer daarentegen laat aan het eind van een film vol twijfel en hopeloosheid het geloof weer ontvlammen op een manier die ongekend is. Respect daarvoor trouwens, ik ken niet veel filmmakers die een opwekking kunnen laten zien zonder dat het lachwekkend wordt.
En als laatste puntje, hier nog niet genoemd volgens mij: het geloof van kinderen. het kleine meisje is de enige die gelooft in Johannes, en dat is alles wat nodig is voor redding. De rest van de familie (en kijkers) wordt in een paar minuten een harde les geleerd over wat geloven is. Fantastisch.
Over Johannes als Jezus valt ook nog veel te zeggen, maar daar ben ik nog niet helemaal uit.

Grappig, normaal zou ik het woord 'statisch' gebruiken maar je liet zelf de term toneelmatig vallen na afloop... Een toneelmatige film is natuurlijk nog steeds wat anders dan een echt toneel- of theaterstuk.

is dat zo... oeps, nu ja, het was vooral om duidelijk te maken dat er verschil is tussen toneel en film.

Hier wil ik mij graag bij aansluiten. De worstelingen met het geloof en de strijd in de families zijn interessant materiaal. Gelijk de 'afwezigheid van God' - trilogie van Bergman wordt het aspect van leven zonder of met God op een boeiende manier gepresenteerd. Echter weet Ordet niet datgene los te maken wat De Avondmaalgasten wel deed.

De verhaallijnen zijn zoals gezegd interessant, maar ook de regie is niet mis. Wil graag de vergelijk trekken met Anh-Hung Tran welke ook zijn camera in lange shots met vrij minimale bewegingen alles weet te vangen. Erg bijzonder, deze manier van filmen.

Heb mij tijdens de film eigenlijk net iets te veel geirriteerd aan de personages, voornamelijk aan de starre vader. Begrijpelijk misschien wel, maar niet fijn.

Over het algemeen meer een boeiende documentatie van persoonlijke strijd met God, dan een mooie film.

Deze film zo'n 15 jaar geleden in het Filmmuseum gezien. Wat ik me nog herinner zijn de mooie cameravoering en de slotscene. Een heel bijzondere ervaring (kippenvel!). Vergelijkbaar met het beste werk van Bergman en qua sfeer ook wel met Tarkovsky.

Mijn eerste film die ik van Dreyer heb gezien, en direct een zeer krachtige en goede film. Hoewel de film soms misschien lijkt op een toneelstuk, bevat de film regelmatig wonderschoon camerawerk. Vooral naar het einde toe worden de scènes steeds mooier.

Een ander pluspunt in de film zijn de karakters. Het zijn namelijk stuk voor stuk unieke karakters, maar dit wordt gelukkig niet uitvergroot zoals veelal te zien is in Amerikaanse films uit de jaren 30 en 40. Hetzelfde geldt voor de briljante humor in de film. De humor zit naar mijn mening zo subtiel in elkaar, dat je als kijker niet merkt of er een poging tot een komisch moment is ondernomen. Of je merkt het moment op of het moment gaat langs je heen. Dit voorkomt ergelijke momenten.(wellicht wat vaag, maar ga de film zien, want beelden zeggen in dit geval veel meer dan mijn woorden)

Het verhaal zelf zit zeer goed en overtuigend in elkaar. Ik denk dat hiervoor toch de meeste krediet naar de regisseur moet gaan. Ordet had namelijk zeer gemakkelijk een slappe film kunnen, worden vooral naar het einde toe ontwijkt Dreyer deze valkuilen meesterlijk. Hoewel films doorgaans geen levens veranderen, denk ik toch dat deze film dat weleens bij een aantal religieuzen zou kunnen doen. Al is het alleen maar ten bate van een behoorlijke zelfreflectie.

Mooie recensie, maar waar heb je deze film gezien?

Toen ik onlangs haast ongekend genoot van het ontroerende Stellet Licht en veel van overeenkomsten met Ordet hoorde, werd voor mij nog eens bevestigd dat ik achter deze film aan moest. Nu heb ik enkele jaren geleden al volop genoten van La Passion de Jeanne 'Arc en was daarom überhaupt al naarstig op zoek naar andere film van Dreyer.

De bijna toneelmatige registratie van een boerengezin, streng (Luthers) christelijk in geloof, doet direct theatraal aan. Dit vormt echter na verloop van tijd een best streng geheel, mooi aansluitend bij de sfeer aan huis. De strubbelingen met het geloof staan hier centraal en ieder personage heeft zijn eigen moeilijkheden. De zwaarmoedigheid straalt vaak van de film af: het geloof wordt op een zeer strenge manier belijdt (toch zorgt de film op verschillende momenten voor verlichting). Het wonder dat aan het eind van de film verschiet speelt direct met de vraag of Dreyer met het geloof spot, of juist naar bevestiging zoekt. Welke weg is de juiste, of valt er ook een uniciteit te zien in dit alles, (wat het einde suggereert)?

