Viridiana (1961)

Eigenlijk snap ik deze film niet. Er zit weinig lijn in het verhaal, dat gekenmerkt wordt door grote sprongen en onlogische overgangen en ik geloof dat ik het punt totaal mis. Het schijnt te gaan over de (on)afhankelijkheid van vrouwen, corruptie van mensen en over de kerk, maar ik kan er weinig van maken.

Toch kent de film enkele fraaie scenes, mede door de muziek (o.a. het Requiem van Mozart). Het motief van de voeten is ook interessant.

Ik ben wel benieuwd naar de mening van mensen die deze film hoog waarderen. Wat maakt deze film goed? Waar gaat het uberhaupt over?

3* voor nu.

Voor school de film moeten bestuderen op metaforiek en ik kwam tot de volgende interpretatie(s):

Bunuel’s Viridiana is een rijke, gelaagde film die verschillende evoluties in één keer beschrijft en daarmee het bestaan van Spanje in die tijd op verschillende fronten behandelt. Op het eerste niveau bestaat de film uit een tragisch verhaal over een non die van haar geloof afvalt. Op een hoger niveau lijkt deze non symbool te staan voor de ontwikkeling die Spanje destijds doormaakte: van katholieke achtergestelde staat tot een moderne seculiere natie, duidelijk beïnvloedt door het westen (Coca Cola, moderne popmuziek).

Voornaamste katalysator van Viridiana’s (en daarmee Spanje’s) ontwikkeling is de verdeeldheid die we terugzien in de film. Niet alleen is het verschil in rijk (Jorge) en arm (de paupers, die het Spaanse volk symboliseren) kolossaal maar ook de onderlinge verschillen tussen de paupers (blind, leproos, verlamd, etc) zijn aanzienlijk. Dit heeft als gevolg dat ze elkaar, net als het grote aantal politieke bewegingen destijds, niet kunnen uitstaan en non-stop kibbelen in plaats van elkaar te steunen om tot een beter bestaan te komen. Ze proclameren allemaal dat ze ondanks hun armoede nog steeds normen en waarden hebben maar al snel doorsteekt Bunuel deze hypocrisie door ze in een orgie van eten, drank, seks en geweld aan Het Laatste Avondmaal te laten beginnen.

De burgerij bemoeit zich zo weinig mogelijk met dit gepeupel en tenslotte is daar nog Jorge (symbool voor Primo de?), streng leidsman, wiens landerijen verwaarloosd zijn door zijn voorganger (Koning Alfons?). Hij probeert het land weliswaar te moderniseren door elektriciteit aan te brengen en auto’s boven paard-en-wagen te verkiezen maar laat daarbij de paupers voor wat ze zijn. Hij neemt liever een hond in huis.

Slechts Viridiana, aanvankelijk het epitoom van vroom- en nederigheid, tracht hen te helpen maar wanneer ze haar vertrouwen beschamen, komt ze tot de constatering dat God het land te grabbelen heeft gegeven voor eenieder die ermee aan de haal wil gaan. Op dat moment realiseert ze zich ook haar lichamelijke schoonheid en moedeloos laat ze zich met het haar los door "Shake Your Cares Away" meevoeren in een relatie die alle kenmerken van een ménage à trois vertoont. Het contrast tussen de klassieke muziek tijdens de openingssequentie en deze moderne jazz tijdens het “fin” spreekt boekdelen.

Op een kleinschaliger niveau gebruikt Bunuel duidelijke metaforen als het verbanden van de doornkrans, het mes in het kruis, waarmee hij lijkt te zeggen dat geloof in verkeerde handen dodelijk kan zijn, het as in bed van Don Jaime (teken van dood), de paupers als Jezus’ discipelen, etcetera.

