Tikhiye Stranitsy (1994)

Deze film moet het voor mij puur hebben van het visuele. Van het verhaal zelf kon ik weinig wijs. Maar ja, de films van Sokurov zijn nu eenmaal net zoals die van Tarkovsky trouwens niet de meest toegankelijke. Mooi zijn ze wel en dat geldt ook voor deze film die een paar schitterende scènes bevatte. De scène in het oude fabrieksgebouw waar je mensen naar beneden zag springen en het onderhoud van de protagonist met het engelachtige meisje waren om in te lijsten, zo mooi. Ook niet te vergeten de scène waarbij de protagonist onder een klauw ging zitten van een beeldhoudwerk dat volgens mij een poema of leeuwin moest voorstellen. Het gezicht van de man zag je niet, daar zat die klauw voor. Wat de betekenis van die scène is, is mij niet helemaal duidelijk. Sokurov zal er toch wel iets mee bedoeld hebben denk ik.

Met Elegiya Dorogi (2001) vind ik dit de beste film van Sokurov, hoewel ik nog niet alles van deze zeer productieve regisseur gezien heb.

4,0*

Wat een prachtige hel op aarde vindt Sokurov hier op de ‘verborgen’ bladzijden van de 19e eeuwse Russische literatuur; sfeervol, sprekend en raadselachtig. Een tocht door de labyrintische krochten van een grauwe, vervallen stad met een verpauperde bevolking, en tegelijkertijd een afdaling in de geest van de protagonist.

Een gave, compacte film, in zwart-wit met kleuraccenten, vaal groen verlopend in rood; een helletocht, met enigmatische scènes die een wonderlijke mengeling zijn van bruut realisme en droomachtige visioenen. Tikhiye Stranitsy ademt een surrealistische en wat unheimische sfeer; de vervormingen van het beeld en de bepaald niet waterpas staande camera – ‘handelsmerken’ van Sokurov, kun je denk ik wel stellen - dragen daar aan bij.

De openingssequentie is schitterend; op een gegeven moment zien we hagelwitte vogels net boven het wateroppervlak fladderen – het lijkt wel een animatie. In Kamen zit een soortgelijke scène, met twee diep zwarte silhouetten op de voorgrond van een vanaf een hoogte genomen panoramisch shot van een baai met een dorp in de diepte.

Opvallend is de terugkeer, later in de film, van eerder vertoonde elementen en gebeurtenissen in een iets andere vorm: de vernederende mishandeling, het enorme stenen beeld van het roofdier, het beeld of visioen van de stad onder water. En soms bevriest het beeld tot een korrelige foto, zoals van de hoofdpersoon, en, als sluitstuk, van dat stenen beeld.

Genoemde ‘herhalingen’ wekken de indruk van een, misschien niet circulair, maar dan toch wel a-chronologisch verloop, en dat wordt nog versterkt door de twee, elkaar direct opeenvolgende, haast klassieke theaterscènes, twee dialogen tussen de man en het meisje, in het haveloze onderkomen van de laatste. De tweede scène speelt zich, in de tijd, vóór de eerste af. Zeer intense performance trouwens van die actrice, een grootogige, broodmagere, haast doorzichtige verschijning, strak gespannen als een veer.

‘De geest van de protagonist’. Wat voor geest is dat? Ik zou zeggen een geest die buigt voor de kracht – gebaseerd op het meedogenloze recht van de sterkste - die hem terneerdrukt, uiteindelijk zijn toevlucht zoekt tot die kracht, als een masochist, misschien hopend dat die kracht hem ooit zelf ten deel zal vallen. Liever dat, nog liever zelfmoord zelfs, dan zich buigen voor de God van het meisje, een God die hij trouwens haast als vanzelf identificeert met die eerder genoemde kracht: ‘God slaat geen acht op je. Daarvoor ben je voor hem veel te onbeduidend’.

Maar goed, dat is een persoonlijke interpretatie, waar niemand zich wat van aan hoeft te trekken