De connectie met Stellet Licht kon ik aan het einde van de film goed vinden en ook in het het stilzetten van de klok zodra het leven eindigt, en hem weer aanslingeren bij het nieuwe begin (in Stellet Licht ligt het ietwat anders, maar daar zal ik hier niet verder op in gaan). Het kleine spel tussen doctor en pastoor over de wonderen der wetenschap deed me overigens denken aan Stalker..

Vond het een erg mooie film, zwaar in het hart, maar ook poëtisch.

Hoe zou je er spot in kunnen zien dan?

Johannes, de jongen die doorgedraaid is (vermoedelijk doordat hij zijn neus te diep in theologische literatuur gestoken heeft), wekt Inger tot leven, vermoedelijk omdat hij de Christus is. Of dit direct een aannemelijke gebeurtenis is, weet ik niet. Mortem noemt zijn actie zelfs nog blasfemisch, maar wanneer hij hem doorzet geschiet het ondenkbare. Ik zelf vond het in de filmwereld een mooi wonder, vraag me af of dit zo bedoeld is, of dat het juist aantoont hoe simplistisch het geloof kan zijn (bid en uw wens wordt vervult/geloof en alles komt goed), om het maar simplistisch te schetsen. Aan de andere kant toont het ook weer aan dat er geen juiste weg is om te bewandelen en dat de waarheid in het midden ligt; de mannen geloven ieder op hun eigen manier (of geloven zelfs niet), maar uiteindelijk geschiet het wonder toch, het stijgt boven hun (relatief bekrompen) manier van geloven uit.

Ik zeg hiermee niet dat het om een scherts gaat, het is alleen een vraag die in mij opkwam, iets wat ik naar het einde toe voelde. De film moet verder ook nog bezinken, eer ik er meer doordachte uitspraken over kan doen.

Edit:
Thomas Beltzer heeft een boeiend artikel over Ordet geschreven, deze staat gepubliceerd op de senses of cinema website: The Incarnate Transcendence of Ordet. Het artikel geeft meer inzicht in de spirituele lading van de film.

Fraai artikel. Het weerspreekt meteen een paar van jouw gedachten.

Zelf vond ik de film, en met name het einde, expliciet getuigen van religieus besef. Daarom verbaast het me nogal dat je twijfelt of Dreyer het misschien spottend heeft bedoeld.

Dat religieuze besef naar het einde van de film is iets wat ik graag aanneem, en onderstreep. Echter kwam bij mij dus ook de twijfel naar boven of het allemaal zo echt en oprecht bedoeld was als ik dacht. Het artikel geeft een erg mooie uitleg, en doet eigenlijk mijn bedenkingen grotendeels wegnemen.

Het feit dat naar het einde toe alles haast wel op melodramatisch wijze 'goedkomt' (Inge komt tot leven, Johannes is weer bij de geest, Anders mag trouwen en Borgen is natuurlijk verblijd met dit alles) is natuurlijk (zoals het artikel beweert) mooi en geeft een nieuw vertrouwen in het geloof, maar is ergens ook wel haast te perfect. Johannes vraagt eens écht wat hij wil, en hij krijgt direct hetgeen hij vraagt. Wat ook weer kan wijzen op een aversie van de 'wonderen' waartoe het geloof (volgens gelovigen) in staat is.

Goed, genoeg gemijmer hierover, ik denk dat ik de kant van het artikel kies

Sorry voor de late reactie. Ik heb de film gezien tijdens een eenmalige vertoning in het Filmmuseum.

In mijn ogen is de film niet spottend tegenover het geloof, maar vooral kritisch op de mensen die volgens zichzelf gelovig zijn. Ze zeggen wel dat ze gelovig zijn, maar ze handelen niet op die manier. Wat dat betreft is deze film in deze tijd nog steeds actueel en misschien nog wel meer.

Die dude op de poster , wat een held!

Het einde van deze film was apart. Ik snap wat Dreyer bedoelde, hij komt er ook wel mee weg, maar ik had het anders gedaan.

De film laat voor mij de noodzaak tot geloven zien. Ondanks dat het protestantse geloof niet de mijne is komt het toch goed over in de film, omdat het zo poetisch is. Er zijn mooie shots, de was die in de zon hangt, de duinen. De door Johannes geprevelde citaten van Jezus. Uiteraard ook de scene van de begrafenis en de opwekkingDit was iets dat ik vrij letterlijk herkende uit het al eerder genoemde Stellet Licht van Reygadas. Ieder heeft een eigen geloof(ook al denk je van niet, dan nog geloof je in denken of in Ik), ook in deze film. Uiteindelijk is er in de diversiteit een eenheid, namelijk het leven. Knap dat deze film na 53(!) jaar nog zo weet te boeien.