Bunuel lijkt te willen zeggen dat Spanje al haar traditionele normen en waarden verloren heeft. Het Spaanse volk (paupers) door onderling verdeeld te zijn, de rijkere burgerij door zich niet te bekommeren om de arme massa en de regenten door het land te hebben verwaarloosd (Don Jaime) en door zich laten leiden door het leven in plaats van het heft in eigen hand te nemen (Jorge). Bunuel ziet duidelijk geen oplossing in het geloof en lijkt aan te geven dat alleen modernisering en aanklamping bij het vooruitstrevende Europa mogelijk Spanje uit het dal kan trekken. Met een realistische weergave van de problematiek in Spanje, een duidelijke intellectuele mening en esthetisch vooruitstrevende cinematografie en symboliek is Bunuel’s Viridiana een klassiek voorbeeld van de oppositiecinema die trachtte de Spaanse auteurscinema op poten te zetten.

Maar het lijkt vooral alsof de film me wil laten zien: heb vooral geen barmhartigheid en laat de armen maar verrotten want als je ze een vinger geeft, pakken ze je hele hand, want het is tuig van de richel.

Het zal wel aan mij liggen, maar ik wist niet dat Bunuel een VVD'er avant-la-lettre was. Derhalve zal ik wel iets niet goed geïnterpreteerd hebben of zo.

Ook al heb ik weinig gezien van Buñuel, hij lijkt me niet bepaald een regisseur van mijn kopje thee. Toch vond ik Viridiana een heel behoorlijke film. Ik had het idee dat de ex-non niet bij machte was om de wereld naar haar hand te zetten. Wat ze ook probeert, het heeft geen zin, ze kan er niks aan doen. Alles en iedereen baant toch zijn eigen weg. Beetje sneue conclusie, waardoor ik ook wel enige sympathie voor de hoofdpersoon voelde.

Ik vermoed dat anderen de film heel anders hebben beleefd, zo'n film is het wèl. De kritiek op het geloof bijvoorbeeld kon ik d'r enigszins wel uithalen, maar echt als het grote issue zag ik dat niet. Misschien komt het doordat die kritiek gelukkig niet zo dik overdreven is aangezet.

Luis Buñuel is één van mijn favoriete regisseurs.

Viridiana is één van zijn meest geruchtmakende films.

Hoewel een film als Belle de Jour het op visueel gebied (wat toch zo kenmerkend is voor Buñuel) wint van deze, en een stuk toegankelijker is, is Viridiana naar mijn mening over het geheel toch sterker en Buñuel's absolute meesterwerk.

Om optimaal van deze film te kunnen genieten en er alles uit te halen is het echter wel een vereiste dat je hem meerdere malen bekijkt.

Ook is het een slim idee om je van tevoren eens goed in het verhaal achter de film en in Luis Buñuel zelf te verdiepen .

wat een verschrikkelijk saaie film! oke, het begin zit goed in elkaar, maar de tweede helft is enkel saaiheid ten top! nee, niet Bunuel's beste film

Bijzonder interessante stof. Gedeeltes haalde ik er ook wel uit, maar je stuk werkt erg verhelderend bij deze toch bijzondere film.

Ik lees van verschillende mensen 'traag' en 'saai', dat vond ik eigenlijk genoeg meevallen. Film pakte me behoorlijk beet, al was het maar om de onbeschrijflijke schoonheid van Pinal. Hoe haar goedheid aan alle kanten wordt misbruikt en beschaadt, het deed me gewoonweg pijn om te zien.

3,5*.

In de top 1.000 van They Shoot Pictures is dit de hoogst geplaatste Buñuel, zelfs met enige gepaste afstand. Aangezien die lijst juist op basis van de meningen van 'autoriteiten' is samengesteld kun je gemakkelijk beweren dat deze als zijn beste gezien wordt. Een van zijn bekendere lijkt het verder inderdaad niet, hij wordt volgens mij lang niet zo vaak genoemd als inderdaad misschien wel zeven anderen.