Mooie film met een thema dat erg goed belicht wordt van verschillende kanten, echter gaat het mij allemaal net iets té traag. Gelukkig bleef het boeiend genoeg en tillen de geweldige shots en de sobere sfeer de film naar een ruime voldoende.

Erg interessant. 3.5*

Prachtige meditatie op het (Christelijke) geloof. De film volgt een familie met aan het hoofd een oude, gepensioneerde boer. De film neemt de tijd om het publiek te laten wennen aan de karakters om uiteindelijk aan het einde het publiek deel te laten nemen aan het miraculeuze einde.

Tegen het eind van de film is iedereen zo gewend aan de soms aparte karakters (Johannes, een van de drie zonen, denkt Jezus Christus zelf te zijn) dat er intens genoten kan worden van de grootsheid van het wonder.

De vormgeving van de decors is vaak zo smetteloos wit dat de film een zeer religieuze sfeer achterlaat, niet alleen door de dialogen, maar ook visueel.

een van de weinige films waar ik echt niet doorheen kon. Inmiddels al 3 keer afgezet. Ik zou bijna zeggen miskoop. Misschien probeer ik het over een half jaartje nog een keer....

Vrij unieke film, dit. Moeilijk te vergelijken met andere films die ik al zag. Het behandelt bekende thema's rond geloof, spiritualiteit en reserructie, maar niet op de bekende wijze. Gewoonlijk hou ik niet al te veel van films die een religie bevestigen, maar dit is een uitzondering. Nog uitzonderlijker is dat Ordet mij op spirituele wijze wist te raken, terwijl ik al vaker beweerd heb niet bepaald een spiritueel mens te zijn. En dat van een door en door christelijke film.

Ordet lijkt van een andere wereld te komen. Er zitten geen special effects in en het verhaal speelt zich gewoon op Aarde af, in Denemarken nota bene, maar toch voelt het meer fantasie-achtig aan dan de complete Lord-of-the-Ringstrilogie, alle Star-Wars-episodes en Avatar bij elkaar. Geen geringe prestatie. De kracht zit hem in het lome tempo, de kalme soundtrack en bovenal de zacht glijdende camerabewegingen en bovenal de speciale belichting. Sterke zwart-wit-contrasten zijn altijd een belangrijk geweest voor mooie, kleurloze cinematografie, maar meestal betekend dit veel zwart en weinig wit. Dreyer had kennelijk andere plannen en gebruikt het licht zo dat je bijna van witte schaduwen kan spreken. Het ziet er schitterend en buitenaards uit. Opmerkelijk dat dit uit hetzelfde jaar komt als The Night of the Hunter. Kennelijk was 1955 het meest geschikte moment om met compleet unieke cinematografische staaltjes aan te komen zetten.

De visuele verwondering is ook nog eens perfect aangesloten bij de inhoud van de film. Dreyer is vrij uniek in Christelijke cinema door zijn weinig dogmatiserende houding ten opzichte van de religie. Natuurlijk is bekering een belangrijk onderdeel van zijn vertelling, maar tegelijkertijd is Dreyer dan niet zo iemand die van ongelovigen meteen schurken maakt. Zoals hij Inger in de film al laat zeggen draait een oordeel van een persoon meer om een goed hart dan om goed geloof. Best verfrissend in dit genre eigenlijk, zelfs al klinkt het als een tegeltjeswijsheid. Het zorgt ervoor dat we ook een band kunnen opbouwen met ongelovigen als Mikkel, die wat mij betrefd na Inger het meest sympathieke karakter was.

En dan is er de wederopstanding zelf. Het is één van de beste staaltjes cinema die ik ken. Waarschijnlijk door de opbouw van de hele film. Ik moest er eventjes inkomen, maar Ordet bekruipt je heel langzaam en stoomt je uiteindelijk klaar voor dat ene moment waarop je ademloos kijkt naar Inger die weer tot leven komt. Het meest opvallende is nog wel de simpelheid van de aanpak. Christelijke Hollywoodfilms kondigen mirakels altijd luid aan. Dreyer gebruikt niet alleen geen special effects, hij gebruikt nauwelijks geluid. Hierdoor komt het allemaal niet alleen realistischer, maar ook oprechter over, alsof er werkelijk een wonder opgenomen is door de regisseur. Het eindresultaat is wellicht de meest emotionele en sterke omhelzing uit de filmgeschiedenis. Dit moment is zo krachtig dat ik het Criterion bijna vergeef dat ze een afbeelding ervan gebruikte als voorkant van hun dvd-hoes, waarmee ze een gigantische spoiler op de cover plaatste.

Uiteraard zou dit gewoon 5 sterren moeten krijgen, of toch op zijn minst 4,5? Nou, net niet. Er zit mij iets dwars. De hele persoon van Johannes zit mij niet lekker. Hij is een interessant personage door het grootste deel van de film en zeker aan het begin het meest in het oog springende element. Maar wat in vredesnaam wilde Dreyer met hem berijken? Wil Dreyer zeggen dat de gekheid van Johannes dichter bij God ligt dan enige geloofsuiting van de andere personages? Moeten wij als kijker ons net als de overige karakters ons schuldig voelen omdat wij zijn in waanzin niet Goddelijkheid herkende? Sorry, maar ik slik dat niet. Laten we wel wezen, als wij in het echt iemand tegen zouden komen die zich zo gedroeg als Johannes zouden we hem zeker gek noemen, en terecht. Daarom vind ik hem niet geschikt als Jezusfiguur in Ordet. Het komt op mij een beetje over alsof je Harry Powell uit The Night of the Hunter op het einde ook tot de ware God zou verklaren. Ik vraag me af waarom Dreyer een waanzinnige tot Jezusfiguur maakt, zeker omdat dit duidelijk geen anti-christelijke film is.

Hopelijk snap ik gewoon de symboliek hier niet. Dat is zelfs zeer waarschijnlijk. Het verpest echter nog altijd een potentiële megascore. Nu krijgt Ordet van mij 4 sterren. Dat is net zoveel als The Passion of Joan of Arc, maar laat dat je niet voor de gek houden, ik vind Ordet veel fascinerender dan Dreyers doorbraakfilm en ik verkies hem er sterk boven.

Ik heb eerder het idee dat Dreyer enkel wilde tonen dat er verschillende belevingen en invullingen zijn van de term 'geloof'.

Maar het is al lang geleden....

Ja, dat zit duidelijk in de film, maar waarom heeft volgens Dreyer de 'gek' het ware geloof?

Ik denk dat je het antwoord moet zoeken in zijn zgn. 'pure' beleving van het geloof.
Naar mijn gevoel zijn zowel zijn vader, zijn broer en de kleermaker daar te ver van afgedwaald. De laatste gebruikt het geloof om onderscheid te maken terwijl de vader een beetje vast zit (geroest) aan traditie en trots. Zijn broer is zijn geloof al helemaal verloren.

Met een postmodernistische kijk op Johannes' geestelijke gesteldheid kan je je afvragen of hij 'gek' is (omdat het niet strookt met de rest van de gemeenschap) of gewoon in een 'verlichte' staat is. Hij is immers 'doorgedraaid' na een intense theologische studie. Misschien heeft hij daardoor wel de verlichting bereikt. Dit klinkt aannemelijk, doordat Johannnes, na zijn 'daad', plots deze 'staat' verliest. Valt krankzinnigheid op deze manier te genezen?

Het is ook het kind, dat dit 'pure' geloof beantwoordt met haar eigen kinderlijke naïviteit. De volwassenen lijken deze puurheid allang te zijn verloren, want ondanks hun geloof voel je de scepsis (net als wij) over de afloop.

Ik vermoed dat we zo moeten denken, ja, maar het overtuigd me niet. Laten we eerlijk zijn: als jij iemand zou tegenkomen die zich gedraagt zoals Johannes, dan zou je denken dat hij gek was en dat is niet helemaal onterecht. Iemand die zichzelf de nieuwe Jezus noemt kun je moeilijk serieus nemen, zeker als dat op een toon gebeurt zoals Johahnnes dat doet. Niet iedereen die niet strookt met de gemeenschap is gek natuurlijk, maar het tegenovergestelde is ook niet waar. Sommige mensen hebben ze niet op een rijtje.



Johannes verliest die staat al net voor de daad. Tenminste, dat zegt zijn familie en Johannes loopt wat rechter en heeft normalere kleding aan, maar doordat de acteur gewoon op dezelfde, afwezige manier blijft spreken en kijken bleef ik het gevoel hebben naar de gekke Johannes te kijken. Als hij inderdaad weer tot zichzelf was gekomen, maar met nieuwe kennis van het geloof had ik het plausibeler gevonden. Ook dat kan de bedoeling van Dreyer zijn, maar ook dat komt wat slecht uit de verf.

Het kind speelt natuurlijk een belangrijke rol bij de wederopstanding en dat vind ik dan wel weer een sterk element van het verhaal. Symbolisch sterk. Maar dan nog is Johannes de catalysator en daar steekt het hem voor mij vooralsnog.