Persoonlijk vind ik dit niet de beste Buñuel, maar zoals wel meer werk van de man begint hij toch al snel in mijn hoofd te groeien. Viridiana is misschien niet meer compleet verrassend als je Buñuels werk goed kent, omdat veel stokpaardjes hier weer terug komen. Die hele verwarring hierboven over religie en de rol van de zwervers in deze film zul je niet snel hebben als je Buñuels oeuvre afgaat. Het zou in ieder geval verkeerd zijn om Buñuel teveel in een hokje te stoppen. Hij was misschien een atheïst en schopte graag tegen de kerk, hij onderzoekt verder evengoed de mogelijkheden van het katholieke geloof. Ik zou Viridiana nooit echt een aanklacht (en al helemaal geen maskerade) tegen de kerk noemen. De kerk speelt daarvoor een te kleine rol hier. Het is vooral een film die vraagtekens zet bij de toepasbaarheid van de Bijbelse regels in de moderne tijd. Hetzelfde geldt voor Buñuels visie op de armen. Hij was misschien tegen de rijke aristocratie en wilde verbetering zien in de situatie van de armen, maar tegelijkertijd vond hij de aristocraten duidelijk charmant en vertrouwde hij de armen zoals ze in de huidige situatie zijn niet (dit laatste kwam nog het beste tot uiting in het grote meesterwerk Los Olvidados). Het probleem in de recensies van Kos en eRCee is dan ook dat ze van Buñuel en Viridiana teveel verwachten dat er oplossingen voor de problemen gegeven worden, maar Buñuel was nooit iemand van de antwoorden. Hij kijkt naar de situatie en toont die zoals hij hem ziet. Hij verkiest nooit een groep boven de anderen en dat is nou juist net wat me aan hem aanspreekt. Toch zit er een zekere visie achter en dat is knap.

Viridiana is zoals bijna alle Buñuels weer een subtiel-komisch drama. Iets stijlvoller gefilmd dan normaal, wat minder observerend. Zo'n Last Supper zie je niet snel in zijn werk. Het is knap dat dit moment nog fris overkomt, aangezien ik al veel variaties op dit schilderij ben tegen gekomen in de populaire cultuur. Er zijn meer meeslepende, aangrijpendere of komischere Buñuels wat mij betreft, maar er blijft genoeg te genieten en om over na te denken. De laatste paar scènes met de zwervers zijn met name groots.

4*

Mijn vierde Buñuel dit en deze beviel ook prima al blijf ik Los Olvidados nog wel wat beter vinden.

De titel van de film heeft betrekking op het hoofdpersonage, dat overigens uitstekend gespeeld wordt door Silvia Pinal. Viridiana betekent goed en puurheid en dat is ook precies hetgene wat de hoofdrolspeelster in deze film uitstraalt. Knap want dat kunnen niet alle actrices en daarnaast ziet ze er ook nog eens erg mooi uit moet ik zeggen.

Verder vind ik het dus wel een sterke film. Het is allemaal erg stijlvol gefilmd en Viridinana is een vrouw waarvoor is gedurende de film steeds meer sympathie voor kreeg. Ze heeft in feite zoveel goede bedoelingen, maar krijgt er desondanks nauwelijks wat voor terug, nee het lijkt zelfs averechts te werken. Wie goed doet, goed ontmoet, gaat dus duidelijk niet op in deze film. Oftewel je kunt wel geloven, maar dat wil niet zeggen dat je er ook een goed en gelukkig leven door gaat krijgen. Het einde met het bekende laatste avondmaal moment is een erg indrukwekkende scène en wekt wederom sympathie op, maar tevens ook medelijden met Viridiana en aversie tegen de gore en smerige bedelaars. Als dat ook bedoeling was van Buñuel, dan is de film in ieder geval op dat punt glansrijk geslaagd.

Knappe film dus.

Dikke 4,0*

Een heel scherpe en duidelijke Buñuel met de klassieke symboliek (kat en muis,.....) in een heel sterke film die veel zwakheden van de mens (hypocrisie, ondankbaarheid, respectloosheid, hebzucht...) rauw hekelt.

Imposante, nazinderende scènes in een geheel dat ge niet onmiddellijk na het bekijken van je afzet.

Vijfde en beste film die ik zag van Buñuel. Heb wel nog "Cet obscur Objet du Désir" en "Le Charme discrèt de la Bourgeoisie" te goed.

Opgewekt cynische klucht, karikaturaal geestig, bizar en tegelijkertijd soms wat flauw in zijn beeldtaal (de crucifix als zakmes, de kat en de rat, de 'foto' van het 'avondmaal'). Aanvankelijk wat slepend, maar zeker vanaf het moment dat de bedelaars het huis betreden heel goed, en in zijn narratieve verloop van een zekere ruigheid waarvan ik me kan voorstellen dat het toentertijd tot onthutste en verontwaardigde reacties leidde.

Bunuels gedonderjaag met (toenmalige) gevoelswaarden en symbolen doet in zekere zin wat gedateerd aan, maar zijn blik is ontegenzeggelijk origineel. Iedere tijd heeft zijn clichés en (onuitgesproken) heilige huisjes, en een hedendaagse filmer die met de huidige omgaat zoals Bunuel destijds met de toenmalige, zal ook nu voor opschudding zorgen.

Er zullen natuurlijk altijd lieden zijn die nergens van opkijken, maar voor mij zit er een zekere plompverlorenheid, een onbekommerde nietsontziendheid in de manier waarop Bunuel door de porseleinkast van de menselijke pretentie banjert, en dat valt nog steeds tamelijk rauw op het dak.

Maar er van achterover vallen doe ik nou ook weer niet.

Een zwartwit pareltje van Buñuel wat mij betreft, verteld met vaart en met een prachtige hoofdrolspeelster. En meer rechtoe rechtaan dan de meeste andere films van Buñuel.

De vrome non Viridiana wordt door haar moeder overste min of meer gedwongen om in te gaan op de uitnodiging van haar oom om hem te bezoeken. De moeder overste handelt waarschijnlijk uit financiële motieven. De oom, wiens vrouw is gestorven tijdens de huwelijksnachten en opvallend veel gelijkenis vertoond met Viridiana, heeft een pervers incestueuze drijfveer.

Voor wat volgt, zie de analyse van de heer Phoenix. Bij zijn docent had hij wellicht nog bonuspunten kunnen scoren door te wijzen op de overeenkomsten met Vertigo van Alfred Hitchcock hoewel niet direct gerelateerd aan metaforiek.

Door schade en schande komt een novice er achter dat alles wat zij binnen de katholieke kerk geleerd heeft over barmhartigheid, mededogen en altruïsme niet klopt. Van de weeromstuit schuift ze aan voor een ménage à trois met haar neef en de huishoudster.

Ik heb helemaal niets met de kernboodschap van Buñuel in deze film, voor zover ik die begrepen heb. De vier films, die ik van hem gezien heb, hebben geen van alle veel enthousiasme bij mij teweeg kunnen brengen. Dat geldt zeker voor deze film met een armzalig scenario over allerhande stereotype figuren. De Laatste Avondmaal-scène is volgens mij enkel bedoeld om te kwetsen. Soit.

Viridiana, een van Spanje's beste, nr. 12 in de toplijst Spanje van MM, en nr. 4 in de Spaanse toplijst van Filmaffinity, de 'moviemeter van Spanje', slechts overtroffen door El Verdugo (1963) [=De Beul], Plácido (1961) en Los Santos Inocentes (1984) [= De Heilige Onschuldigen], allemaal films die ik nog moet zien en op MM (nog) erg weinig stemmen hebben.

Na Los Olvidados (1950) is dit mijn tweede langspeelfilm van Buñuel, en net als bij die film valt me de beperkte hoeveelheid surrealisme tegen en zien we een verdorven onderlaag van de samenleving. Viridiana is (voor die tijd) gedurfd, choquerend, en op z'n minst opvallend te noemen.

Het choquerende zit toch vooral in de seksueel getinte scenes. Het gedurfde zit 'm in dat iemand anno 1961 onder het regime van Franco, en van diens (wederzijdse) beschermeling en partner-in-crime: de Katholieke Kerk, deze film durft te maken en het daarbij levend uit dit avontuur weet af te brengen, al is Buñuel ten tijde van Franco vooral in Mexico en Frankrijk bezig geweest. In Spanje kon deze film pas in 1977 officieel uitkomen, na de dood van Franco.

Dit verklaart voor mij voor een stuk de hoge waardering, die gedurfde schop onder de kont richting de Spaanse kerk die destijds vrouwengevangenissen runde waar (echtgenotes van) politieke tegenstanders werden opgesloten, veelal wachtende op hun executie, en van die lieve nonnen in ziekenhuizen waar ze de dolblije moeders van pasgeborenen een bevroren babylijkje toonden om haar gezonde pasgeborene aan de politiek gezinde hoogste bieder te verkopen. De walging voor deze en andere kerkelijke praktijken zit diep in Spanje, ook bij Buñuel (en ja, ook bij mij). En nog steeds, anno 2014, is de Spaanse Kerk een middeleeuws instituut die mijlenver van (of beter gezegd, boven) de samenleving staat.

De scene waarin een crucifix een mes blijkt te zijn spreekt boekdelen. 5* voor die scene. Ook de doornkrans en hoe het in het vuur wordt gesmeten maakte indruk, voelde aan als een soort van 'de pot op met het kerkelijk verhaaltje dat het volk moet lijden op aarde in de hoop op een beter leven in de hemel' (terwijl de elite in weelde leeft). De scene met de Laatste Avondmaal vond ik minder geslaagd, meer dan een aanval op die Spaanse kerk lijkt dat een aanval op religie, en meer dan een aanklacht lijkt het te gaan om het puur choqueren op zich, zonder boodschap, danwel met een zeer bedenkelijke boodschap.

Als je de waardering voor het durfelement ter zijde laat blijft er een vrij aparte, soms zieke, film over. Maar ik vond het ook een vrij afstandige film, waarin ik niet echt met de personages mee kan leven. Ik ben benieuwd naar de rest van zijn oeuvre, wat ik tot nu toe gezien heb is wel heel eentonig richting de onderklasse. Aanvankelijk kwam deze film over als een soort spiegel van de (verdorven) maatschappij, maar nu voelt het bij mij meer aan als een soort afkeer van Buñuel richting die onderlaag (?), al moet ik meer van zijn films zien om deze conclusie wel of niet te handhaven, en die staan op de planning voor de komende maanden.

Puur als film ietsjes minder geslaagd dan Los Olvidados (3*), met een andere boodschap, wel zeer apart, meer surrealistisch en behoorlijk politiek getint. Voorlopig 2,5 a 3* voor deze film, te herzien als ik meer van zijn oeuvre heb gezien.

Luis Buñuel heeft mij nog nooit teleurgesteld, maar z'n films weten tot nu toe ook nog niet écht indruk te maken. Vond deze 'Viridiana' goed, vooral naar het einde toe met het laatste avondmaal, waar de zogenaamde gasten even helemaal los gaan. Qua achterliggende gedachte wil ik niet te diep gaan. Buñuel schetst duidelijk een soort van ''aanklacht'' tegen het geloof / het vertrouwen in de mens. Viridiana kan nog zo goed zijn voor de medemens, je krijgt er aan het einde van de rit niks voor terug. Sterker nog, je krijgt alleen maar ellende - zij wordt gewoon (bijna) verkracht door de mensen waar zij zo goed voor wilde zijn. Duidelijke bedoening dus. Best goed, maar ook weer nergens echt imponerend. Makkelijke voldoende.

De test van het geloof deel 2.

Eerder toevallig keek ik vandaag ook Silence, Scorsese's jongste telg. Die toont qua thematiek wel wat gelijkenis met deze film, ook daar geloofsdieners wiens geloof buiten hun beschermde omgeving zwaar op de proef gesteld wordt.

Qua beleving kan ik me redelijk goed bij eRCee aansluiten, ik zat me tijdens de film ook regelmatig af te vragen wat het idee achter het plotverloop was en waar het nu eigenlijk heen ging. Vooral de traagheid van het lopende verhaaltje deed de film weinig goed in dat opzicht.

In de tweede helft wordt het wel wat duidelijker waar Buñuel heenwil, al heb ik dan nog steeds sterk m'n twijfels of deze vorm daar de meest geschikte voor was. Door het topic lezende zie ik nog een hoop interpretaties die er best bij zouden kunnen aansluiten, problematisch is alleen dat alle symboliek vooral lijkt te leiden tot boodschappen die ik ofwel als onzin moet wegzetten, ofwel te banaal vind om serieus te nemen.

Dat de strikte regels van religie weinig realistisch zijn in een maatschappij (niet eens de moderne) is een voorbeeld van banaliteit, de eeuwige kritiek op verloederende maatschappijen een duidelijk voorbeeld van onzin (en gemakszucht). Tot enige nuance lijkt Buñuel verder niet in staat en als film zelf is het ook eerder doorsnee. En als je als regisseur een kaartspel moet aanwenden als symbool voor sex, dan betwijfel ik of beeldspraak als "olifant in een porseleinwinkel" op z'n plaats is.

Visueel is het saai en onopvallend, de muziek bestaat vooral uit slechte opnames van bekende klassieke nummers. De scene met "het laatste avondmaal" had leuk(er) kunnen zijn als Greenaway later geen film had gebouwd met eenzelfde opzet die ontiegelijk veel beter is en als het acteerwerk dan ook nog amateuristisch aanvoelt, dan schiet er maar beter weinig over. Behalve een speelduur die braafjes binnen de 90 minuten blijft.

1.0*

De film verbluft van begin tot einde, heeft drama en spanning in een heerlijke duistere wat gotische sfeer en zit tjokvol symboliek dus inhoud die ver voorbij het visuele gaat: dit is filmkunst op z’n best!

Alles in de film lijkt betekenis te hebben, maar ik denk dat de belangrijkste is dat de personages voor een stand of klasse staan: de oom voor de aristocratie (die geïsoleerd van de samenleving leeft, in verval en stervende is – hij zet graag Mozarts Requiem op – en wanhopig probeert de kerk aan z’n kant te krijgen ter vitalisering), diens zoon voor de bourgeoisie (die levenskrachtig en materialistisch is en alles in bezit neemt), de bediende voor de arbeider die zich heeft ontwikkeld en Viridiana voor de geestelijkheid (die het wereldse verzaakt – de naam Virdiana staat voor zuiverheid – en naar Gods gebod van naastenliefde wil leven). Het wat vreemde einde verwijst niet alleen naar een seksuele menage-a-trois maar ook naar een ideale en/of moderne maatschappij waarin burgerij, geestelijkheid en arbeiders op gelijke voet samenleven en de macht delen. Daarbij is Virdiana, dus de geestelijkheid, ook naïef in z’n liefdadigheid (waarbij Viridiana zich herkent in de dochter die slechts wil spelen en op de grens van seksuele ontdekking balanceert): net als de zoon die de hond bevrijdt bevrijdt zij landlopers en ander schuim der aarde maar die blijven asociaal zodat die alleen maar vervallen in orgie en misdaad als zij niet langer worden onderdrukt. Hierin zit een politieke boodschap: bevrijding van het proletariaat is niet genoeg: men moet zich ook kunnen ontwikkelen waartoe discipline nodig is.

Bunuel laat het in zijn films niet na om tegen de schenen te schoppen en zelfs te provoceren. Ik vond het een vrij eigenaardige film die in twee grote delen op te vatten is. Je hebt het gedeelte met de aristocratische heer Jaime die met zijn nicht wil trouwen en er alles wil aan doen om haar bij hem te houden. Geen idee wat ik moet denken van die man. Hij klonk me vooral erg verbitterd, wanhopig en eenzaam.

Viridiana is voornamelijk erg naïef en goedgelovig. Barmhartig in hart en ziel en dat leidt niet noodzakelijk tot dankbaarheid. Niet van het personeel of de zoon die de armen en bedelaars liever kwijt dan rijk zijn. Maar ook niet van de armen zelf. Ook daar is er sprake van sociale klasse wanneer de vermeende leprapatiënt wordt buitengezet en zelfs wordt gepest. Enig fatsoen of respect hebben ze evenmin, de tong op het hart is snedig en brutaal. En wanneer de kat van huis is, dansen de muizen.

Provocerend ook wel met dat tableau van het Laatste Avondmaal. Typisch Bunuel dus. Wel van genoten, maar niet perse geweldig. Goed om gezien te hebben.